Bán hàng thấp hơn giá vốn là một chiến lược kinh doanh mà nhiều doanh nghiệp áp dụng để thu hút khách hàng hoặc thanh lý hàng hóa, nhưng liệu điều này có hợp pháp theo quy định pháp luật Việt Nam? Trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt, việc hiểu rõ ranh giới giữa chiến lược hợp lý và hành vi vi phạm có thể giúp doanh nghiệp tránh những rủi ro không đáng có. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết để bạn nắm bắt rõ hơn. Cùng Công ty Luật ACC khám phá vấn đề này.
1. Có được bán hàng thấp hơn giá vốn không?
Bán hàng thấp hơn giá vốn là hiện tượng doanh nghiệp bán hàng hóa, dịch vụ với mức giá không đủ bù đắp chi phí hình thành nên hàng hóa đó. Trong thực tiễn kinh doanh, đây không phải là tình huống hiếm gặp, đặc biệt trong các giai đoạn xử lý hàng tồn kho, hàng kém chất lượng hoặc thực hiện chương trình khuyến mại ngắn hạn.
Về nguyên tắc, pháp luật Việt Nam không cấm tuyệt đối việc bán hàng thấp hơn giá vốn. Tuy nhiên, tính hợp pháp của hành vi này không được đánh giá dựa trên mức giá đơn thuần, mà phụ thuộc vào mục đích, thời gian, phạm vi thực hiện và tác động đến thị trường. Doanh nghiệp vẫn có quyền tự do định giá trong khuôn khổ pháp luật, nhưng quyền này không được sử dụng để xâm phạm môi trường cạnh tranh lành mạnh.
Theo Luật Cạnh tranh số 23/2018/QH14, hành vi bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ chỉ bị coi là vi phạm khi nhằm mục đích loại bỏ đối thủ cạnh tranh hoặc chiếm lĩnh thị trường. Do đó, bán dưới giá vốn không đương nhiên là trái luật, nhưng luôn nằm trong vùng rủi ro pháp lý cao và cần được cân nhắc kỹ lưỡng.
2. Ý nghĩa của giá vốn và ranh giới pháp lý trong bán hàng thấp hơn giá vốn
Giá vốn là yếu tố cốt lõi để xác định hiệu quả kinh doanh và cũng là căn cứ quan trọng khi cơ quan quản lý xem xét tính hợp pháp của hành vi định giá bán. Việc hiểu đúng khái niệm và phạm vi của giá vốn giúp doanh nghiệp xác định ranh giới giữa chiến lược kinh doanh hợp lý và hành vi vi phạm pháp luật.
- Giá vốn và giá thành toàn bộ trong góc độ pháp lý
Trong lĩnh vực cạnh tranh, pháp luật sử dụng khái niệm “giá thành toàn bộ” để đánh giá hành vi bán dưới giá. Giá thành toàn bộ không chỉ bao gồm chi phí nguyên vật liệu trực tiếp mà còn bao gồm chi phí nhân công, chi phí sản xuất chung, chi phí phân phối và các chi phí cần thiết khác để đưa hàng hóa ra thị trường. Đây là cơ sở để xác định liệu doanh nghiệp có đang chấp nhận lỗ có chủ đích nhằm tác động đến cấu trúc cạnh tranh hay không.
- Ranh giới giữa chiến lược kinh doanh và hành vi hạn chế cạnh tranh
Theo Luật Cạnh tranh 2018, bán dưới giá thành chỉ bị cấm khi gắn với mục đích loại bỏ đối thủ hoặc duy trì vị thế thống lĩnh, độc quyền. Trong khi đó, các hoạt động như khuyến mại theo mùa, xả hàng tồn kho, thanh lý hàng lỗi kỹ thuật hoặc hàng sắp hết hạn sử dụng thường được xem là có lý do kinh tế hợp lý. Ranh giới pháp lý nằm ở việc doanh nghiệp có duy trì mức giá thấp bất thường trong thời gian dài và trên quy mô lớn hay không.
- Rủi ro thuế khi bán hàng thấp hơn giá vốn
Ngoài pháp luật cạnh tranh, hành vi bán dưới giá vốn còn có thể bị xem xét dưới góc độ thuế. Căn cứ điểm đ khoản 1 Điều 50 Luật Quản lý thuế 2019 và Điều 15 Nghị định 126/2020/NĐ-CP, việc mua bán, hạch toán không theo giá giao dịch thông thường trên thị trường có thể dẫn đến việc cơ quan thuế ấn định thuế. Trong trường hợp cơ quan thuế cho rằng giá bán không phản ánh giá trị giao dịch thực tế, doanh nghiệp có thể bị điều chỉnh doanh thu, chi phí và nghĩa vụ thuế phải nộp.
>> Đọc thêm: Hướng dẫn hạch toán giá vốn hàng bán
3. Hậu quả pháp lý khi vi phạm quy định về bán hàng thấp hơn giá vốn
Khi hành vi bán hàng thấp hơn giá vốn bị xác định là vi phạm, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với nhiều hệ quả pháp lý nghiêm trọng, không chỉ giới hạn ở xử phạt hành chính mà còn ảnh hưởng lâu dài đến hoạt động kinh doanh.
- Xử phạt vi phạm trong lĩnh vực cạnh tranh
Theo Luật Cạnh tranh 2018, doanh nghiệp có hành vi bán hàng hóa dưới giá thành toàn bộ nhằm loại bỏ đối thủ có thể bị xử phạt tiền với mức phạt cao, tùy thuộc vào tính chất, mức độ và phạm vi ảnh hưởng của hành vi. Ngoài phạt tiền, cơ quan có thẩm quyền còn có thể áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc chấm dứt hành vi vi phạm hoặc khôi phục điều kiện cạnh tranh trên thị trường.
- Rủi ro bị ấn định thuế và truy thu thuế
Dưới góc độ quản lý thuế, nếu việc bán dưới giá vốn bị coi là giao dịch không theo giá thị trường, cơ quan thuế có quyền ấn định doanh thu, chi phí và số thuế phải nộp. Việc ấn định này được thực hiện dựa trên dữ liệu thị trường, cơ sở so sánh với các doanh nghiệp cùng ngành, cùng quy mô theo Nghị định 126/2020/NĐ-CP. Doanh nghiệp có thể bị truy thu thuế, phạt chậm nộp và xử phạt vi phạm hành chính về thuế.
- Trách nhiệm dân sự và hệ lụy kinh doanh
Trong trường hợp đối thủ cạnh tranh chứng minh được thiệt hại phát sinh từ hành vi bán phá giá, doanh nghiệp vi phạm có thể phải bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật dân sự. Đồng thời, uy tín thương hiệu, quan hệ với đối tác và khả năng tiếp cận vốn cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng, đặc biệt đối với doanh nghiệp có thị phần lớn hoặc hoạt động trên nền tảng số.
>> Đọc thêm: Hướng dẫn hạch toán hàng bán bị trả lại
4. Lời khuyên thực tiễn cho doanh nghiệp tránh rủi ro liên quan đến bán hàng thấp hơn giá vốn
Để hạn chế rủi ro pháp lý, doanh nghiệp cần tiếp cận vấn đề bán hàng thấp hơn giá vốn một cách thận trọng, có cơ sở và minh bạch ngay từ đầu.
- Xác định rõ mục đích và thời hạn áp dụng giá bán thấp
Doanh nghiệp cần làm rõ lý do kinh tế của việc bán dưới giá vốn, chẳng hạn như xử lý hàng tồn kho, hàng lỗi hoặc khuyến mại theo chương trình cụ thể. Thời gian áp dụng nên được giới hạn rõ ràng, tránh kéo dài bất thường gây nghi ngờ về mục đích cạnh tranh không lành mạnh.
- Chuẩn bị hồ sơ, chứng từ chứng minh tính hợp lý
Các tài liệu nội bộ như quyết định khuyến mại, báo cáo tồn kho, phân tích chi phí và kế hoạch kinh doanh cần được lưu trữ đầy đủ. Đây là căn cứ quan trọng để giải trình với cơ quan cạnh tranh hoặc cơ quan thuế khi phát sinh kiểm tra, thanh tra.
- Đánh giá tác động thị trường và tham vấn pháp lý
Đối với doanh nghiệp có thị phần lớn, việc bán dưới giá vốn cần được đánh giá kỹ về tác động đến đối thủ và thị trường. Việc tham vấn ý kiến luật sư giúp doanh nghiệp nhận diện sớm rủi ro, điều chỉnh chiến lược giá phù hợp với Luật Cạnh tranh và pháp luật thuế.
5. Câu hỏi thường gặp
Bán hàng thấp hơn giá vốn trong thời gian ngắn có bị coi là vi phạm không?
Thông thường không, nếu doanh nghiệp chứng minh được đây là biện pháp kinh tế hợp lý như khuyến mại ngắn hạn hoặc xử lý hàng tồn kho. Cơ quan quản lý sẽ xem xét tổng thể thời gian, quy mô và tác động thực tế đến thị trường.
Giá vốn toàn bộ được xác định như thế nào để đánh giá hành vi vi phạm?
Giá vốn toàn bộ bao gồm toàn bộ chi phí cần thiết để tạo ra và đưa hàng hóa ra thị trường, không chỉ giới hạn ở chi phí sản xuất trực tiếp. Đây là căn cứ quan trọng trong việc xác định hành vi bán dưới giá thành theo Luật Cạnh tranh.
Làm sao để tránh bị ấn định thuế khi bán dưới giá vốn?
Doanh nghiệp cần hạch toán trung thực, lưu trữ đầy đủ chứng từ và chứng minh được rằng giá bán phản ánh giao dịch thực tế, có lý do kinh tế hợp lý và không nhằm mục đích giảm nghĩa vụ thuế.
Bán hàng thấp hơn giá vốn có thể là công cụ hữu ích cho doanh nghiệp nhưng đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật để tránh rủi ro. Việc nắm rõ quy định từ Luật Cạnh tranh và các nghị định liên quan giúp bạn kinh doanh an toàn và hiệu quả hơn. Nếu đang gặp băn khoăn về chiến lược giá cả, hãy liên hệ Công ty Luật ACC để được tư vấn chuyên sâu từ các luật sư giàu kinh nghiệm. Đừng để vi phạm pháp lý cản trở sự phát triển của bạn – hành động ngay hôm nay để bảo vệ doanh nghiệp.
Để lại một bình luận