Các trường hợp phải kê khai giao dịch liên kết chi tiết

Việc nhận diện chính xác các trường hợp phải kê khai giao dịch liên kết là nhiệm vụ tiên quyết giúp doanh nghiệp tuân thủ đúng pháp luật về thuế, từ đó giảm thiểu các rủi ro bị truy thu hoặc xử phạt hành chính không đáng có. Để nắm bắt được phạm vi áp dụng, tiêu chí xác định và những quy định pháp lý liên quan mới nhất, chúng ta sẽ cùng đi sâu vào tìm hiểu chi tiết cùng Công ty luật ACC.

1. Các trường hợp phải kê khai giao dịch liên kết chi tiết

Trong nền kinh tế hội nhập, các giao dịch nội bộ giữa các đơn vị liên quan ngày càng trở nên phức tạp.

Căn cứ theo quy định tại Nghị định 132/2020/NĐ-CP, việc kê khai giao dịch liên kết là trách nhiệm bắt buộc đối với các doanh nghiệp có quan hệ liên kết và phát sinh giao dịch trong kỳ tính thuế. Mục đích chính của quy định này nhằm chống thất thu thuế, ngăn chặn việc chuyển lợi nhuận sang các đơn vị có thuế suất ưu đãi hoặc che giấu doanh thu thực tế.

Khi doanh nghiệp chủ động xác định đúng đối tượng và thực hiện kê khai đầy đủ, bộ máy quản trị sẽ trở nên vững vàng hơn trước các cuộc kiểm tra. Hơn nữa, việc tuân thủ các quy định tại Luật Quản lý thuế 2019 về nghĩa vụ kê khai không chỉ là hoàn thành thủ tục hành chính, mà còn là minh chứng cho sự chuyên nghiệp, giúp doanh nghiệp tránh xa các tranh chấp pháp lý tiềm ẩn liên quan đến giá chuyển nhượng.

2. Tiêu chí nhận diện mối quan hệ liên kết và giao dịch phát sinh

Để biết doanh nghiệp có thuộc diện phải thực hiện nghĩa vụ hay không, bước đầu tiên và quan trọng nhất là phải rà soát cấu trúc sở hữu và các quan hệ kinh tế diễn ra trong năm.

Rà soát cấu trúc sở hữu vốn và quyền kiểm soát.

Doanh nghiệp cần xác định xem mình có đang thuộc mối quan hệ liên kết hay không dựa trên tỷ lệ sở hữu vốn. Cụ thể, nếu một doanh nghiệp nắm giữ trực tiếp hoặc gián tiếp ít nhất 25% vốn góp của chủ sở hữu doanh nghiệp kia, hoặc cả hai doanh nghiệp đều chịu sự kiểm soát bởi một bên thứ ba, thì đây chính là mối quan hệ liên kết. Doanh nghiệp cần kiểm tra danh sách cổ đông, các hợp đồng góp vốn và cả quyền biểu quyết tại các cuộc họp hội đồng quản trị để đảm bảo rằng mình không bỏ sót bất kỳ tổ chức liên quan nào trong hệ thống tập đoàn.

Phân loại các giao dịch liên kết phát sinh.

Chỉ khi có mối quan hệ liên kết đi kèm với các giao dịch kinh tế thì nghĩa vụ kê khai mới chính thức phát sinh. Các giao dịch này bao gồm việc mua bán, trao đổi, cho thuê, cho mượn, chuyển nhượng hoặc cung cấp các dịch vụ quản lý, tài chính giữa các bên. Việc phân loại chi tiết các loại giao dịch này giúp doanh nghiệp có cơ sở dữ liệu chính xác để điền vào các phụ lục giao dịch liên kết, đảm bảo số liệu trên tờ khai khớp với số liệu ghi nhận thực tế trên sổ sách kế toán.

Đánh giá tầm ảnh hưởng của các khoản vay vốn.

Đối với các khoản vay vốn giữa các bên liên kết, đây là một trường hợp đặc thù cần sự quan tâm đặc biệt. Nếu một bên cho bên kia vay vốn với giá trị bằng hoặc lớn hơn 25% vốn góp của chủ sở hữu và chiếm trên 50% tổng dư nợ vay trung và dài hạn của bên đi vay, thì đây là trường hợp bắt buộc phải thực hiện kê khai. Các khoản vay này thường là tâm điểm kiểm tra của cơ quan thuế để đánh giá việc doanh nghiệp có đang thực hiện hành vi "vốn mỏng" để né thuế hay không.

3. Quy trình thực hiện kê khai các giao dịch phát sinh

Sau khi đã xác định mình thuộc diện phải kê khai, doanh nghiệp cần thực hiện các bước nghiệp vụ theo đúng hướng dẫn của cơ quan quản lý thuế để đảm bảo hồ sơ hợp lệ.

Bước 1: Chuẩn bị thông tin và điền mẫu biểu phụ lục.

Doanh nghiệp thực hiện điền thông tin vào các biểu mẫu đính kèm tờ khai quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) hằng năm. Các mẫu phụ lục này đòi hỏi sự chi tiết về thông tin bên liên kết, tính chất giao dịch và phương pháp xác định giá được áp dụng. Việc đảm bảo các chỉ tiêu trong mẫu biểu khớp với số liệu tài chính là vô cùng quan trọng, bởi cơ quan thuế thường dựa vào đây để đánh giá rủi ro trước khi tiến hành thanh tra.

Bước 2: Đối chiếu và kiểm tra tính nhất quán của dữ liệu.

Trước khi chính thức nộp lên cổng thông tin điện tử, doanh nghiệp cần thực hiện kiểm tra tính logic giữa phụ lục giao dịch liên kết và báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh. Mọi sự sai lệch về doanh thu hoặc chi phí giữa các bên liên kết cần phải có lý do giải trình hợp lý. Điều này không chỉ giúp hồ sơ trở nên thuyết phục mà còn giúp doanh nghiệp tự rà soát xem mình có đang tuân thủ nguyên tắc giá thị trường hay không.

Bước 3: Gửi tờ khai và lưu trữ biên nhận điện tử.

Sau khi đã kiểm tra kỹ lưỡng, doanh nghiệp tiến hành nộp bộ hồ sơ qua hệ thống thuế điện tử. Việc lưu trữ biên nhận nộp tờ khai thành công là hành động bắt buộc để xác nhận rằng nghĩa vụ đã được hoàn thành đúng thời hạn. Nếu sau khi nộp mà doanh nghiệp phát hiện sai sót, cần thực hiện ngay thủ tục khai bổ sung tờ khai quyết toán TNDN kèm theo các phụ lục đã điều chỉnh trước khi có quyết định thanh tra từ phía cơ quan thuế.

4. Rủi ro khi doanh nghiệp bỏ sót nghĩa vụ kê khai

Việc không thực hiện đúng nghĩa vụ kê khai giao dịch liên kết không chỉ đơn thuần là lỗi thủ tục, mà còn dẫn đến những hệ lụy tài chính nghiêm trọng cho doanh nghiệp.

Sai lầm thường gặp nhất là việc doanh nghiệp cho rằng nếu không có lợi nhuận thì không cần kê khai. Đây là quan điểm hoàn toàn sai lầm, bởi nghĩa vụ kê khai phát sinh từ việc tồn tại mối quan hệ và giao dịch liên kết, không phụ thuộc vào kết quả kinh doanh là lãi hay lỗ.

Sai lầm thứ hai là việc kê khai thiếu hoặc không đầy đủ thông tin về các bên liên kết ở nước ngoài. Khi bị phát hiện, cơ quan thuế có quyền nghi vấn về tính minh bạch của các giao dịch này và tiến hành ấn định thuế dựa trên cơ sở dữ liệu của mình.

Sai lầm thứ ba là sự chủ quan trong việc lưu trữ hồ sơ. Khi cơ quan thuế yêu cầu cung cấp hồ sơ xác định giá mà doanh nghiệp không phản hồi trong thời hạn 30 ngày, doanh nghiệp sẽ bị xử phạt rất nặng và mất đi cơ hội tự giải trình, gây ra những tổn thất không đáng có về uy tín và ngân sách.

5. Câu hỏi thường gặp về nghĩa vụ kê khai giao dịch liên kết

Doanh nghiệp có cần kê khai nếu giao dịch liên kết có giá trị rất nhỏ?

Theo quy định, tất cả các giao dịch với bên liên kết đều phải được liệt kê trong phụ lục của tờ khai quyết toán thuế TNDN, không phụ thuộc vào giá trị giao dịch là lớn hay nhỏ. Việc kê khai là nghĩa vụ bắt buộc để cơ quan thuế có cái nhìn tổng quát về hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.

Có được miễn kê khai nếu doanh nghiệp không phát sinh doanh thu?

Nếu trong năm doanh nghiệp thực sự không phát sinh bất kỳ giao dịch nào với bên liên kết, doanh nghiệp không phải nộp phụ lục. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần chắc chắn rằng không có giao dịch nào được ghi nhận dưới hình thức khác, nếu cơ quan thuế xác minh có giao dịch, doanh nghiệp sẽ bị xử phạt vì không kê khai.

Thời hạn nộp báo cáo giao dịch liên kết được xác định như thế nào?

Thời hạn nộp tờ khai và các phụ lục giao dịch liên kết được thực hiện cùng với thời hạn nộp tờ khai quyết toán thuế TNDN năm. Doanh nghiệp cần chủ động hoàn thành trước ngày cuối cùng của tháng thứ 3 kể từ ngày kết thúc năm tài chính để tránh việc quá tải hệ thống hoặc bị chậm nộp.

Việc nắm vững các quy định về đối tượng phải kê khai sẽ giúp doanh nghiệp chủ động trong quản trị thuế và bảo vệ được dòng vốn kinh doanh. Các trường hợp phải kê khai giao dịch liên kết cần được rà soát kỹ lưỡng hằng năm để tránh mọi rủi ro tiềm ẩn. Nếu quý doanh nghiệp cần tư vấn chuyên sâu hoặc hỗ trợ lập hồ sơ, hãy liên hệ Công ty luật ACC để được đội ngũ chuyên gia của chúng tôi hỗ trợ kịp thời và hiệu quả nhất.