Mình và chồng cũ mình đã ly hôn 8 năm, từ lúc con 6 tháng tuổi là mình làm mẹ đơn thân nuôi con tới giờ chưa tiến tới hôn nhân khác và không có yêu cầu chồng cũ chu cấp cho con. Người chồng cũ thì cập kê nhiều nhân tình cũng chưa hề tự chủ động chu cấp cho con đồng nào, mỗi lần ổng gặp con mình cũng sẵn sàng dẫn ra cho gặp, giờ ổng thấy con lớn rồi muốn giành đứa con, con em thì là bé gái nhưng không may là 1 bé vip tăng động, ngôn ngữ không bằng tuổi, mình đã cố dạy con mỗi ngày và có can thiệp, tuy con không bằng bạn bình thường mà mình thấy con tốt hơn mỗi ngày, nhưng bác sĩ bảo những bé này là do thần kinh của con tự tiếp thu chỉ can thiệp theo thời gian mới tiến triển thôi chứ không như những bạn thường học cái là biết liền mà con phá quá không học được lớp 1 bị trường đuổi chứ không phải do mình không cho con học, giờ mình chỉ cho con học vẽ học bơi của môn con thích và học can thiệp, và cũng chưa dám kể tình hình nhiều về con cho thằng cha nghe, 8 năm thằng cha chưa hề giúp con bất cứ cái gì giờ về thăm con chỉ quơ đủ thứ lỗ hết do mình không biết dạy con, suốt ngày kiếm chuyện mình đủ thứ, mình rất mệt mỏi cảnh tranh giành con như thế, mình sinh mình nuôi mình chăm mình dạy, nhiều lúc con bệnh vặt mình cũng thức trắng đêm để chăm sóc cho con, mà sao người cha tới giành con, muốn dẫn con về Trung Quốc ở, người cha thì 1 chút xíu tiếng Việt và không rành, con thì không biết nói không biết nghe tiếng Trung mà cứ bảo là nó sẽ dạy con tốt được, mình bảo mình có thể cho nó sống với con nhưng mình vẫn phải sống chung với con, mỗi ngày nó muốn dạy con sao thì dạy, ổng không chịu chỉ đòi con sống riêng với nó thôi, ý phải bắt buộc mình từ bỏ quyền nuôi con.

Dựa trên thông tin Anh/Chị cung cấp, Công Ty Luật ACC xin phép phân tích và đưa ra hướng dẫn cụ thể như sau.

Quyền nuôi con sau ly hôn và trách nhiệm của cha mẹ

Theo quy định tại Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, sau khi ly hôn, quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi thường thuộc về mẹ, trừ trường hợp mẹ không đủ điều kiện trực tiếp trông nom, giáo dục, chăm sóc con hoặc có thỏa thuận khác. Trong trường hợp của Anh/Chị, con gái đã được giao cho mẹ nuôi từ khi 6 tháng tuổi và đã 8 năm trôi qua mà không có thay đổi, nên quyền nuôi con hiện tại thuộc về Anh/Chị.

Việc người cha không chủ động chu cấp (dù không có yêu cầu từ Anh/Chị) không làm mất quyền lợi của ông ấy đối với con, nhưng có thể được Tòa án xem xét như một yếu tố đánh giá trách nhiệm của ông ấy khi giải quyết tranh chấp. Cụ thể, Điều 82 quy định cha mẹ có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con chưa thành niên, và việc không thực hiện có thể dẫn đến yêu cầu bồi thường hoặc ảnh hưởng đến khả năng được giao quyền nuôi con.

Với tình trạng sức khỏe đặc biệt của con (tăng động, khó khăn ngôn ngữ và học tập), lợi ích tốt nhất của con (theo Điều 81 khoản 2) sẽ ưu tiên người đã trực tiếp chăm sóc, giáo dục và can thiệp y tế lâu dài, như Anh/Chị đã làm.

Điều kiện thay đổi quyền nuôi con

Việc người cha muốn giành quyền nuôi con và đưa con về Trung Quốc chỉ có thể thực hiện nếu đáp ứng các điều kiện nghiêm ngặt tại Điều 84 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014. Thay đổi quyền nuôi con chỉ được chấp thuận khi có lý do chính đáng, chẳng hạn:

• (i) người đang nuôi con không còn đủ điều kiện về kinh tế, sức khỏe hoặc đạo đức để chăm sóc;
• (ii) con trên 7 tuổi bày tỏ nguyện vọng sống với cha (con của Anh/Chị hiện khoảng 8,5 tuổi, nên ý kiến của con sẽ được xem xét, nhưng với tình trạng ngôn ngữ hạn chế, Tòa án có thể ưu tiên đánh giá lợi ích thực tế);
• (iii) có thỏa thuận giữa cha mẹ.

Trong trường hợp này, việc người cha không chu cấp 8 năm, thiếu kỹ năng tiếng Việt và không quen thuộc với nhu cầu can thiệp của con (như học vẽ, bơi lội và liệu pháp chuyên biệt) sẽ là bất lợi lớn cho ông ấy. Việc đưa con ra nước ngoài khi chưa có sự đồng ý của người còn lại hoặc quyết định của Tòa án có thể bị coi là xâm phạm quyền nuôi con và quyền giám hộ hợp pháp. Anh/Chị có quyền từ chối đề nghị sống riêng của người cha, vì pháp luật không bắt buộc phải từ bỏ quyền nuôi con trừ khi Tòa án quyết định.

Quy trình giải quyết tranh chấp quyền nuôi con tại Tòa án

Nếu người cha khởi kiện để thay đổi quyền nuôi con, Anh/Chị cần chuẩn bị để bảo vệ quyền lợi. Quy trình được quy định tại Chương XIV Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, áp dụng cho vụ việc hôn nhân và gia đình. Dưới đây là các bước chính:

Bước 1: Chuẩn bị và nộp đơn phản tố hoặc đơn yêu cầu cấp dưỡng

Anh/Chị có thể nộp đơn phản tố tại Tòa án nhân dân cấp quận/huyện nơi người cha cư trú hoặc nơi con đang sinh sống, yêu cầu giữ nguyên quyền nuôi con và có thể kèm yêu cầu cấp dưỡng quá khứ (nếu muốn). Đơn cần nêu rõ lý do, chứng cứ về việc chăm sóc con (như giấy khám sức khỏe, biên lai can thiệp y tế, chứng nhận học tập). Thời hạn nộp đơn phản tố theo quy định. Hồ sơ bao gồm:

• Đơn khởi kiện/phản tố (mẫu theo Phụ lục Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015).
• Bản án ly hôn gốc hoặc giấy chứng nhận ly hôn.
• Giấy khai sinh của con.
• Chứng cứ về tình trạng sức khỏe con (giấy bác sĩ, báo cáo can thiệp).
• Chứng cứ về việc không chu cấp của cha (nếu có).
• CMND/CCCD và hộ khẩu của các bên.

Phí tạm ứng án phí khoảng 200.000 đồng cho vụ việc dân sự hôn nhân.

Bước 2: Thụ lý và hòa giải tại Tòa án

Tòa án sẽ thụ lý vụ việc trong 5 ngày làm việc và tổ chức hòa giải trong vòng 2 tháng kể từ ngày thụ lý (Điều 205 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015). Tại đây, Anh/Chị có thể đề xuất giải pháp như người cha được thăm nom con định kỳ mà không thay đổi quyền nuôi, hoặc sống chung để hỗ trợ giáo dục. Nếu hòa giải thành, sẽ lập biên bản có giá trị thi hành. Tòa án sẽ ưu tiên lấy ý kiến con (nếu phù hợp với tình trạng sức khỏe) và có thể yêu cầu giám định tâm lý hoặc y tế để đánh giá lợi ích tốt nhất cho con.

Bước 3: Xét xử sơ thẩm và kháng cáo

Nếu không hòa giải được, Tòa sẽ mở phiên xét xử trong 4 tháng (có thể gia hạn). Các bên trình bày chứng cứ, và Tòa sẽ quyết định dựa trên lợi ích con cái (Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014). Nếu bất lợi cho Anh/Chị, có quyền kháng cáo lên Tòa án cấp tỉnh trong 15 ngày. Mức cấp dưỡng do các bên thỏa thuận hoặc Tòa án quyết định dựa trên thu nhập, khả năng của người có nghĩa vụ và nhu cầu thực tế của con.

Lời khuyên bảo vệ quyền lợi

Anh/Chị nên ghi chép chi tiết các lần người cha thăm con và chỉ trích (như "quơ đủ thứ lỗ"), đồng thời tiếp tục can thiệp y tế cho con để làm chứng cứ. Tránh tranh cãi trực tiếp để không ảnh hưởng đến con; nếu cần, liên hệ cơ quan bảo vệ trẻ em địa phương để hỗ trợ. Việc người cha muốn dạy con tiếng Trung mà con chưa sẵn sàng có thể được chứng minh là không phù hợp qua ý kiến chuyên gia.

Việc tuân thủ quy trình pháp lý giúp bảo vệ quyền nuôi con, đảm bảo lợi ích lâu dài cho trẻ và tránh rủi ro đưa con ra nước ngoài trái luật. Điều này cũng củng cố trách nhiệm cấp dưỡng của người cha, mang lại sự ổn định cho gia đình. Nếu cần hỗ trợ soạn thảo, nộp hồ sơ hoặc theo dõi tiến trình, hãy liên hệ Công Ty Luật ACC.