Em mong được tư vấn ạ! Ông Nội của em tên là Điểu Khum. Có sáu người con (năm trai một gái). Tất cả đều mang họ theo ông nội. Nhưng năm hai nghìn không mười tám dượng dẫn cô em đi làm lại giấy khai sinh thì lại đổi cô thành họ Mai và đổi luôn họ ông nội là Mai Khum (cô em không biết chữ). Em thắc mắc là tại sao lại có thể đổi họ ông nội em ạ. Bên gia đình có hỏi bên tư pháp thì họ bảo bây giờ cứ giữ nguyên như vậy. Em xin hỏi là em có thể kiện bên tư pháp được không ạ!

Dựa trên thông tin Anh/Chị cung cấp, Công Ty Luật ACC xin phép phân tích và đưa ra hướng dẫn cụ thể như sau.

Quy định pháp luật về họ, tên và việc thay đổi trong giấy khai sinh

Theo Điều 27 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có quyền yêu cầu thay đổi họ trong một số trường hợp như thay đổi họ cho con theo họ cha hoặc mẹ; thay đổi họ của người được nhận làm con nuôi; xác định cha, mẹ cho con; hoặc các trường hợp khác do pháp luật hộ tịch quy định.

Luật Hộ tịch 2014 tại Điều 26 cũng quy định rõ việc thay đổi họ phải dựa trên đơn yêu cầu của cá nhân từ đủ 18 tuổi trở lên (hoặc cha, mẹ, người giám hộ đối với trẻ em), và cơ quan đăng ký hộ tịch chỉ chấp thuận nếu hồ sơ chứng minh được lý do hợp pháp, tránh các trường hợp thay đổi tùy tiện.

Trong trường hợp của cô em, việc đổi họ từ họ ông nội (Điểu) sang họ Mai có thể xuất phát từ sai sót trong thủ tục làm lại giấy khai sinh năm 2018. Cần xem xét tại thời điểm làm thủ tục năm 2018, người dượng có được người có thẩm quyền hợp pháp ủy quyền hoặc có tư cách đại diện hợp pháp hay không.

Cơ quan hộ tịch (thường là UBND cấp xã/phường) có trách nhiệm kiểm tra hồ sơ trước khi cấp giấy tờ mới, nhưng nếu hồ sơ ban đầu bị lập sai hoặc thiếu minh chứng (như giấy tờ chứng minh quan hệ huyết thống). Nếu cơ quan hộ tịch thay đổi thông tin họ mà không có đủ căn cứ hoặc hồ sơ hợp lệ thì việc đăng ký hộ tịch có thể không đúng quy định của Luật Hộ tịch 2014.

Lý do có thể dẫn đến việc thay đổi họ ông nội trong giấy khai sinh

Việc họ ông nội bị thay đổi gián tiếp qua giấy khai sinh của cô em (từ Điểu Khum thành Mai Khum) có thể xảy ra do lỗi thủ tục hành chính, chẳng hạn như dượng cung cấp thông tin sai lệch hoặc hồ sơ không đầy đủ, trong khi cơ quan hộ tịch không tiến hành xác minh kỹ lưỡng với các thành viên gia đình khác hoặc giấy tờ gốc.

Xem thêm: Cho mình hỏi. Mình bán hàng buôn cho khách. Gần Tết rồi khách vẫn chưa trả hết số nợ cho mình, mình đã xuống nhà đòi tiền. Nhưng khách cố chấp không trả hết nợ. Mặt hàng mình bán cho khách, khách vẫn bày tại cửa hàng. Mình có bốc hai chiếc xe lên thùng xe tải trị giá tám trăm nghìn/hai chiếc. Giờ khách kiện mình tội chiếm đoạt tài sản. Vậy theo các bác em phải xử lý như thế nào tiếp theo ạ.

Theo Điều 27 Luật Hộ tịch 2014, thay đổi họ chỉ được phép nếu chứng minh được mối quan hệ họ hàng thực tế, nhưng nếu cô em là con gái của ông nội (mang họ theo cha theo truyền thống), việc đổi họ Mai (có thể là họ dượng hoặc họ khác) mà không có sự đồng ý của người đại diện hợp pháp là không đúng quy định.

Bên gia đình đã hỏi cơ quan tư pháp (hộ tịch) và được trả lời "giữ nguyên" có thể do họ cho rằng thủ tục đã hoàn tất và thiếu cơ sở khiếu nại ngay lúc đó, nhưng pháp luật không cho phép duy trì thông tin sai lệch vĩnh viễn, vì Điều 28 Luật Hộ tịch 2014 cho phép đính chính hoặc hủy bỏ giấy tờ hộ tịch nếu phát hiện sai sót.

Khả năng khiếu nại hoặc khởi kiện cơ quan hộ tịch

Anh/Chị hoàn toàn có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện hành chính đối với cơ quan hộ tịch nếu việc cấp giấy khai sinh mới là quyết định hành chính trái pháp luật, gây thiệt hại đến quyền lợi về họ tên của gia đình. Theo Luật Tố tụng hành chính 2015 tại Điều 3 và Điều 30, cá nhân có quyền khởi kiện quyết định hành chính (như cấp giấy khai sinh sai) tại Tòa án nhân dân cấp huyện nơi cơ quan hộ tịch đóng trụ sở, nếu khiếu nại lần đầu tại cơ quan đó không được giải quyết thỏa đáng.

Do giấy khai sinh được cấp từ năm 2018 nên cần xem xét thời hiệu khởi kiện hành chính theo Điều 116 Luật Tố tụng hành chính 2015. Nếu gia đình đã biết việc thay đổi họ từ trước nhưng không khiếu nại hoặc khởi kiện trong thời hạn luật định thì có thể đã hết thời hiệu khởi kiện. Việc kiện có cơ sở nếu chứng minh được sai sót, chẳng hạn như giấy khai sinh gốc của ông nội và các con khác vẫn giữ họ Điểu, chứng tỏ sự không nhất quán.

Quy trình đính chính hoặc yêu cầu thay đổi lại giấy khai sinh

Để khắc phục, gia đình có thể thực hiện thủ tục đính chính hộ tịch theo Điều 28 Luật Hộ tịch 2014, ưu tiên trước khi kiện để tiết kiệm thời gian và chi phí. Quy trình được thực hiện tại cơ quan đăng ký hộ tịch nơi cư trú của cô em hoặc ông nội.

Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ yêu cầu đính chính

Gia đình cần thu thập các giấy tờ chứng minh họ tên đúng, bao gồm:

Xem thêm: Các luật sư ơi giải đáp cho mình với. Mình là vợ hợp pháp. Bây giờ tự nhiên thấy bán đất. Giấy tờ bán đất đai của chồng mình lại mang tên vợ là cô bồ của chồng mình thời gian trước khi lấy mình nhưng không đăng ký kết hôn. Chỉ có xác nhận chữ ký bán đất của giáp danh (không biết có đúng không hay là giả) và giấy là chữ viết của chồng mình. Vậy theo mọi người mình nên làm gì?

• Đơn yêu cầu đính chính (theo mẫu tại cơ quan hộ tịch).
• Giấy khai sinh gốc của ông nội và các con (chứng minh họ Điểu).
• Giấy tờ chứng minh quan hệ gia đình (như sổ hộ khẩu, giấy chứng nhận kết hôn của cha mẹ cô em).
• Bản sao giấy khai sinh mới của cô em (để chỉ ra sai sót).

Hồ sơ phải được cô em (hoặc người đại diện) ký xác nhận, và nếu cô em không biết chữ, cần có người giám hộ hoặc nhân chứng đáng tin cậy hỗ trợ.

Bước 2: Nộp hồ sơ và khiếu nại hành chính

Nộp trực tiếp tại UBND cấp xã/phường nơi cấp giấy khai sinh sai (năm 2018). Theo Luật Hộ tịch 2014 và Nghị định 123/2015/NĐ-CP, việc cải chính hộ tịch được giải quyết trong khoảng 03 ngày làm việc; trường hợp cần xác minh thì thời gian có thể kéo dài thêm. Nếu từ chối, yêu cầu khiếu nại lần đầu bằng văn bản lên Chủ tịch UBND cấp huyện trong 30 ngày, kèm lý do cụ thể về sai sót họ tên.

Bước 3: Khởi kiện hành chính nếu cần

Nếu khiếu nại không thành, nộp đơn khởi kiện tại Tòa án nhân dân cấp huyện trong thời hiệu 1 năm. Tòa án sẽ xem xét chứng cứ và có thể tuyên hủy quyết định cấp giấy khai sinh sai, yêu cầu cấp lại đúng. Án phí hành chính sơ thẩm được thực hiện theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14.

Việc tuân thủ quy trình này giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp về dòng họ gia đình, tránh các tranh chấp kéo dài sau này và đảm bảo thông tin hộ tịch chính xác cho thế hệ sau. Nếu cần hỗ trợ soạn thảo, nộp hồ sơ hoặc theo dõi tiến trình, hãy liên hệ Công Ty Luật ACC.