Thủ tục thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự

Thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự là thủ tục pháp lý thường phát sinh trong giai đoạn điều tra, khi xuất hiện tình tiết mới làm thay đổi bản chất vụ án. Việc tuân thủ đúng quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 không chỉ đảm bảo tính chính xác của quá trình tố tụng mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Hãy cùng Công ty Luật ACC khám phá chi tiết thủ tục này qua bài viết dưới đây.

1. Thủ tục thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự

Thủ tục thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự được quy định chủ yếu tại Điều 156 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Đây là cơ chế cho phép cơ quan tiến hành tố tụng điều chỉnh phạm vi, tội danh hoặc người phạm tội trong quyết định khởi tố ban đầu, khi quá trình điều tra làm sáng tỏ những hành vi, tình tiết mới.
Bước 1: Xác định căn cứ và phân biệt hai trường hợp

Việc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự thường được thực hiện khi phát hiện thêm tội phạm hoặc người phạm tội khác chưa được khởi tố. Việc thay đổi quyết định khởi tố áp dụng khi cần điều chỉnh lại tội danh hoặc hành vi phạm tội không chính xác so với thực tế.

Nội hàm của thủ tục này hướng tới mục tiêu xử lý toàn diện vụ án, tránh bỏ lọt tội phạm hoặc làm oan sai. Cơ quan có thẩm quyền phải đảm bảo quyết định bổ sung phản ánh đúng bản chất pháp lý của hành vi, đồng thời tuân thủ nghiêm ngặt về trình tự, thời hạn và sự phê chuẩn của Viện kiểm sát cùng cấp. Mọi sai sót trong quá trình bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng đến giá trị chứng cứ và quyền con người trong tố tụng hình sự.

Bước 2: Cơ quan có thẩm quyền ra quyết định

Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra hoặc Viện kiểm sát ra quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự khi có đủ căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 156 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.

Bước 3: Gửi quyết định và tài liệu liên quan trong thời hạn 24 giờ

Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định thay đổi hoặc bổ sung, Cơ quan điều tra (hoặc cơ quan được giao nhiệm vụ) phải gửi quyết định kèm theo các tài liệu liên quan cho Viện kiểm sát cùng cấp hoặc Viện kiểm sát có thẩm quyền để kiểm sát việc khởi tố. Nếu Viện kiểm sát ra quyết định thì phải gửi cho Cơ quan điều tra trong cùng thời hạn 24 giờ để tiến hành điều tra.

Bước 4: Phối hợp giữa Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát

Quy trình này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát. Khi phát sinh căn cứ, Cơ quan điều tra ra quyết định bổ sung, gửi ngay cho Viện kiểm sát cùng cấp để kiểm sát. Viện kiểm sát thực hiện kiểm sát và xử lý theo thẩm quyền.

Bước 5: Quyền kiến nghị của người bào chữa hoặc đương sự

Trong thực tiễn, người bào chữa hoặc đương sự cũng có quyền kiến nghị bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự nếu phát hiện dấu hiệu tội phạm chưa được xử lý, góp phần đảm bảo sự công bằng và khách quan của quá trình tố tụng.

2. Trường hợp được bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự

Theo quy định tại Điều 156 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, việc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự được tiến hành khi xuất hiện một trong các căn cứ sau đây:

• Phát sinh hành vi phạm tội mới: Trong quá trình điều tra vụ án, cơ quan tiến hành tố tụng phát hiện bị can còn thực hiện hành vi phạm tội khác ngoài phạm vi quyết định khởi tố ban đầu. Hành vi này phải có dấu hiệu cấu thành một tội danh độc lập, chưa được đề cập trong quyết định khởi tố trước đó.
• Phát hiện người phạm tội khác: Khi có chứng cứ xác định ngoài bị can đã khởi tố, còn có đồng phạm hoặc cá nhân khác tham gia thực hiện tội phạm mà chưa bị khởi tố, cơ quan điều tra phải ra quyết định bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự đối với người đó.
• Xác định sai tội danh hoặc thiếu tội danh: Trường hợp kết quả điều tra cho thấy hành vi phạm tội cấu thành một tội khác nặng hơn hoặc nhẹ hơn so với tội danh đã khởi tố, hoặc cần bổ sung thêm tội danh (phạm tội có tổ chức, tái phạm nguy hiểm…), thì cơ quan điều tra thực hiện thay đổi hoặc bổ sung.
• Phát hiện tình tiết định khung tăng nặng: Khi quá trình điều tra làm rõ thêm các tình tiết như gây hậu quả nghiêm trọng hơn, sử dụng vũ khí nguy hiểm hơn, phạm tội trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, cần bổ sung để phản ánh đúng tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi.

Cần lưu ý rằng việc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự không đồng nghĩa với việc hủy bỏ quyết định khởi tố ban đầu, mà là sự bổ sung, mở rộng phạm vi vụ án. Mọi quyết định bổ sung đều phải được Viện kiểm sát cùng cấp phê chuẩn trong thời hạn 24 giờ kể từ khi nhận được quyết định, nhằm đảm bảo tính hợp pháp.

Xem thêm: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự

3. Thẩm quyền bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự

Thẩm quyền ra quyết định bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự thuộc về Cơ quan điều tra hoặc Viện kiểm sát, tùy theo giai đoạn tố tụng và tính chất vụ án. Cụ thể:

• Cơ quan điều tra: Trong giai đoạn điều tra, Thủ trưởng Cơ quan điều tra hoặc Phó Thủ trưởng được phân công có quyền ra quyết định bổ sung khi phát hiện căn cứ mới. Quyết định này phải được gửi ngay cho Viện kiểm sát cùng cấp để thực hiện chức năng kiểm sát. Nếu Viện kiểm sát phát hiện sai sót, có quyền yêu cầu Cơ quan điều tra sửa đổi, bổ sung hoặc hủy bỏ.
• Viện kiểm sát: Khi trực tiếp tiến hành một số hoạt động điều tra (theo Điều 165 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015) hoặc trong giai đoạn truy tố, Viện kiểm sát có thể tự mình ra quyết định bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự nếu xét thấy cần thiết. Trường hợp này thường áp dụng với các vụ án phức tạp, tham nhũng, chức vụ.
• Cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra: Các cơ quan như Hải quan, Kiểm lâm, Bộ đội biên phòng… khi phát hiện căn cứ bổ sung trong quá trình điều tra ban đầu, phải chuyển hồ sơ và đề nghị Cơ quan điều tra có thẩm quyền hoặc Viện kiểm sát xem xét ra quyết định.

Đối với cá nhân, tổ chức, nếu phát hiện hành vi phạm tội mới hoặc người phạm tội khác trong vụ án đang điều tra, họ có quyền gửi đơn yêu cầu hoặc kiến nghị đến Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát để đề nghị bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự. Cơ quan tiếp nhận có trách nhiệm xem xét, giải quyết trong thời hạn luật định và thông báo kết quả cho người kiến nghị.

Xem thêm: Thời hạn truy tố vụ án hình sự là bao lâu?

4. Hồ sơ cần chuẩn bị khi bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự

Đối với người yêu cầu (bị hại, người có quyền lợi liên quan, người bào chữa…) muốn đề nghị cơ quan tố tụng thực hiện bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự, cần chuẩn bị hồ sơ bao gồm:

• Đơn yêu cầu bổ sung quyết định khởi tố: Trình bày rõ ràng các tình tiết, chứng cứ mới phát hiện; nêu cụ thể hành vi, người thực hiện hoặc tội danh cần bổ sung; kèm theo yêu cầu hợp pháp và chữ ký của người làm đơn.
• Tài liệu, chứng cứ chứng minh: Có thể là văn bản, hình ảnh, ghi âm, ghi hình, vật chứng hoặc lời khai nhân chứng thể hiện hành vi phạm tội mới hoặc người phạm tội khác. Các tài liệu này phải đảm bảo tính hợp pháp, có nguồn gốc rõ ràng.
• Bản sao các quyết định tố tụng liên quan: Bao gồm quyết định khởi tố vụ án, quyết định khởi tố bị can (nếu có) và các văn bản phản ánh tiến trình điều tra, để cơ quan có thẩm quyền dễ dàng đối chiếu.
• Giấy tờ tùy thân của người yêu cầu: Căn cước công dân, hộ chiếu hoặc giấy tờ pháp lý chứng minh tư cách tham gia tố tụng.

Hồ sơ này được nộp trực tiếp tại Cơ quan điều tra hoặc Viện kiểm sát đang thụ lý vụ án. Thời gian giải quyết thông thường không quá 05 ngày làm việc đối với yêu cầu đơn giản; với vụ án phức tạp, thời gian có thể kéo dài nhưng cơ quan tiếp nhận phải thông báo bằng văn bản về lý do và tiến độ xử lý. Trong thực tiễn, việc chuẩn bị hồ sơ kỹ lưỡng, đầy đủ chứng cứ sẽ rút ngắn đáng kể thời gian xem xét, thúc đẩy việc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự kịp thời.

5. Chi phí thực hiện bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự

Pháp luật hiện hành không quy định bất kỳ khoản lệ phí hay án phí nào khi cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự. Đây là hoạt động tố tụng thuần túy do cơ quan nhà nước thực hiện nhằm đảm bảo xử lý đúng người, đúng tội, không vụ lợi.

Tuy nhiên, trong trường hợp cá nhân, tổ chức muốn có sự hỗ trợ pháp lý chuyên nghiệp để soạn đơn, thu thập chứng cứ, làm việc với cơ quan điều tra hoặc tham gia bảo vệ quyền lợi trong quá trình đề nghị bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự, thì sẽ phát sinh chi phí dịch vụ luật sư. Mức chi phí này phụ thuộc vào độ phức tạp của vụ việc, số lượng tài liệu, thời gian luật sư tham gia và gói dịch vụ mà khách hàng lựa chọn. Thông thường, các công ty luật sẽ cung cấp báo phí minh bạch, rõ ràng trên cơ sở thỏa thuận, đảm bảo quyền lợi tối đa cho khách hàng.

6. Dịch vụ hỗ trợ bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự tại Công ty Luật ACC

Khách hàng lựa chọn dịch vụ tại Công ty Luật ACC để giải quyết các vấn đề liên quan đến bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự bởi những lợi ích vượt trội:

• Tiết kiệm chi phí: Chúng tôi cung cấp giải pháp tối ưu, giúp khách hàng hạn chế phát sinh chi phí không cần thiết, đảm bảo dịch vụ chất lượng với mức đầu tư hợp lý.
• Đội ngũ chuyên gia: Đội ngũ pháp lý của Công ty Luật ACC am hiểu sâu sắc pháp luật hình sự và tố tụng hình sự, có kinh nghiệm thực tiễn trong việc xử lý các vụ án phức tạp.
• Tư vấn chuyên sâu: Chúng tôi phân tích kỹ lưỡng từng tình huống, đưa ra đánh giá toàn diện về khả năng bổ sung quyết định khởi tố, xây dựng lộ trình hành động rõ ràng, hạn chế rủi ro pháp lý.
• Hỗ trợ toàn diện: Từ soạn thảo hồ sơ, thu thập củng cố chứng cứ, làm việc với cơ quan tiến hành tố tụng đến giám sát quá trình giải quyết, chúng tôi đồng hành cùng khách hàng ở mọi giai đoạn.

Với phương châm đặt lợi ích hợp pháp của khách hàng lên hàng đầu, Công ty Luật ACC cam kết mang đến sự an tâm và hiệu quả cao nhất khi thực hiện thủ tục bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự.

7. Câu hỏi thường gặp

Ai có quyền yêu cầu bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự?

Bất kỳ cá nhân, tổ chức nào phát hiện hành vi phạm tội mới hoặc người phạm tội khác trong vụ án đang được điều tra đều có quyền làm đơn kiến nghị gửi Cơ quan điều tra hoặc Viện kiểm sát. Ngoài ra, người bào chữa, bị hại, đương sự trong vụ án cũng có quyền này nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng.

Việc bổ sung quyết định khởi tố có làm thay đổi thời hạn điều tra không?

Khi có bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự đối với tội danh mới hoặc người phạm tội mới, thời hạn điều tra sẽ được tính lại hoặc gia hạn theo quy định để đảm bảo điều tra toàn diện. Cụ thể, thời hạn điều tra đối với tội phạm mới được bổ sung sẽ tính từ ngày ra quyết định bổ sung, đảm bảo không ảnh hưởng tiến độ giải quyết toàn vụ án.

Nếu yêu cầu bổ sung bị từ chối, có thể khiếu nại ở đâu?

Trường hợp Cơ quan điều tra hoặc Viện kiểm sát không chấp nhận yêu cầu bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự, người yêu cầu có quyền khiếu nại lên cơ quan cấp trên trực tiếp của cơ quan đã từ chối. Việc khiếu nại phải được thể hiện bằng văn bản, viện dẫn căn cứ và chứng cứ mới để được xem xét theo trình tự tố tụng.

Thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự là bước đi quan trọng giúp hoàn thiện quá trình giải quyết vụ án, đảm bảo không bỏ lọt tội phạm. Để được tư vấn chuyên sâu và hỗ trợ thực hiện thủ tục kịp thời, quý khách vui lòng liên hệ Công ty Luật ACC qua hotline hoặc website chính thức. Chúng tôi luôn sẵn sàng đồng hành vì quyền lợi hợp pháp của bạn.