Thủ tục mở phiên tòa sơ thẩm dân sự

Phiên tòa sơ thẩm dân sự là giai đoạn then chốt, nơi các bên tranh tụng trực tiếp bảo vệ quyền lợi trước Hội đồng xét xử. Việc nắm rõ thủ tục mở phiên tòa không chỉ đảm bảo quá trình tố tụng diễn ra đúng luật mà còn giúp đương sự chủ động chuẩn bị hồ sơ, chứng cứ và tránh những sai sót không đáng có. Hãy cùng Công ty Luật ACC khám phá chi tiết các bước pháp lý quan trọng này.

1. Thủ tục mở phiên tòa sơ thẩm dân sự

Phiên tòa sơ thẩm dân sự bắt đầu bằng các thủ tục mang tính nền tảng, được quy định chặt chẽ tại Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, sửa đổi 2025. Dưới đây là các bước cụ thể trong phần mở đầu phiên tòa sơ thẩm dân sự.

Bước 1: Kiểm tra điều kiện mở phiên tòa và sự có mặt của người tham gia

Trước khi khai mạc, Thư ký phiên tòa báo cáo Hội đồng xét xử về sự có mặt, vắng mặt của những người được triệu tập. Hội đồng xét xử căn cứ Điều 227 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, sửa đổi 2025 để quyết định có tiếp tục phiên tòa hay hoãn nếu có lý do chính đáng. Đồng thời, Hội đồng kiểm tra căn cước của đương sự, người đại diện, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp.

Bước 2: Khai mạc phiên tòa và công bố quyết định đưa vụ án ra xét xử

Sau khi xác định đủ điều kiện, chủ tọa phiên tòa tuyên bố khai mạc phiên tòa sơ thẩm dân sự. Chủ tọa thay mặt Hội đồng xét xử đọc toàn văn quyết định đưa vụ án ra xét xử, trong đó thể hiện rõ tư cách đương sự, nội dung tranh chấp và thời gian, địa điểm mở phiên tòa.

Bước 3: Phổ biến quyền và nghĩa vụ cho đương sự

Chủ tọa giải thích cho các đương sự biết rõ các quyền và nghĩa vụ tố tụng theo quy định tại Điều 70 và các điều luật liên quan của Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, sửa đổi 2025. Nội dung phổ biến bao gồm quyền yêu cầu thay đổi người tiến hành tố tụng, quyền cung cấp chứng cứ, quyền tranh luận, quyền thỏa thuận hòa giải… Mọi người tham gia được hỏi xem có đề nghị thay đổi Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Kiểm sát viên, Thư ký phiên tòa hay không.

Bước 4: Giải quyết yêu cầu, đề nghị trước khi xét xử

Trước khi bước vào phần xét hỏi, Hội đồng xét xử xem xét các yêu cầu về triệu tập thêm người làm chứng, đưa thêm người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan vào tham gia tố tụng, hoặc yêu cầu thu thập bổ sung chứng cứ. Một khi những vấn đề này đã được giải quyết dứt điểm, phiên tòa sơ thẩm dân sự chính thức chuyển sang giai đoạn xét hỏi và tranh luận.

2. Các điều kiện cần thiết để mở phiên tòa sơ thẩm dân sự

Điều kiện tiên quyết được quy định tại Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, sửa đổi 2025 bao gồm:

• Vụ án đã được Tòa án thụ lý và có quyết định đưa vụ án ra xét xử đúng thời hạn luật định.
• Quyết định đưa vụ án ra xét xử phải được tống đạt hợp lệ cho đương sự, Viện kiểm sát cùng cấp trong thời hạn quy định.
• Thành phần Hội đồng xét xử, Kiểm sát viên (nếu có) phải đảm bảo đúng quy định và không thuộc trường hợp phải từ chối hoặc bị thay đổi.
• Các đương sự đã được triệu tập hợp lệ lần thứ nhất; trường hợp vắng mặt có lý do chính đáng, phiên tòa có thể bị hoãn.
• Tài liệu, chứng cứ do các bên giao nộp và Tòa án thu thập đã được công khai, tiếp cận đầy đủ, đảm bảo quyền bình đẳng trong tố tụng.

Xem thêm: Mẫu đơn yêu cầu thẩm định giá tài sản chuẩn

3. Hồ sơ cần chuẩn bị cho phiên tòa sơ thẩm dân sự

Khi tham gia phiên tòa sơ thẩm dân sự, đương sự và người đại diện cần chuẩn bị đầy đủ các giấy tờ, tài liệu sau:

• Giấy triệu tập của Tòa án (bản chính).
• Căn cước công dân, hộ chiếu hoặc giấy tờ tùy thân còn hiệu lực của đương sự (bản gốc để đối chiếu).
• Giấy ủy quyền hợp lệ (nếu người đại diện tham gia phiên tòa thay cho đương sự) và giấy tờ tùy thân của người đại diện.
• Toàn bộ tài liệu, chứng cứ đã giao nộp cho Tòa án (bản photo), kèm theo bản chính để đối chiếu khi cần.
• Dự thảo luận điểm bảo vệ, yêu cầu phản tố, hoặc bản tự khai bổ sung để trình bày trước Hội đồng xét xử.
• Giấy xác nhận nộp tiền tạm ứng án phí và các loại chi phí tố tụng khác (nếu có).
• Giấy tờ chứng minh hoàn cảnh khó khăn để đề nghị miễn, giảm án phí (nếu thuộc diện được miễn giảm).

Xem thêm: Thời hạn lưu trữ hồ sơ thẩm định giá là bao lâu? Cập nhật

4. Chi phí thực hiện thủ tục mở phiên tòa sơ thẩm dân sự

Các khoản chi phí phổ biến bao gồm:

• Án phí dân sự sơ thẩm: mức đóng dựa trên giá trị tranh chấp hoặc theo khung cố định (đối với vụ án không có giá ngạch). Đương sự phải nộp tạm ứng án phí trước khi vụ án được đưa ra xét xử theo quy định của Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, sửa đổi 2025 và Nghị quyết về án phí, lệ phí Tòa án.
• Chi phí ủy thác tư pháp, giám định, định giá tài sản (nếu có): do các bên tạm ứng và sẽ được xem xét xử lý khi tuyên án.
• Phí luật sư hoặc người bảo vệ quyền lợi: không cố định, tùy thuộc vào thỏa thuận giữa đương sự và người đại diện.
• Các lệ phí hành chính khác như phí sao y, công chứng tài liệu.

5. Lý do nên lựa chọn dịch vụ mở phiên tòa sơ thẩm dân sự tại Công ty Luật ACC

Để quá trình tham gia phiên tòa sơ thẩm dân sự diễn ra thuận lợi và bảo vệ tối đa quyền lợi, nhiều khách hàng tin tưởng đồng hành cùng Công ty Luật ACC bởi:

• Tiết kiệm chi phí: Chúng tôi xây dựng lộ trình pháp lý tối ưu, giúp hạn chế thủ tục kéo dài, từ đó giảm thiểu các khoản phí phát sinh không đáng có.
• Đội ngũ chuyên gia: Các chuyên viên của Công ty Luật ACC am hiểu sâu sắc quy định về tố tụng dân sự, thường xuyên cập nhật những thay đổi mới nhất của pháp luật.
• Tư vấn chuyên sâu: Mỗi vụ việc được phân tích kỹ lưỡng, đưa ra chiến lược phù hợp với đặc thù tranh chấp, từ giai đoạn chuẩn bị đến khi mở phiên tòa sơ thẩm dân sự.
• Hỗ trợ toàn diện: Chúng tôi đồng hành từ khâu hoàn thiện hồ sơ, viết luận điểm bảo vệ, đại diện theo ủy quyền, cho đến khi bản án có hiệu lực.

6. Những vấn đề cần lưu ý khi mở phiên tòa sơ thẩm dân sự

Ngay trước và trong phần mở đầu phiên tòa sơ thẩm dân sự, đương sự cần đặc biệt lưu tâm một số điểm sau:

• Tuân thủ thời gian và địa điểm ghi trong giấy triệu tập; đến muộn không có lý do chính đáng có thể bị coi là vắng mặt và phiên tòa vẫn tiến hành, gây bất lợi cho quyền biện hộ.
• Kiểm tra kỹ việc Hội đồng xét xử có giải thích đầy đủ quyền, nghĩa vụ hay chưa; nếu thấy thiếu sót hoặc chưa ghi nhận đề nghị thay đổi người tiến hành tố tụng, cần phản ánh ngay.
• Chủ động lắng nghe và phản ứng kịp thời với các yêu cầu của chủ tọa, tránh trường hợp bị tước quyền do không thực hiện đúng hướng dẫn.
• Trường hợp dự định yêu cầu triệu tập thêm nhân chứng hoặc bổ sung chứng cứ, nên nộp văn bản đề nghị trước hoặc nêu rõ ngay khi chủ tọa hỏi về yêu cầu, đề nghị.
• Nếu không tham dự được, phải có đơn đề nghị xét xử vắng mặt hợp lệ trước ngày mở phiên tòa.

7. Câu hỏi thường gặp

Khi nào phiên tòa sơ thẩm dân sự có thể tiếp tục dù đương sự vắng mặt?

Nếu đương sự đã được triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vắng mặt không có lý do chính đáng, Hội đồng xét xử vẫn có thể tiến hành phiên tòa. Trong trường hợp vắng mặt lần đầu có lý do chính đáng, phiên tòa thường bị hoãn, trừ khi đương sự có đơn đề nghị xét xử vắng mặt và được Tòa án chấp nhận.

Thư ký phiên tòa có quyền từ chối mở phiên tòa không?

Thư ký phiên tòa không có quyền tự mình từ chối mở phiên tòa. Chỉ Hội đồng xét xử mới có thẩm quyền quyết định hoãn phiên tòa hoặc tiếp tục mở phiên tòa sơ thẩm dân sự theo quy định pháp luật.

Có được yêu cầu thay đổi Thẩm phán ngay khi bắt đầu phiên tòa không?

Có. Ngay sau khi chủ tọa phổ biến quyền và nghĩa vụ, đương sự có quyền đề nghị thay đổi Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân hoặc Kiểm sát viên nếu có căn cứ cho rằng họ không vô tư, khách quan.

Phiên tòa sơ thẩm dân sự đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về trình tự mở phiên tòa, từ kiểm tra điều kiện đến phổ biến quyền và nghĩa vụ. Để bảo vệ tốt nhất quyền lợi của mình, quý khách hãy liên hệ Công ty Luật ACC – nơi cung cấp dịch vụ pháp lý chuyên nghiệp, đồng hành xuyên suốt quá trình tố tụng dân sự.