Chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng

Mô hình chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng là một giải pháp an sinh xã hội mang tính nhân văn và thiết thực, đóng vai trò là cầu nối vững chắc giữa chăm sóc tại gia đình và các cơ sở bảo trợ xã hội tập trung. Phương thức này không chỉ giúp người cao tuổi tiếp tục được sống trong không gian gia đình, làng xóm thân quen mà còn bảo đảm họ nhận được sự hỗ trợ y tế, tâm lý và đời sống tinh thần đầy đủ. Bài viết dưới đây của Công ty Luật ACC sẽ phân tích chuyên sâu các quy định pháp lý và cơ chế vận hành của mô hình này.

1. Căn cứ pháp lý, khái niệm và mục tiêu phát triển

Căn cứ quy định tại Luật Dân số số 113/2025/QH15, chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng được xác định là phương thức tổ chức các dịch vụ hỗ trợ y tế, xã hội, văn hóa và đời sống ngay tại địa bàn cư trú (xã, phường, thị trấn) do chính quyền địa phương, các đoàn thể chính trị – xã hội và các tổ chức, cá nhân phối hợp thực hiện.

Mục tiêu cốt lõi của chính sách phát triển chăm sóc tại cộng đồng theo Luật Dân số số 113/2025/QH15 bao gồm:

• Duy trì sự sống độc lập: Tạo điều kiện tối đa để người cao tuổi duy trì khả năng tự chăm sóc, sống an toàn và khỏe mạnh ngay tại nơi ở của mình mà không bị tách biệt khỏi đời sống gia đình, xã hội.
• Giảm áp lực an sinh: Giảm tải hệ thống giường bệnh tại các bệnh viện tuyến trên và giảm áp lực chi phí cho các cơ sở dưỡng lão tập trung thông qua việc phòng bệnh và chăm sóc sớm tại cơ sở.
• Nâng cao sức khỏe tinh thần: Nâng cao chất lượng cuộc sống, hạn chế tối đa nguy cơ cô đơn, trầm cảm ở người cao tuổi thông qua các hoạt động giao lưu, sinh hoạt tập thể tại địa phương.

2. Các hoạt động chăm sóc tại cộng đồng được triển khai đồng bộ

Nhằm cụ thể hóa mục tiêu nâng cao chất lượng sống cho người cao tuổi, Luật Dân số số 113/2025/QH15 định hướng mở rộng và nâng cao chất lượng các nhóm dịch vụ chăm sóc cộng đồng trọng tâm:

• Lập hồ sơ và quản lý sức khỏe ban đầu: Trạm y tế cấp xã, phường có trách nhiệm phối hợp với các đơn vị liên quan lập hồ sơ theo dõi sức khỏe điện tử, thực hiện tầm soát các bệnh mạn tính không lây nhiễm (tiểu đường, tim mạch, huyết áp) và tổ chức khám sức khỏe định kỳ ít nhất 01 lần/năm cho toàn bộ người cao tuổi trên địa bàn.
• Phát triển mô hình Trung tâm chăm sóc bán trú (Daycare): Đây là mô hình hiện đại cung cấp không gian sinh hoạt, tập luyện phục hồi chức năng, ăn uống và theo dõi y tế nhẹ trong ngày cho người cao tuổi. Mô hình này giúp con cái yên tâm đi làm vào ban ngày và người cao tuổi vẫn được sum họp cùng gia đình vào buổi tối.
• Mở rộng Câu lạc bộ Liên thế hệ tự giúp nhau: Xây dựng và duy trì các quỹ tự trợ giúp tại cộng đồng; tổ chức các đội tình nguyện viên đến tận nhà hỗ trợ những người cao tuổi cô đơn, hoàn cảnh đặc biệt khó khăn hoặc mất khả năng tự phục vụ.
• Đào tạo lực lượng chăm sóc tại chỗ: Nhà nước hỗ trợ kinh phí tập huấn kiến thức y học thường thức, kỹ năng điều dưỡng cơ bản và tâm lý lão khoa cho đội ngũ cộng tác viên dân số, nhân viên y tế thôn bản và tình nguyện viên tại địa phương.

>>> Xem thêm bài viết: Xử lý hành vi cản trở tuyên truyền, tư vấn và tiếp cận dịch vụ dân số tại đây.

3. Cơ chế tài chính và chính sách khuyến khích xã hội hóa

Nguồn lực tài chính bền vững là yếu tố quyết định để duy trì và mở rộng các hoạt động chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng. Theo quy định của Luật Dân số số 113/2025/QH15, cơ chế huy động tài chính được đa dạng hóa thông qua các kênh sau:

• Ngân sách nhà nước bảo đảm: Ngân sách trung ương và địa phương bố trí kinh phí chi trả cho các chương trình mục tiêu y tế – dân số, mua bảo hiểm y tế và chi trả trợ cấp xã hội hàng tháng cho người cao tuổi thuộc diện hộ nghèo, cận nghèo hoặc không có người phụng dưỡng.
• Ưu đãi thu hút nguồn vốn tư nhân: Nhà nước áp dụng các chính sách ưu đãi về thuế TNDN, miễn giảm tiền thuê đất và hỗ trợ thủ tục pháp lý đối với các doanh nghiệp, tổ chức xã hội đầu tư xây dựng các điểm sinh hoạt, trung tâm bán trú hoặc cơ sở cung cấp dịch vụ chăm sóc cộng đồng.
• Huy động quỹ an sinh xã hội: Khuyến khích đóng góp tự nguyện từ các nhà tài trợ, các tổ chức phi chính phủ và nguồn Quỹ Chăm sóc và Phát huy vai trò người cao tuổi ở cấp xã để duy trì các hoạt động trợ giúp thường xuyên.

>>> Xem thêm bài viết: Dịch vụ tư vấn tuân thủ pháp luật về công tác dân số tại đây.

4. Điều kiện pháp lý đối với tổ chức, cá nhân vận hành dịch vụ

Để bảo đảm an toàn sức khỏe và quyền lợi hợp pháp cho người cao tuổi, các tổ chức, doanh nghiệp khi tham gia thành lập và vận hành các cơ sở chăm sóc tại cộng đồng cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật:

• Thủ tục cấp phép và cơ sở vật chất: Cơ sở chăm sóc bán trú hoặc trung tâm dịch vụ cộng đồng phải đăng ký thành lập đúng quy định, bảo đảm tiêu chuẩn thiết kế hạ tầng thân thiện với người cao tuổi (đường đi, lối thoát hiểm, thiết bị trợ giúp) và đáp ứng đầy đủ quy chuẩn an toàn phòng cháy chữa cháy.
• Chuẩn hóa chứng chỉ nhân sự: Đội ngũ trực tiếp thực hiện các kỹ thuật y tế, phục hồi chức năng hoặc tư vấn tâm lý phải có bằng cấp, chứng chỉ hành nghề hoặc chứng chỉ đào tạo chuyên môn hợp pháp do các cơ sở uy tín cấp.
• Tính minh bạch trong giao kết hợp đồng: Khi cung cấp các dịch vụ chăm sóc có thu phí, đơn vị vận hành phải ký kết hợp đồng dịch vụ công khai với người cao tuổi hoặc đại diện gia đình, trong đó quy định rõ phạm vi công việc, chi phí, quy trình xử lý sự cố y tế và cam kết bảo vệ thông tin cá nhân.

Sự ra đời của Luật Dân số số 113/2025/QH15 đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội dành cho người cao tuổi tại Việt Nam. Việc nắm vững các chính sách ưu đãi cũng như điều kiện vận hành mô hình chăm sóc cộng đồng sẽ giúp các tổ chức, doanh nghiệp thực hiện đúng pháp luật, đồng thời giúp các gia đình dễ dàng tiếp cận các quyền lợi an sinh tốt nhất cho người thân.

Công ty Luật ACC là đơn vị tư vấn pháp lý uy tín, chuyên nghiệp với nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực y tế, dân số và an sinh xã hội. Chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ quý khách hàng tư vấn chuyên sâu các quy định của Luật Dân số số 113/2025/QH15, hướng dẫn chi tiết thủ tục xin giấy phép thành lập cơ sở chăm sóc người cao tuổi, rà soát hợp đồng dịch vụ và hỗ trợ doanh nghiệp thụ hưởng các chính sách ưu đãi đầu tư của Nhà nước.