Biện pháp giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh

Mất cân bằng giới tính khi sinh với tỷ lệ chênh lệch cao giữa bé trai và bé gái đang để lại nhiều hệ lụy lâu dài cho cơ cấu dân số, ảnh hưởng trực tiếp đến bình đẳng giới và sự phát triển bền vững của xã hội. Để giải quyết triệt để vấn đề này, Luật Dân số số 113/2025/QH15 đã ban hành nhiều quy định nghiêm ngặt kết hợp cùng các biện pháp hỗ trợ, can thiệp đồng bộ. Bài viết dưới đây của Công ty Luật ACC sẽ phân tích chi tiết các quy định pháp luật về biện pháp giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh.

1. Căn cứ pháp lý và thực trạng mất cân bằng giới tính khi sinh

Căn cứ Khoản 8 Điều 2 Luật Dân số số 113/2025/QH15, mất cân bằng giới tính khi sinh là tình trạng tỷ số giới tính khi sinh (số bé trai sinh ra sống trên 100 bé gái sinh ra sống) vượt quá mức chênh lệch tự nhiên (mức tự nhiên bình thường là từ 104 đến 106 bé trai/100 bé gái).

Tại Điều 15 Luật Dân số số 113/2025/QH15, Nhà nước khẳng định mục tiêu duy trì tỷ số giới tính khi sinh ở mức cân bằng tự nhiên, đưa tỷ lệ này về ngưỡng lý tưởng trên phạm vi toàn quốc. Việc kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh là nhiệm vụ trọng tâm, lồng ghép vào chiến lược phát triển kinh tế – xã hội của cả trung ương lẫn địa phương.

2. Các biện pháp trọng tâm giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh

Căn cứ Khoản 1 Điều 15 Luật Dân số số 113/2025/QH15, các biện pháp then chốt nhằm đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên bao gồm:

• Tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức: Tăng cường phổ biến pháp luật về bình đẳng giới, nâng cao vị thế của phụ nữ và trẻ em gái trong gia đình, xã hội; xóa bỏ tư tưởng "trọng nam khinh nữ" hoặc định kiến phải có con trai để nối dõi.
• Nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức: Cấm đoán triệt để các hành vi chẩn đoán, xác định, thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi hoặc áp dụng các phương pháp y học/dân gian để lựa chọn giới tính thai nhi, loại bỏ thai nhi vì lý do giới tính.
• Thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm: Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát đối với các cơ sở y tế, y tế tư nhân, phòng khám sản phụ khoa, chẩn đoán hình ảnh và các cơ sở xuất bản phẩm liên quan đến việc chọn lọc giới tính.
• Chính sách nâng cao vai trò của nữ giới: Hỗ trợ, nâng cao vị thế kinh tế – xã hội cho trẻ em gái và phụ nữ; nâng cấp các chính sách an sinh xã hội đối với người cao tuổi, đặc biệt là người cao tuổi sinh con một bề là gái để các gia đình yên tâm không nhất thiết phải sinh bằng được con trai.

>>>Xem thêm bài viết: Luật sư tư vấn hỗ trợ chi phí dịch vụ kế hoạch hóa gia đình tại đây.

3. Các hành vi bị nghiêm cấm và hình thức xử lý vi phạm

Để bảo đảm tính răn đe, Điều 6 và Điều 15 Luật Dân số số 113/2025/QH15 quy định rõ các hành vi bị cấm tuyệt đối liên quan đến mất cân bằng giới tính khi sinh:

• Lựa chọn giới tính thai nhi: Nghiêm cấm mọi hình thức tuyên truyền, tư vấn hoặc cung cấp dịch vụ chọn giới tính thai nhi trước khi thụ thai hoặc trong khi mang thai.
• Tiết lộ giới tính thai nhi: Nghiêm cấm nhân viên y tế, cơ sở khám chữa bệnh thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi cho người mang thai hoặc gia đình (trừ trường hợp chẩn đoán bệnh lý di truyền liên kết giới tính theo quy định chuyên môn của Bộ Y tế).
• Chế tài xử lý: Các cá nhân, tổ chức, cơ sở y tế có hành vi vi phạm tùy theo tính chất, mức độ sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính, tước quyền sử dụng giấy phép hoạt động, chứng chỉ hành nghề hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự.

>>> Xem thêm bài viết: Xử lý hành vi thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi để phá thai tại đây.

4. Những vướng mắc thực tiễn và giải pháp tuân thủ pháp luật

Trong quá trình triển khai chính sách kiểm soát tỷ số giới tính khi sinh, các cơ sở y tế cũng như người dân cần lưu ý những điểm sau để tránh rủi ro pháp lý:

• Đối với các cơ sở y tế và nhân viên y tế: Cần quán triệt nghiêm ngặt quy định không tiết lộ giới tính thai nhi dưới bất kỳ hình thức nào (qua hình ảnh siêu âm, ẩn dụ, hoặc ký hiệu). Việc vi phạm có thể dẫn đến việc bị đình chỉ hành nghề hoặc tước giấy phép hoạt động của phòng khám.
• Đối với người dân và gia đình: Cần nâng cao hiểu biết pháp luật, loại bỏ áp lực tâm lý chọn giới tính thai nhi; chủ động đăng ký tham gia các chương trình sàng lọc trước sinh và sơ sinh vì mục tiêu sức khỏe thai nhi thay vì mục đích lựa chọn giới tính.
• Giải pháp: Tăng cường sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước về y tế, cơ quan thanh tra chuyên ngành và chính quyền địa phương trong việc phát hiện, xử lý kịp thời các vi phạm.

Việc thực thi các quy định pháp luật về giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh đặt ra yêu cầu tuân thủ nghiêm ngặt đối với đội ngũ y bác sĩ, các cơ sở khám chữa bệnh cũng như người dân. Nắm vững các chế tài và quy định của Luật Dân số số 113/2025/QH15 là chìa khóa để phòng tránh các rủi ro pháp lý không đáng có.

Công ty Luật ACC là đơn vị tư vấn pháp lý uy tín, chuyên nghiệp và giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực y tế, hành chính và chính sách xã hội. Chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ các cơ sở y tế, phòng khám tư vấn rà soát quy trình chuyên môn, cập nhật các quy định cấm liên quan đến chẩn đoán giới tính thai nhi, đồng thời tư vấn pháp lý cho người dân về các chính sách hỗ trợ dân số hiện hành.