Dạ cả nhà cho em hỏi với ạ, bố em mất, bà nội em còn sống mà sổ đỏ thì bố vẫn vay trên ngân hàng, vậy thì giờ bà em muốn làm từ chối nhận di sản có được không ạ, và bà em cần có những giấy tờ gì để làm ạ?

Dựa trên thông tin Anh/Chị cung cấp, Công Ty Luật ACC xin phép phân tích và đưa ra hướng dẫn cụ thể như sau.

Quyền từ chối nhận di sản của bà nội

Theo quy định tại Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản trong thời hạn 6 tháng kể từ ngày mở thừa kế (ngày người để lại di sản qua đời), trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Việc từ chối phải được lập thành văn bản và công chứng hoặc chứng thực tại cơ quan có thẩm quyền. Bà nội, với tư cách là người thừa kế hàng thứ nhất (cha mẹ của người để lại di sản), hoàn toàn có quyền từ chối nhận di sản đất đai này. Khi từ chối, bà nội sẽ không phải chịu trách nhiệm về bất kỳ nghĩa vụ nào liên quan đến di sản, bao gồm khoản nợ vay ngân hàng thế chấp trên quyền sử dụng đất.

Tác động của việc từ chối di sản đối với quyền sử dụng đất đang thế chấp

Di sản ở đây là quyền sử dụng đất đang được thế chấp tại ngân hàng để bảo đảm khoản vay của người để lại di sản (bố của người thừa kế). Theo Bộ luật Dân sự 2015, di sản bao gồm cả tài sản gắn liền với nghĩa vụ dân sự, nên quyền sử dụng đất này vẫn phải được phân chia cho những người thừa kế còn lại theo thứ tự ưu tiên tại Điều 651 (hàng thứ nhất: vợ/chồng, cha mẹ, con cái của người để lại di sản). Việc bà nội từ chối không làm chấm dứt nghĩa vụ trả nợ; ngân hàng vẫn có quyền yêu cầu thực hiện nghĩa vụ từ di sản về xử lý tài sản bảo đảm. Nếu các thừa kế khác nhận di sản, họ sẽ phải thỏa thuận về việc tiếp tục trả nợ hoặc để ngân hàng xử lý tài sản thế chấp để thu hồi nợ. Theo Luật Đất đai 2024, quyền sử dụng đất chỉ được chuyển nhượng, tặng cho hoặc thừa kế sau khi hoàn tất nghĩa vụ tài chính với Nhà nước và bên nhận thế chấp (ngân hàng).

Quy trình từ chối di sản và xử lý quyền sử dụng đất thế chấp

Việc từ chối di sản và xử lý đất đai cần tuân thủ các bước sau để đảm bảo tính pháp lý:

Bước 1: Lập văn bản từ chối di sản

Bà nội soạn thảo văn bản từ chối nhận di sản, nêu rõ lý do (nếu có) và xác định rõ di sản là quyền sử dụng đất đang thế chấp. Văn bản phải được công chứng tại văn phòng công chứng hoặc chứng thực tại UBND cấp xã/phường trong thời hạn 6 tháng kể từ ngày mở thừa kế. Các thừa kế khác (con cái của người để lại di sản) cần được thông báo để phối hợp. Bước này giúp bà nội loại trừ khỏi trách nhiệm nợ vay, tránh tranh chấp sau này.

Bước 2: Thông báo cho ngân hàng và các bên liên quan

Sau khi từ chối, gửi văn bản từ chối đến ngân hàng cầm cố sổ đỏ và các thừa kế khác. Ngân hàng sẽ kiểm tra tình trạng nợ, yêu cầu các thừa kế còn lại thỏa thuận về việc trả nợ hoặc đề xuất phương án xử lý tài sản bảo đảm (bán đấu giá đất nếu không trả nợ). Nếu nợ chưa thanh toán, quyền sử dụng đất không thể cấp sổ mới cho thừa kế cho đến khi hoàn tất nghĩa vụ.

Bước 3: Phân chia di sản và hoàn tất thủ tục đất đai

Các thừa kế còn lại họp gia đình lập biên bản phân chia di sản, công chứng tại cơ quan có thẩm quyền theo Bộ luật Dân sự 2015. Nộp hồ sơ tại Văn phòng đăng ký đất đai để cập nhật quyền sử dụng đất, bao gồm:

• Giấy chứng tử của người để lại di sản.
• Văn bản từ chối di sản của bà nội (nếu áp dụng).
• Biên bản phân chia di sản có công chứng.
• Giấy xác nhận tình trạng nợ vay từ ngân hàng.
• Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất gốc (sau khi ngân hàng giải chấp nếu trả hết nợ).

Nếu ngân hàng xử lý tài sản, họ sẽ thông báo bán đấu giá theo quy định, và số tiền thu được ưu tiên thanh toán nợ trước khi phân bổ phần còn lại cho thừa kế.

Việc tuân thủ các quy định trên giúp bảo vệ quyền lợi của các bên, tránh tranh chấp thừa kế và rủi ro pháp lý liên quan đến tài sản thế chấp. Đồng thời, đảm bảo nghĩa vụ nợ được xử lý minh bạch, tránh phát sinh lãi phạt hoặc mất quyền sử dụng đất. Nếu cần hỗ trợ soạn thảo, nộp hồ sơ hoặc theo dõi tiến trình, hãy liên hệ Công Ty Luật ACC.

Lưu ý: Nội dung trên được tổng hợp và biên soạn nhằm cung cấp thông tin tham khảo cho người đọc. Do quy định pháp luật, chính sách và dữ liệu có thể thay đổi theo thời gian, ACC không cam kết thông tin luôn chính xác hoặc cập nhật đầy đủ tại mọi thời điểm. Trường hợp cần áp dụng vào thực tế hoặc giải quyết vấn đề cụ thể, Quý khách vui lòng tham khảo ý kiến từ chuyên gia hoặc đơn vị tư vấn chuyên môn. Trường hợp phát hiện nội dung có sai sót, vui lòng phản hồi để ACC rà soát và cập nhật kịp thời.