Các trường hợp từ chối thụ lý vụ việc trợ giúp pháp lý

Trợ giúp pháp lý (TGPL) là một chính sách nhân văn sâu sắc của Nhà nước nhằm mang đến sự bình đẳng trong tiếp cận pháp luật cho các đối tượng yếu thế, người có công với cách mạng và người có hoàn cảnh khó khăn. Tuy nhiên, để đảm bảo nguồn lực công được sử dụng đúng mục đích, đúng đối tượng và minh bạch, pháp luật đã đặt ra những quy định khắt khe về việc tiếp nhận cũng như từ chối thụ lý vụ việc.

Nhằm giúp người dân nắm rõ quyền lợi của mình và tránh mất thời gian khi làm thủ tục, Công ty Luật ACC – một đơn vị uy tín trong lĩnh vực tư vấn pháp luật – xin chia sẻ phân tích chuyên sâu về các trường hợp từ chối thụ lý vụ việc trợ giúp pháp lý theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý số 05/2026/QH16.

1. Đối tượng được hưởng trợ giúp pháp lý theo quy định hiện hành

Trước khi xem xét lý do bị từ chối, người dân cần xác định bản thân có thuộc nhóm đối tượng được trợ giúp pháp lý miễn phí theo quy định hay không. Căn cứ quy định pháp luật hiện hành, các đối tượng được thụ lý bao gồm:

• Người có công với cách mạng;
• Người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo theo chuẩn nghèo quốc gia;
• Trẻ em và người dưới 18 tuổi trong các vụ việc hình sự, dân sự đặc thù;
• Người dân tộc thiểu số cư trú tại các vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn;
• Người bị buộc tội từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi hoặc thuộc hộ cận nghèo;
• Nạn nhân của hành vi bạo lực gia đình, nạn nhân mua bán người, người khuyết tật có khó khăn về tài chính.

2. Các trường hợp từ chối thụ lý vụ việc trợ giúp pháp lý

Căn cứ quy định tại Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của khoản 9 Điều 1 Luật Trợ giúp pháp lý số 05/2026/QH16, Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước hoặc Tổ chức tham gia trợ giúp pháp lý sẽ ra thông báo từ chối thụ lý nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

2.1. Người yêu cầu không thuộc đối tượng được trợ giúp pháp lý

Đây là căn cứ từ chối phổ biến nhất. Trường hợp người nộp đơn không thuộc các nhóm đối tượng ưu tiên nêu trên, hoặc không xuất trình được các giấy tờ, tài liệu hợp lệ chứng minh hoàn cảnh/đối tượng (như Giấy xác nhận hộ nghèo/cận nghèo, Giấy chứng nhận thương binh, thẻ Căn cước công dân vùng đặc biệt khó khăn…) theo khoản 2 Điều 1 Luật Trợ giúp pháp lý 2026, hồ sơ sẽ bị từ chối thụ lý.

2.2. Vụ việc không thuộc phạm vi trợ giúp pháp lý

Trợ giúp pháp lý chỉ được áp dụng đối với các vụ việc liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của chính người được trợ giúp pháp lý theo pháp luật Việt Nam. Do đó, các vụ việc sau sẽ bị từ chối:

• Vụ việc mang tính chất thương mại, đầu tư, kinh doanh có mục đích sinh lời thuần túy của cá nhân hoặc tổ chức;
• Vụ việc phát sinh tại nước ngoài hoặc áp dụng pháp luật nước ngoài (trừ trường hợp điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác);
• Trường hợp người yêu cầu TGPL đại diện ủy quyền cho người khác thực hiện khiếu nại, khởi kiện mà bản thân người được đại diện đó không thuộc đối tượng hưởng TGPL.

2.3. Vụ việc đang được thụ lý hoặc đã được giải quyết bằng bản án có hiệu lực

Để tránh lãng phí nguồn lực công và trùng lặp trong hoạt động tố tụng:

• Vụ việc đang được một Trung tâm trợ giúp pháp lý khác hoặc Tổ chức hành nghề luật sư/tư vấn pháp luật tham gia TGPL thụ lý, giải quyết.
• Vụ việc đã có bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền (trừ trường hợp người dân cung cấp được căn cứ, tài liệu mới để yêu cầu kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm).

2.4. Người yêu cầu tự ý rút đơn hoặc từ chối trợ giúp pháp lý

Hoạt động TGPL tuân thủ nguyên tắc tự nguyện. Nếu trong quá trình rà soát hồ sơ, người yêu cầu chủ động nộp đơn xin rút yêu cầu hoặc từ chối sự hỗ trợ, cơ quan TGPL sẽ ra thông báo không thụ lý vụ việc.

>>> Xem thêm tại đây: Luật sư tư vấn xác định đối tượng được trợ giúp pháp lý

3. Bảng tổng hợp chi tiết và hướng xử lý cho người dân

>>> Xem thêm tại đây: Dịch vụ tư vấn đại diện ngoài tố tụng trong trợ giúp pháp lý

4. Trình tự và thủ tục thông báo từ chối thụ lý

Khi từ chối thụ lý, cơ quan thực hiện trợ giúp pháp lý phải tuân thủ đúng trình tự tại khoản 9 Điều 1 Luật Trợ giúp pháp lý 2026 sau:

• Thời hạn xử lý: Trong vòng từ 01 đến 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ.
• Hình thức thông báo: Ban hành văn bản Thông báo từ chối thụ lý vụ việc trợ giúp pháp lý.
• Yêu cầu nội dung: Văn bản phải nêu rõ lý do từ chối và chỉ rõ căn cứ pháp lý áp dụng.
• Quyền khiếu nại: Trường hợp không đồng ý với lý do từ chối, người dân có quyền gửi đơn khiếu nại lên Giám đốc Trung tâm TGPL hoặc Giám đốc Sở Tư pháp để giải quyết theo quy định.

Nếu quý khách hàng đang gặp khó khăn trong việc xác định hồ sơ của mình có đủ điều kiện hưởng trợ giúp pháp lý hay không, hoặc cần tìm giải pháp bảo vệ quyền lợi hợp pháp trong các tranh chấp dân sự, thương mại, đất đai, hình sự phức tạp… hãy liên hệ ngay với chúng tôi.

Công ty Luật ACC là một đơn vị uy tín trong lĩnh vực tư vấn pháp luật, sở hữu đội ngũ Luật sư và Chuyên gia pháp lý giàu kinh nghiệm, luôn sẵn sàng lắng nghe, tháo gỡ mọi vướng mắc và mang lại giải pháp tối ưu nhất cho quý khách.