Các hình thức biến tướng của kinh doanh đa cấp hiện nay

Kinh doanh đa cấp là một phương thức bán hàng hợp pháp nếu được vận hành đúng quy định của pháp luật. Tuy nhiên, thời gian gần đây, nhiều hình thức biến tướng của loại hình này đã gây ra không ít hệ lụy cho người tiêu dùng và nhà đầu tư. Để giúp người đọc hiểu rõ hơn về các hành vi vi phạm này dưới góc độ pháp lý, bài viết dưới đây được biên soạn dựa trên Nghị định số 137/2026/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp (có hiệu lực từ ngày 01/7/2026).

Là đơn vị uy tín trong lĩnh vực tư vấn pháp luật, Công ty Luật ACC mong muốn thông qua bài viết này cung cấp cái nhìn tổng quan và cảnh báo kịp thời đến bạn đọc về những rủi ro trong kinh doanh đa cấp hiện nay.

Nội dung bài viết

1. Bản chất của kinh doanh đa cấp hợp pháp theo Nghị định 137/2026/NĐ-CP

Trước khi tìm hiểu về biến tướng, chúng ta cần nắm rõ định nghĩa về hoạt động đa cấp được pháp luật công nhận. Theo Nghị định số 137/2026/NĐ-CP Về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp, kinh doanh theo phương thức đa cấp là hoạt động kinh doanh chỉ được thực hiện đối với hàng hóa.

Mọi hoạt động kinh doanh đa cấp với đối tượng không phải là hàng hóa đều bị cấm. Đặc biệt, Nghị định số 137/2026/NĐ-CP Về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp cũng liệt kê các nhóm hàng hóa không được phép kinh doanh đa cấp như: thuốc, thiết bị y tế, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, các loại hóa chất nguy hiểm và sản phẩm nội dung số.

2. Các hình thức biến tướng của kinh doanh đa cấp hiện nay

Dưới góc độ pháp lý, các hình thức biến tướng thường tập trung vào việc không chú trọng bán hàng mà tập trung vào việc tuyển dụng người tham gia để chiếm đoạt tài sản. Dưới đây là các hình thức biến tướng phổ biến:

2.1. Huy động vốn trá hình

Nhiều doanh nghiệp không tập trung bán sản phẩm mà yêu cầu người tham gia nộp một khoản tiền lớn để được "nâng cấp" lên các gói đầu tư cao hơn với cam kết lãi suất "khủng" mỗi tháng. Đây là hành vi vi phạm nghiêm trọng vì hoạt động đa cấp chỉ được thực hiện trên hàng hóa.

>>> Xem thêm tại đây: Dịch vụ tố cáo đường dây đa cấp lừa đảo chiếm đoạt

2.2. Lợi dụng mô hình đa cấp để kinh doanh dịch vụ, khóa học

Thay vì hàng hóa vật lý, các đối tượng sử dụng các gói "khóa học làm giàu", "dịch vụ đầu tư tài chính số" hoặc "bất động sản ảo" để làm bình phong. Nghị định số 137/2026/NĐ-CP Về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp nghiêm cấm các hành vi này để bảo vệ người dân khỏi các hình thức lừa đảo tinh vi.

2.3. Bảng tóm tắt các dấu hiệu biến tướng so với kinh doanh hợp pháp

Tiêu chí	Kinh doanh đa cấp hợp pháp	Kinh doanh đa cấp biến tướng
Đối tượng	Hàng hóa vật lý (không thuộc nhóm cấm)	Tiền, khóa học, dịch vụ, tiền ảo
Thu nhập	Từ việc bán sản phẩm và mạng lưới bán hàng	Từ phí tuyển dụng người mới
Cam kết	Không hứa hẹn lợi nhuận cố định	Cam kết lãi suất cao phi thực tế
Đào tạo	Đào tạo kỹ năng bán hàng, kiến thức sản phẩm	Đào tạo "lôi kéo" người khác nộp tiền

3. Đối tượng được áp dụng và quy định về người tham gia

Theo Nghị định số 137/2026/NĐ-CP Về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp, các đối tượng bao gồm: Doanh nghiệp bán hàng đa cấp, người tham gia, đào tạo viên và các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Đáng chú ý, Nghị định số 137/2026/NĐ-CP Về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp siết chặt quy định về người tham gia. Doanh nghiệp không được ký hợp đồng với:

Người đang chấp hành hình phạt tù hoặc có tiền án về các tội liên quan đến kinh doanh, lừa đảo, chiếm đoạt tài sản.
Người nước ngoài không có giấy phép lao động tại Việt Nam.
Người đã từng bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ người tiêu dùng mà chưa hết thời hạn được coi là chưa bị xử lý.

>>> Xem thêm tại đây: Thủ tục khởi kiện đòi lại tiền đầu tư đa cấp

4. Rủi ro pháp lý và trách nhiệm của doanh nghiệp

Doanh nghiệp hoạt động đa cấp phải đáp ứng các điều kiện khắt khe về ký quỹ và hạ tầng công nghệ để quản lý người tham gia. Việc không minh bạch trong kế hoạch trả thưởng hoặc thay đổi chương trình đào tạo trái phép có thể dẫn đến việc bị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký.

Ví dụ về tính toán quyền lợi: Theo quy định, doanh nghiệp phải minh bạch kế hoạch trả thưởng. Nếu một doanh nghiệp hứa hẹn trả thưởng dựa trên việc tuyển người mới thay vì doanh số bán hàng, đây là dấu hiệu biến tướng.

Ví dụ: Bạn nộp 10 triệu đồng, doanh nghiệp hứa mỗi tháng nhận 2 triệu đồng nếu tuyển thêm 2 người. Đây là hình thức trả thưởng không dựa trên doanh số bán hàng thực tế của hàng hóa, vi phạm quy định tại Nghị định số 137/2026/NĐ-CP Về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp.

Để đảm bảo an toàn cho chính mình và tránh những rủi ro pháp lý không đáng có, người tham gia cần tỉnh táo trước các lời mời chào mang tính chất đa cấp biến tướng.

Nếu bạn đang gặp phải những vướng mắc liên quan đến hoạt động kinh doanh đa cấp hoặc cần tư vấn pháp lý chuyên sâu, hãy liên hệ ngay với Công ty Luật ACC để được hỗ trợ kịp thời và chuyên nghiệp. Chúng tôi luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn trên con đường kinh doanh an toàn và đúng pháp luật.

Lưu ý: Nội dung trên được tổng hợp và biên soạn nhằm cung cấp thông tin tham khảo cho người đọc. Do quy định pháp luật, chính sách và dữ liệu có thể thay đổi theo thời gian, ACC không cam kết thông tin luôn chính xác hoặc cập nhật đầy đủ tại mọi thời điểm. Trường hợp cần áp dụng vào thực tế hoặc giải quyết vấn đề cụ thể, Quý khách vui lòng tham khảo ý kiến từ chuyên gia hoặc đơn vị tư vấn chuyên môn. Trường hợp phát hiện nội dung có sai sót, vui lòng phản hồi để ACC rà soát và cập nhật kịp thời.