Tranh chấp hợp đồng xây dựng là một trong những rủi ro pháp lý phức tạp và kéo dài nhất trong hoạt động kinh doanh của các nhà thầu lẫn chủ đầu tư. Trong bối cảnh kinh tế năm 2026, việc chủ động cập nhật dữ liệu tài chính, quản trị tiến độ và rà soát kỹ lưỡng các điều khoản nghiệm thu – thanh toán đóng vai trò sống còn đối với sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. Để hiểu rõ cách Tòa án phân định trách nhiệm pháp lý thực tế, hãy cùng Công ty Luật ACC tìm hiểu qua bài viết sau.
1. Tổng hợp bản án tranh chấp hợp đồng xây dựng mới nhất
Nghiên cứu các bản án thực tế giúp chủ đầu tư và nhà thầu nhận diện những điểm nghẽn pháp lý phổ biến về phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại và nghĩa vụ quyết toán công trình.
Bản án số 15/2024/KDTM-ST ngày 18/04/2024 của Tòa án nhân dân quận 1, TP.HCM về tranh chấp hợp đồng thi công xây dựng trung tâm thương mại
Vụ án diễn ra giữa Chủ đầu tư là Công ty Cổ phần Đầu tư Bất động sản M và Nhà thầu chính là Công ty Cổ phần Xây dựng N. Hai bên ký hợp đồng thi công phần thô và hoàn thiện dự án trung tâm thương mại với giá trị 45 tỷ VNĐ. Trong quá trình thực hiện, Công ty N chậm tiến độ 90 ngày so với thỏa thuận. Công ty M đã cấn trừ khoản tiền phạt vi phạm tiến độ và tiền bồi thường thiệt hại vào đợt thanh toán cuối cùng. Công ty N khởi kiện yêu cầu Công ty M thanh toán đủ số tiền khối lượng đã nghiệm thu là 6 tỷ VNĐ cùng tiền lãi chậm trả, cho rằng lý do chậm tiến độ do bên giao thầu chậm bàn giao mặt bằng và thay đổi thiết kế nhiều lần.
Tòa án nhân dân quận 1 đã xem xét nhật ký công trình, các biên bản làm việc và chứng cứ của hai bên. HĐXX nhận định Công ty M quả thực có chậm bàn giao mặt bằng 30 ngày, nhưng 60 ngày chậm trễ còn lại hoàn toàn do năng lực thi công yếu kém của Công ty N. Tòa án quyết định tính lại phạt vi phạm tiến độ tương ứng với 60 ngày chậm trễ thuộc lỗi của nhà thầu. Sau khi bù trừ nghĩa vụ thanh toán khối lượng hoàn thành, Tòa án tuyên buộc Công ty M phải thanh toán cho Công ty N số tiền còn lại là 3,8 tỷ VNĐ cùng tiền lãi chậm thanh toán theo lãi suất bình thường.
Bản án số 28/2023/KDTM-PT ngày 12/10/2023 của Tòa án nhân dân tỉnh B về tranh chấp hợp đồng tổng thầu EPC nhà máy chế biến
Tranh chấp phát sinh giữa Chủ đầu tư – Công ty TNHH Năng lượng X và Nhà thầu – Công ty Cổ phần Tập đoàn Xây dựng Y. Hai bên ký hợp đồng EPC trọn gói xây dựng nhà máy. Sau khi bàn giao và đưa vào vận hành chạy thử, công trình xảy ra hiện tượng nứt sàn bê tông và rò rỉ hệ thống xử lý nước thải. Công ty X tự thuê bên thứ ba sửa chữa với chi phí 2,5 tỷ VNĐ rồi trừ trực tiếp vào tiền bảo hành công trình của Công ty Y. Công ty Y không đồng ý, khởi kiện đòi lại toàn bộ 3 tỷ VNĐ tiền bảo hành, cho rằng sự cố do Công ty X vận hành quá tải trọng cho phép.
Tại phiên tòa phúc thẩm, Tòa án nhân dân tỉnh B căn cứ vào kết luận giám định tư pháp công trình xây dựng. Kết quả giám định kết luận nguyên nhân nứt sàn và rò rỉ là do sai sót trong khâu thiết kế kết cấu bê tông cốt thép của bên thầu Y. HĐXX nhận định Công ty X có quyền tự khắc phục sự cố và dùng tiền bảo hành để chi trả khi nhà thầu không thực hiện bảo hành đúng nghĩa vụ. Do đó, Tòa án chấp nhận việc cấn trừ 2,5 tỷ VNĐ chi phí sửa chữa hợp lệ và tuyên buộc Công ty X chỉ phải hoàn trả cho Công ty Y số tiền bảo hành còn dư là 500 triệu VNĐ.
Bản án số 08/2024/DS-ST ngày 22/02/2024 của Tòa án nhân dân thành phố H về tranh chấp thanh toán hợp đồng thầu phụ xây dựng
Vụ án giữa Nhà thầu chính là Công ty Cổ phần Xây lắp Z và Nhà thầu phụ là Công ty TNHH Cơ điện K. Hai bên ký hợp đồng thầu phụ thi công hệ thống PCCC cho dự án chung cư cao tầng. Công ty K đã hoàn thành lắp đặt và được cơ quan công an nghiệm thu PCCC. Tuy nhiên, Công ty Z từ chối thanh toán 1,8 tỷ VNĐ tiền đợt cuối với lý do Chủ đầu tư chưa thanh toán tiền cho Công ty Z, và trong hợp đồng thầu phụ có điều khoản "Nhà thầu chính chỉ thanh toán cho thầu phụ khi nhận được tiền từ Chủ đầu tư" (điều khoản Pay-when-Paid).
Tòa án nhân dân thành phố H phân tích quy định của Luật Xây dựng và Bộ luật Dân sự về tính độc lập của hợp đồng thầu phụ. HĐXX nhận định Công ty K đã hoàn thành đúng và đủ nghĩa vụ thi công, công trình đã nghiệm thu bàn giao đưa vào sử dụng. Việc Chủ đầu tư chậm thanh toán cho thầu chính là rủi ro kinh doanh thuộc về Công ty Z, không thể lấy đó làm lý do tước bỏ quyền được nhận tiền thầu của thầu phụ K. Tòa án tuyên bố điều khoản hoãn thanh toán vô hiệu do vi phạm nguyên tắc công bằng và buộc Công ty Z phải trả đủ 1,8 tỷ VNĐ cho Công ty K.
Bản án số 42/2023/KDTM-ST ngày 15/11/2023 của Tòa án nhân dân huyện C về tranh chấp chi phí phát sinh ngoài hợp đồng xây dựng
Tranh chấp xảy ra giữa Bên giao thầu – Công ty Cổ phần Thương mại T và Bên nhận thầu – Công ty TNHH Xây dựng P liên quan đến hợp đồng trọn gói thi công hạ tầng kỹ thuật. Trong quá trình đào đất móng, Công ty P phát hiện địa chất phức tạp gặp toàn đá hộc không đúng với hồ sơ khảo sát ban đầu, dẫn đến tăng chi phí máy móc và nhân công thêm 1,2 tỷ VNĐ. Công ty P đã thi công xong phần phát sinh này và gửi đơn đề nghị thanh toán. Công ty T từ chối chi trả vì hợp đồng đã ký là "Hợp đồng theo đơn giá trọn gói", không điều chỉnh giá.
Tòa án nhân dân huyện C đã xem xét hồ sơ khảo sát địa chất và các biên bản xác nhận tại hiện trường do cán bộ tư vấn giám sát của Công ty T ký. HĐXX nhận định phát sinh địa chất là sự kiện bất khả kháng/khách quan ngoài dự báo của các bên khi lập hồ sơ mời thầu. Nhà thầu đã có thông báo và được tư vấn giám sát xác nhận khối lượng thực tế phát sinh tại hiện trường. Căn cứ quy định về điều chỉnh hợp đồng xây dựng, Tòa án chấp nhận một phần khởi kiện, buộc Công ty T phải thanh toán chi phí phát sinh thực tế hợp lý là 1 tỷ VNĐ cho Công ty P.
Bản án số 19/2024/KDTM-ST ngày 10/05/2024 của Tòa án nhân dân tỉnh N về tranh chấp hủy bỏ hợp đồng thi công do vi phạm tiến độ
Vụ kiện giữa Chủ đầu tư là Công ty Cổ phần Du lịch S và Nhà thầu là Công ty TNHH Xây dựng R. Công ty R ký hợp đồng thi công khu nghỉ dưỡng. Theo thỏa thuận, đến tháng 12/2023 nhà thầu phải hoàn thành 80% khối lượng, nhưng thực tế đến thời điểm đó nhà thầu mới đạt 30% do thiếu vốn. Công ty S đã phát văn bản đơn phương chấm dứt hợp đồng, trục xuất nhà thầu khỏi công trường và tịch thu tiền tạm ứng. Công ty R khởi kiện cho rằng Công ty S đơn phương chấm dứt hợp đồng trái pháp luật, đòi bồi thường thiệt hại và phạt vi phạm.
Tòa án nhân dân tỉnh N nhận định Công ty R đã vi phạm nghiêm trọng tiến độ thi công đã cam kết, làm ảnh hưởng toàn bộ kế hoạch đưa dự án vào hoạt động của chủ đầu tư. Việc Công ty S áp dụng quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng là hoàn toàn đúng quy định tại điều khoản hợp đồng và Luật Xây dựng. Tòa án tuyên bác toàn bộ yêu cầu khởi kiện của Công ty R, đồng thời công nhận quyền của Công ty S trong việc thu hồi tiền tạm ứng chưa thu hồi tương ứng với khối lượng chưa thi công.
2. Câu hỏi thường gặp
Hợp đồng trọn gói có được thanh toán chi phí phát sinh không?
Có, hợp đồng trọn gói vẫn được thanh toán phát sinh nếu thuộc các trường hợp pháp luật cho phép. Cụ thể gồm: thay đổi bổ sung thiết kế ngoài phạm vi hợp đồng do chủ đầu tư yêu cầu, sự cố địa chất bất khả kháng không do lỗi nhà thầu, hoặc thay đổi chính sách pháp luật ảnh hưởng trực tiếp. Để được thanh toán, nhà thầu phải lập biên bản xác nhận khối lượng thực tế tại hiện trường và thu thập đầy đủ chữ ký của tư vấn giám sát cùng chủ đầu tư.
Chủ đầu tư chưa thanh toán thì nhà thầu phụ có đòi tiền nhà thầu chính được không?
Có, nhà thầu phụ hoàn toàn có quyền đòi thanh toán trực tiếp từ nhà thầu chính khi đã hoàn thành công việc. Hợp đồng thầu phụ là giao dịch độc lập với hợp đồng giữa chủ đầu tư và thầu chính. Việc chủ đầu tư chậm thanh toán thuộc rủi ro kinh doanh của thầu chính, không phải lý do hợp pháp để hoãn thanh toán cho thầu phụ. Các điều khoản ép thầu phụ chờ tiền chủ đầu tư thường bị Tòa án tuyên vô hiệu do vi phạm nguyên tắc công bằng.
Mức phạt vi phạm tiến độ hợp đồng xây dựng tối đa là bao nhiêu?
Có, mức phạt vi phạm hợp đồng xây dựng do các bên tự do thỏa thuận nhưng không vượt quá 12% giá trị phần hợp đồng bị vi phạm. Quy định này áp dụng riêng đối với công trình sử dụng vốn nhà nước theo Nghị định về hợp đồng xây dựng. Đối với các hợp đồng xây dựng tư nhân thông thường điều chỉnh bởi Luật Thương mại, mức phạt vi phạm tổng cộng không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm, trừ khi có thỏa thuận khác phù hợp quy định pháp luật.
Không lập biên bản nghiệm thu có đòi được tiền thi công xây dựng không?
Có, nhà thầu vẫn có thể đòi được tiền thi công nếu chứng minh công trình thực tế đã hoàn thành và đưa vào sử dụng. Trường hợp chủ đầu tư cố tình né tránh không ký biên bản nghiệm thu, nhà thầu cần gửi văn bản yêu cầu nghiệm thu kèm hồ sơ hoàn công. Nếu chủ đầu tư nhận công trình mà không phản hồi hay từ chối bằng văn bản có lý do chính đáng, Tòa án sẽ trưng cầu giám định chất lượng thực tế để làm căn cứ buộc chủ đầu tư phải thanh toán.
Tự ý đơn phương chấm dứt hợp đồng xây dựng khi nào là đúng luật?
Có, một bên được quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng khi bên kia vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ đã thỏa thuận. Ví dụ: nhà thầu chậm tiến độ kéo dài mà không có lý do chính đáng, hoặc chủ đầu tư chậm thanh toán nhiều đợt liên tiếp vượt quá thời hạn cam kết. Bên đơn phương chấm dứt phải thông báo bằng văn bản trước một khoảng thời gian nhất định theo thỏa thuận. Nếu chấm dứt trái quy định, bên vi phạm sẽ phải bồi thường toàn bộ thiệt hại phát sinh.
Tranh chấp hợp đồng xây dựng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu doanh nghiệp xây dựng điều khoản và tiêu chí nghiệm thu chặt chẽ ngay từ đầu. Để được tư vấn chi tiết và thực hiện thủ tục hiệu quả, hãy liên hệ Công ty luật ACC ngay hôm nay.
Để lại một bình luận