Anh chị cho em hỏi, việc bán hàng đa cấp có bị pháp luật hình sự xử lý không, và trong trường hợp nào thì bị coi là tội phạm?

Dựa trên thông tin Anh/Chị cung cấp, Công Ty Luật ACC xin phép phân tích và đưa ra hướng dẫn cụ thể như sau.

Tổng quan về hoạt động bán hàng đa cấp và trách nhiệm pháp lý

Hoạt động bán hàng đa cấp (hay còn gọi là kinh doanh theo phương thức đa cấp) được pháp luật Việt Nam công nhận là hình thức kinh doanh hợp pháp nếu tuân thủ các quy định tại Luật Cạnh tranh 2018 và Nghị định 40/2018/NĐ-CP hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Cạnh tranh về kinh doanh theo phương thức đa cấp.

Tuy nhiên, nếu vi phạm, hoạt động này có thể bị xử lý hành chính hoặc hình sự tùy theo mức độ nghiêm trọng. Cụ thể, bán hàng đa cấp không tự động bị xử lý hình sự, nhưng sẽ bị coi là tội phạm nếu có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng các quy định pháp luật, dẫn đến thiệt hại lớn cho người tham gia hoặc xã hội.

Các trường hợp bị xử lý hành chính

Trước khi bị xử lý hình sự, các vi phạm nhẹ hơn thường bị xử phạt hành chính theo Nghị định 98/2020/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Các vi phạm liên quan đến bán hàng đa cấp bao gồm:

• Kinh doanh đa cấp mà không đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm quyền (như Bộ Công Thương), bị phạt từ 50.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng.
• Không công bố thông tin đầy đủ về sản phẩm, kế hoạch bồi thường hoặc lợi ích cho người tham gia, bị phạt từ 20.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng.
• Tuyển mộ, đào tạo người tham gia đa cấp mà không có giấy chứng nhận, bị phạt từ 10.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng.
• Các hành vi này có thể kèm theo biện pháp bổ sung như đình chỉ hoạt động từ 3 đến 6 tháng hoặc thu hồi giấy phép kinh doanh. Việc xử phạt hành chính nhằm cảnh báo và khắc phục, nhưng nếu tái phạm hoặc gây hậu quả nghiêm trọng, có thể chuyển sang xử lý hình sự.

Các trường hợp bị xử lý hình sự theo quy định cụ thể

Bán hàng đa cấp bị coi là tội phạm và xử lý hình sự khi vi phạm nghiêm trọng các quy định, theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Các trường hợp chính bao gồm:

• Vi phạm quy định về kinh doanh theo phương thức đa cấp (Điều 217a Bộ luật Hình sự 2015): Người thực hiện hành vi kinh doanh đa cấp mà không đăng ký hoặc vi phạm các quy định về đăng ký, công bố thông tin, tuyển mộ người tham gia, dẫn đến thiệt hại từ 100.000.000 đồng trở lên hoặc ảnh hưởng đến từ 10 người trở lên, sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Hình phạt có thể là phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. Nếu gây thiệt hại từ 500.000.000 đồng trở lên hoặc hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, mức phạt tù có thể lên đến 7 năm. Ví dụ, lợi dụng mô hình đa cấp để hứa hẹn lợi nhuận cao bất thường mà không có cơ sở thực tế, dẫn đến nhiều người mất tiền, sẽ bị coi là tội phạm.
• Sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử để chiếm đoạt tài sản (Điều 290 Bộ luật Hình sự 2015): Nếu bán hàng đa cấp kết hợp sử dụng website, ứng dụng di động hoặc mạng xã hội để lừa đảo, quảng cáo sai sự thật nhằm chiếm đoạt tài sản từ 2.000.000 đồng trở lên, hành vi này bị xử lý theo tội này. Hình phạt cơ bản là phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm; nếu chiếm đoạt từ 50.000.000 đồng trở lên hoặc có tổ chức, mức phạt tù có thể từ 12 năm đến 20 năm, kèm phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng. Trường hợp điển hình là các mô hình "đa cấp online" hứa hẹn hoàn tiền nhanh chóng nhưng thực chất là lừa đảo qua chuyển khoản ngân hàng hoặc ví điện tử.

Ngoài ra, nếu hoạt động đa cấp có dấu hiệu lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015), như sử dụng thủ đoạn gian dối để thu tiền từ người tham gia mà không cung cấp sản phẩm thực tế, sẽ bị xử lý với mức phạt tù từ 1 năm đến chung thân tùy theo giá trị tài sản chiếm đoạt. Các cơ quan chức năng như Bộ Công Thương, Công an sẽ điều tra để phân loại hành vi, và người tham gia cần kiểm tra giấy phép đăng ký đa cấp trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký kinh doanh để tránh rủi ro.

Việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật giúp doanh nghiệp tránh các rủi ro pháp lý, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và duy trì hoạt động kinh doanh bền vững. Đồng thời, người tham gia có thể khiếu nại cơ quan nhà nước nếu phát hiện vi phạm để được bảo vệ. Nếu cần hỗ trợ soạn thảo, nộp hồ sơ hoặc theo dõi tiến trình, hãy liên hệ Công Ty Luật ACC.