Cách phát hiện rủi ro gian lận trong quy trình thanh toán

Trong bối cảnh hoạt động ngân hàng ngày càng hiện đại hóa với sự bùng nổ của các phương thức thanh toán điện tử, việc quản trị rủi ro, đặc biệt là ngăn chặn gian lận, đã trở thành yếu tố sống còn. Để giúp các tổ chức tín dụng và quý độc giả nắm bắt rõ các quy định mới nhất, Công ty Luật ACC xin chia sẻ góc nhìn chuyên sâu về vấn đề này dựa trên các quy định tại Thông tư số 83/2025/TT-NHNN Quy định về hệ thống kiểm soát nội bộ của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.

1. Tổng quan về hệ thống kiểm soát nội bộ theo Thông tư số 83/2025/TT-NHNN

Thông tư số 83/2025/TT-NHNN được Ngân hàng Nhà nước ban hành nhằm thiết lập một “lá chắn” an toàn cho hệ thống ngân hàng, tiệm cận với các chuẩn mực Basel.

Đối tượng áp dụng bao gồm:

• Các ngân hàng thương mại (NHTM).
• Các chi nhánh ngân hàng nước ngoài (CNNHNNg) hoạt động tại Việt Nam.

Cốt lõi của thông tư này là yêu cầu các ngân hàng phải thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ dựa trên mô hình 3 tuyến bảo vệ độc lập, giúp nhận diện và ngăn chặn gian lận trong thanh toán ngay từ sớm:

• Tuyến thứ nhất: Các bộ phận trực tiếp kinh doanh, vận hành thanh toán – nơi phát sinh rủi ro đầu tiên.
• Tuyến thứ hai: Bộ phận tuân thủ và quản lý rủi ro – chịu trách nhiệm giám sát, đo lường và thiết lập chính sách rủi ro.
• Tuyến thứ ba: Kiểm toán nội bộ – thực hiện đánh giá độc lập về hiệu quả của hệ thống kiểm soát.

2. Cách phát hiện rủi ro gian lận trong quy trình thanh toán

Dựa trên tinh thần của Thông tư số 83/2025/TT-NHNN, để phát hiện gian lận hiệu quả, các ngân hàng cần tập trung vào các dấu hiệu bất thường trong dữ liệu giao dịch. Dưới đây là bảng gợi ý các nhóm rủi ro và phương pháp nhận diện:

Quy trình nhận dạng và đo lường rủi ro thanh toán

Theo quy định, ngân hàng phải thực hiện các bước sau để phát hiện rủi ro:

1. Thiết lập cơ sở dữ liệu rủi ro: Thu thập thông tin giao dịch chính xác, đầy đủ và kịp thời.
2. Nhận dạng rủi ro: Đánh giá các kịch bản gian lận có thể xảy ra trong quy trình thanh toán (phishing, chiếm đoạt tài khoản).
3. Đo lường rủi ro: Sử dụng các mô hình thống kê để dự báo xác suất gian lận.

Ví dụ minh họa:

Giả sử hệ thống thiết lập ngưỡng an toàn cho một tài khoản khách hàng cá nhân là 100 triệu VNĐ/ngày. Nếu có một giao dịch vượt ngưỡng 100 triệu VNĐ vào khung giờ bất thường (ví dụ: 3 giờ sáng) từ một thiết bị chưa từng đăng ký, hệ thống kiểm soát nội bộ theo chuẩn Thông tư 83 sẽ ngay lập tức kích hoạt quy trình chặn giao dịch tạm thời để xác minh chủ tài khoản.

>>> Xem thêm tại đây: Dịch vụ rà soát hệ thống kiểm soát nội bộ ngân hàng

3. Vai trò của hệ thống thông tin quản lý trong ngăn chặn gian lận

Một điểm quan trọng tại Thông tư số 83/2025/TT-NHNN là yêu cầu khắt khe đối với hệ thống thông tin quản lý. Để ngăn chặn gian lận, ngân hàng cần:

• Đảm bảo tính toàn vẹn và bảo mật của dữ liệu thanh toán.
• Thiết lập quy định nội bộ rõ ràng về trách nhiệm của từng cá nhân, bộ phận khi xảy ra sự cố gian lận.
• Ứng dụng công nghệ để theo dõi liên tục các giao dịch (Real-time monitoring).

>>> Xem thêm tại đây: Giải pháp khắc phục sai sót trong hệ thống báo cáo NHNN

Việc tuân thủ các quy định này không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là chiến lược giúp ngân hàng bảo vệ uy tín và tài sản của khách hàng.

Nếu quý độc giả hoặc các tổ chức tín dụng cần được tư vấn chi tiết về việc xây dựng, rà soát hệ thống kiểm soát nội bộ hoặc các quy định pháp luật ngân hàng mới nhất, hãy liên hệ ngay với Công ty Luật ACC. Đội ngũ luật sư và chuyên gia của chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ quý khách hàng với tinh thần trách nhiệm và sự tận tâm cao nhất.