Biện pháp điều chỉnh quy mô, cơ cấu dân số

Quy mô và cơ cấu dân số là những yếu tố tác động trực tiếp đến sự phát triển kinh tế, xã hội và an ninh quốc phòng của đất nước. Để xây dựng một cơ cấu dân số hợp lý, đảm bảo sự phát triển bền vững, Luật Dân số số 113/2025/QH15 đã thiết lập những khung pháp lý quan trọng nhằm định hướng các chính sách can thiệp kịp thời. Bài viết dưới đây của Công ty Luật ACC sẽ phân tích chuyên sâu các biện pháp điều chỉnh quy mô và cơ cấu dân số hiện hành.

1. Căn cứ pháp lý và nguyên tắc điều chỉnh quy mô, cơ cấu dân số

Căn cứ Điều 12 Luật Dân số số 113/2025/QH15, việc điều chỉnh quy mô và cơ cấu dân số phải bảo đảm phù hợp với sự phát triển kinh tế – xã hội trong từng thời kỳ. Nhà nước thực hiện điều chỉnh thông qua việc chủ động can thiệp vào các yếu tố mức sinh, mức tử và phân bố dân cư.

Căn cứ điều kiện thực tế của địa phương và đất nước, Chính phủ cùng chính quyền địa phương cấp tỉnh sẽ quyết định việc áp dụng các biện pháp điều chỉnh thông qua chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chương trình, đề án và dự án phát triển cụ thể. Nguyên tắc cốt lõi là bảo đảm sự chủ động, tự nguyện, bình đẳng và lồng ghép yếu tố dân số vào mọi kế hoạch phát triển quốc gia.

2. Các biện pháp duy trì mức sinh thay thế và giảm mức tử vong

Theo quy định tại Điều 12 và Điều 14 Luật Dân số số 113/2025/QH15, điều chỉnh mức sinh và giảm mức tử vong là hai trụ cột chính trong việc kiểm soát quy mô dân số:

• Điều chỉnh và duy trì mức sinh thay thế:

• Tăng thời gian nghỉ thai sản cho lao động nữ lên 07 tháng khi sinh con thứ hai; lao động nam được nghỉ 10 ngày làm việc khi vợ sinh con.
• Hỗ trợ tài chính khi sinh con đối với phụ nữ thuộc nhóm dân tộc thiểu số rất ít người, phụ nữ sống tại các tỉnh, thành phố có mức sinh thấp, hoặc phụ nữ sinh đủ 02 con trước 35 tuổi.
• Ưu tiên tiếp cận chính sách nhà ở xã hội cho hộ gia đình.

• Giảm mức tử vong và nâng cao tuổi thọ:

• Mở rộng mạng lưới y tế cơ sở, nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản và y tế lão khoa.
• Tăng cường dự phòng dịch bệnh, cải thiện môi trường sống và điều kiện lao động để giảm tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh và người trong độ tuổi lao động.

>>> Xem thêm bài viết: Luật sư tư vấn chính sách ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội đối với người có từ 02 con đẻ trở lên tại đây.

3. Giải pháp giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh và thích ứng với già hóa dân số

Để tối ưu hóa cơ cấu dân số về mặt giới tính và độ tuổi, Luật Dân số số 113/2025/QH15 đề ra các nhóm giải pháp trọng tâm quy định tại Điều 15, Điều 16 và Điều 17:

• Kiểm soát tỷ số giới tính khi sinh: Nghiêm cấm các hành vi lựa chọn, thông báo hoặc tiết lộ giới tính thai nhi để phá thai; đình chỉ hành nghề đối với y bác sĩ vi phạm; tuyên truyền thúc đẩy bình đẳng giới, xóa bỏ tư tưởng trọng nam khinh nữ.
• Thích ứng với quá trình già hóa dân số:

• Khuyến khích cá nhân chủ động chuẩn bị cho tuổi già từ khi còn trẻ thông qua việc tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm sức khỏe.
• Phát triển hệ thống chăm sóc người cao tuổi đa dạng (tại nhà, cộng đồng và các cơ sở chuyên khoa lão).
• Đào tạo nguồn nhân lực chuyên ngành lão khoa và khuyến khích doanh nghiệp sản xuất hàng hóa, dịch vụ phục vụ người cao tuổi.

>>> Xem thêm bài viết: Thủ tục thực hiện chính sách hỗ trợ đối với phụ nữ sinh đủ 02 con trước 35 tuổi tại đây.

4. Thách thức trong việc thực thi và cơ chế phối hợp liên ngành

Dù chính sách pháp lý đã rõ ràng, việc điều chỉnh quy mô và cơ cấu dân số trong thực tế vẫn đối mặt với nhiều áp lực lớn:

• Xu hướng mức sinh giảm sâu: Tại nhiều đô thị lớn, chi phí sinh hoạt và áp lực nuôi dạy con khiến tỷ lệ sinh giảm mạnh, nguy cơ thiếu hụt nguồn lao động trong tương lai.
• Tốc độ già hóa nhanh: Tốc độ già hóa dân số diễn ra nhanh chóng tạo áp lực khổng lồ lên hệ thống an sinh xã hội và y tế.
• Cơ chế phối hợp: Cần sự vào cuộc đồng bộ giữa các Bộ, ngành (Y tế, Lao động – Thương binh và Xã hội, Giáo dục và Đào tạo, Xây dựng) cùng chính quyền địa phương để triển khai thực hiện các gói hỗ trợ kịp thời, đúng đối tượng.

Những thay đổi trong chính sách dân số liên quan trực tiếp đến quyền lợi thai sản, chính sách hỗ trợ tài chính, bảo hiểm xã hội và ưu đãi nhà ở của người dân cũng như trách nhiệm tuân thủ của các doanh nghiệp, tổ chức.

Công ty Luật ACC là đơn vị tư vấn pháp lý uy tín, chuyên nghiệp và giàu kinh nghiệm. Chúng tôi luôn đồng hành cùng quý khách hàng trong việc giải đáp, tư vấn chuyên sâu các chính sách, thủ tục pháp lý liên quan đến Luật Dân số số 113/2025/QH15 và các văn bản pháp luật có liên quan.