Các hành vi bị nghiêm cấm trong công tác dân số

Công tác dân số đóng vai trò nền tảng trong chiến lược phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm quy mô, cơ cấu, phân bố và nâng cao chất lượng dân số của quốc gia. Nhằm tạo khung pháp lý đồng bộ, hiện đại, đáp ứng các thách thức về nhân khẩu học trong giai đoạn mới, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Dân số số 113/2025/QH15. Trong khuôn khổ bài viết này, Công ty Luật ACC sẽ cùng quý độc giả phân tích chi tiết các hành vi bị nghiêm cấm theo quy định của đạo luật quan trọng này để đảm bảo tuân thủ pháp luật và nâng cao nhận thức cộng đồng.

1. Tổng quan về Luật Dân số số 113/2025/QH15 và phạm vi điều chỉnh

Luật Dân số số 113/2025/QH15 được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XV, Kỳ họp thứ 10 thông qua ngày 10 tháng 12 năm 2025. Văn bản này đánh dấu bước chuyển dịch mang tính chiến lược từ chính sách tập trung hạn chế mức sinh sang duy trì mức sinh thay thế, thích ứng với già hóa dân số và nâng cao toàn diện chất lượng dân số.

Theo quy định tại Điều 1 của văn bản, Luật này có phạm vi điều chỉnh bao gồm các nội dung trọng tâm sau:

• Truyền thông, vận động, giáo dục về dân số.
• Duy trì mức sinh thay thế và giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh.
• Thích ứng với già hóa dân số.
• Nâng cao chất lượng dân số.
• Các điều kiện bảo đảm thực hiện công tác dân số.

Về hiệu lực thi hành, Luật Dân số số 113/2025/QH15 chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2026, thay thế cho Pháp lệnh Dân số số 06/2003/PL-UBTVQH11 (đã được sửa đổi, bổ sung theo Pháp lệnh số 07/2025/UBTVQH15).

2. Các hành vi bị nghiêm cấm trong công tác dân số

Để đảm bảo trật tự kỷ cương pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, gia đình và toàn xã hội, Luật Dân số số 113/2025/QH15 quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm trong công tác dân số. Các hành vi này bao trùm nhiều lĩnh vực từ truyền thông, chăm sóc sức khỏe sinh sản đến công nghệ sinh học ứng dụng.

2.1. Vi phạm trong công tác thông tin, tuyên truyền và vận động dân số

Pháp luật nghiêm cấm triệt để các hành vi lợi dụng không gian truyền thông hoặc hoạt động xã hội để đưa thông tin sai lệch về dân số, cụ thể:

• Tuyên truyền, phổ biến hoặc đưa thông tin có nội dung sai sự thật, xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về dân số.
• Cản trở việc tuyên truyền, giáo dục, vận động phổ biến thông tin, tư vấn về dân số, kế hoạch hóa gia đình, tiếp cận dịch vụ dân số của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền.

>>> Xem thêm tại đây: Luật sư tư vấn chính sách duy trì mức sinh thay thế

2.2. Vi phạm về lựa chọn giới tính thai nhi và chăm sóc sức khỏe sinh sản

Mất cân bằng giới tính khi sinh là một trong những thách thức lớn đối với cơ cấu dân số. Do đó, Luật Dân số số 113/2025/QH15 siết chặt kỷ luật với các hành vi sau:

• Lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức: Nghiêm cấm các hành vi can thiệp nhằm chọn nam hay nữ cho thai nhi.
• Thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi: Yêu cầu bác sĩ, nhân viên y tế không được thông báo hoặc tiết lộ giới tính thai nhi cho người mang thai, trừ trường hợp do Bộ trưởng Bộ Y tế quy định để phục vụ chẩn đoán và điều trị các bệnh liên quan đến giới tính.
• Cưỡng bức, ép buộc: Cưỡng bức, ép buộc việc sinh con hoặc không sinh con dưới mọi hình thức.
• Kỳ thị, phân biệt đối xử: Kỳ thị, phân biệt đối xử trong tiếp cận dịch vụ dân số.

2.3. Nghiêm cấm nhân bản vô tính người

Nhằm bảo vệ phẩm giá con người, đạo đức xã hội và trật tự công cộng, luật quy định cấm tuyệt đối hành vi nhân bản vô tính người.

Lưu ý pháp lý: Đối với hành vi thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi trái pháp luật nhằm mục đích phá thai, người vi phạm là nhân viên y tế sẽ phải đối mặt với các hình thức kỷ luật nghiêm khắc, bao gồm cả việc bị đình chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh theo quy định của pháp luật.

3. Bảng tổng hợp các nhóm hành vi bị nghiêm cấm và mức độ áp dụng

Dưới đây là bảng tổng hợp trực quan giúp các cơ quan, tổ chức, cá nhân dễ dàng nhận diện và tra cứu các nhóm hành vi bị pháp luật nghiêm cấm theo quy định của Luật Dân số số 113/2025/QH15:

>>> Xem thêm tại đây: Luật sư tư vấn chính sách hỗ trợ tài chính khi phụ nữ sinh đủ 02 con trước 35 tuổi

4. Trách nhiệm tuân thủ và chế tài xử lý vi phạm

Việc chấp hành nghiêm chỉnh các quy định về hành vi bị nghiêm cấm trong công tác dân số không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là trách nhiệm xã hội của mỗi công dân, cặp vợ chồng và cơ quan, tổ chức.

Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm các quy định của Luật Dân số số 113/2025/QH15 sẽ bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật. Nếu hành vi gây thiệt hại, các bên vi phạm còn phải bồi thường thiệt hại theo quy định pháp luật dân sự.

Nếu bạn có bất kỳ thắc mắc nào liên quan đến các quy định pháp luật dân số mới hoặc cần hỗ trợ tư vấn pháp lý chuyên sâu, vui lòng liên hệ ngay với Công ty Luật ACC để được đội ngũ chuyên gia pháp lý hỗ trợ tận tâm và kịp thời.