Nhận dạng, đo lường, theo dõi và kiểm soát rủi ro hoạt động

Kiểm soát rủi ro hoạt động là tuyến phòng vệ then chốt giúp các tổ chức tín dụng bảo vệ tài sản, duy trì tính liên tục trong kinh doanh và ngăn ngừa tổn thất do sai sót, gian lận hay sự cố hệ thống. Đối với các tổ chức tín dụng là hợp tác xã (như quỹ tín dụng nhân dân) và tổ chức tài chính vi mô, việc triển khai đồng bộ quy trình 04 bước gồm nhận dạng, đo lường, theo dõi và kiểm soát rủi ro hoạt động là bắt buộc. Công ty Luật ACC xin tư vấn chi tiết về các khâu kỹ thuật và giải pháp triển khai hiệu quả theo quy định hiện hành.

1. Bốn bước cốt lõi trong quy trình quản lý rủi ro hoạt động

Theo quy định tại Điều 40 Thông tư 62/2025/TT-NHNN  để quản trị hiệu quả rủi ro hoạt động, tổ chức tín dụng phải thực hiện khép kín 04 công đoạn nghiệp vụ sau:

• Nhận dạng rủi ro hoạt động: Rà soát toàn bộ các quy trình nghiệp vụ (cho vay, huy động, kế toán, ngân quỹ), hệ thống công nghệ thông tin và yếu tố con người nhằm xác định sớm các nguyên nhân tiềm ẩn gây ra tổn thất hoặc gian lận.
• Đo lường rủi ro hoạt động: Đánh giá mức độ ảnh hưởng và tần suất xuất hiện của từng loại rủi ro thông qua việc thu thập dữ liệu tổn thất thực tế, sử dụng các chỉ số rủi ro chính (KRI) và công cụ tự đánh giá rủi ro (RCSA).
• Theo dõi rủi ro hoạt động: Giám sát liên tục các hoạt động tác nghiệp hằng ngày, theo dõi việc tuân thủ quy trình, hạn mức vận hành và các dấu hiệu cảnh báo sớm để phát hiện kịp thời các hành vi vi phạm hoặc lỗi hệ thống.
• Kiểm soát và giảm thiểu rủi ro hoạt động: Áp dụng các giải pháp khắc phục như phân tách trách nhiệm (nguyên tắc bất tương dung), hoàn thiện quy trình nghiệp vụ, mua bảo hiểm tài sản/tiền mặt, bảo mật công nghệ và xây dựng kế hoạch duy trì hoạt động liên tục (BCP).

2. Căn cứ pháp lý áp dụng

Toàn bộ quy trình nhận dạng, đo lường, theo dõi và kiểm soát rủi ro hoạt động thuộc hệ thống kiểm soát nội bộ của các tổ chức tín dụng là hợp tác xã, tổ chức tài chính vi mô được điều chỉnh trực tiếp bởi Thông tư 62/2025/TT-NHNN quy định về hệ thống kiểm soát nội bộ của tổ chức tín dụng là hợp tác xã, tổ chức tài chính vi mô.

Tuân thủ đúng các yêu cầu tại Thông tư 62/2025/TT-NHNN giúp tổ chức tín dụng chuẩn hóa hệ thống vận hành nội bộ, bảo đảm tính an toàn tài sản của thành viên/khách hàng và tránh các hình thức xử phạt vi phạm hành chính từ Ngân hàng Nhà nước.

>>> Xem thêm bài viết: Luật sư tư vấn xây dựng chính sách và hạn mức quản lý rủi ro tại đây.

3. Phân định trách nhiệm giữa các tuyến phòng thủ

Sự phối hợp nhịp nhàng giữa các cấp quản lý giúp quy trình kiểm soát rủi ro hoạt động vận hành trơn tru:

• Tuyến phòng thủ thứ nhất (Các bộ phận nghiệp vụ/tác nghiệp): Trực tiếp nhận dạng, kiểm soát và báo cáo các sự cố, rủi ro hoạt động phát sinh ngay tại khâu giao dịch, ngân quỹ, kế toán hoặc thẩm định.
• Tuyến phòng thủ thứ hai (Bộ phận quản lý rủi ro & tuân thủ): Độc lập xây dựng công cụ đo lường, giám sát các chỉ số rủi ro KRI, tổng hợp dữ liệu tổn thất và đề xuất giải pháp giảm thiểu rủi ro trên toàn hệ thống.
• Tuyến phòng thủ thứ ba (Bộ phận kiểm toán nội bộ): Đánh giá độc lập, định kỳ về tính hiệu lực, hiệu quả của toàn bộ quy trình nhận dạng, đo lường, theo dõi và kiểm soát rủi ro hoạt động.

4. Hạ tầng dữ liệu và công tác báo cáo quản trị

Kết quả của quy trình quản lý rủi ro hoạt động phải được phản ánh trung thực qua hệ thống báo cáo:

• Xây dựng cơ sở dữ liệu tổn thất: Ghi nhận đầy đủ thông tin về các vụ việc gian lận, sự cố công nghệ, thất thoát tiền mặt hoặc lỗi tác nghiệp để phân tích nguyên nhân gốc rễ.
• Báo cáo cảnh báo định kỳ: Bộ phận quản lý rủi ro lập báo cáo định kỳ trình Ban điều hành và Hội đồng quản trị/Hội đồng thành viên về trạng thái rủi ro hoạt động.
• Tổng hợp báo cáo gửi Ngân hàng Nhà nước: Đánh giá về rủi ro hoạt động là nội dung quan trọng để lập báo cáo hằng năm về hệ thống kiểm soát nội bộ gửi cơ quan quản lý.

>>> Xem thêm bài viết: Luật sư tư vấn lập báo cáo về hệ thống kiểm soát nội bộ tại đây.

Để nâng cao năng lực quản trị, các tổ chức tín dụng cần chủ động rà soát quy trình tác nghiệp, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và đào tạo đạo đức nghề nghiệp cho nhân sự. Nếu quý khách hàng có thắc mắc hoặc cần tư vấn hoàn thiện quy trình kiểm soát rủi ro hoạt động, hãy liên hệ ngay với Công ty Luật ACC để được hỗ trợ chuyên sâu.