Cách xác định giá giao dịch liên kết

Việc hiểu rõ cách xác định giá giao dịch liên kết là yêu cầu bắt buộc đối với các doanh nghiệp có hoạt động giao dịch nội bộ nhằm đảm bảo tính tuân thủ pháp luật về thuế và giảm thiểu rủi ro bị ấn định thuế. Để xây dựng cơ sở pháp lý vững chắc cho các mức giá đã áp dụng, doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ cùng Công ty Luật ACC.

1. Nguyên tắc giao dịch – Nền tảng trong định giá

Trong quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có quan hệ liên kết, nguyên tắc xuyên suốt được các cơ quan chức năng sử dụng là nguyên tắc giao dịch độc lập (Arm’s Length Principle).  

Theo quy định tại Nghị định 132/2020/NĐ-CP, việc định giá phải đảm bảo kết quả thu được phản ánh đúng giá trị thị trường của hàng hóa, dịch vụ. Nếu các điều kiện trong giao dịch liên kết khác biệt so với giao dịch độc lập, doanh nghiệp buộc phải thực hiện các điều chỉnh tương ứng để đưa mức giá về biên độ thị trường.

Nguyên tắc này nhằm ngăn chặn tình trạng chuyển giá, nơi các doanh nghiệp cố tình định giá sai lệch nhằm chuyển lợi nhuận từ quốc gia có thuế suất cao sang quốc gia có thuế suất thấp hoặc nơi được ưu đãi thuế. Hiểu được nguyên tắc này giúp doanh nghiệp xác định được tư duy đúng đắn trước khi lựa chọn bất kỳ phương pháp định giá cụ thể nào, từ đó tạo tiền đề cho việc xây dựng bộ hồ sơ giải trình minh bạch và thuyết phục.

2. Cách xác định giá giao dịch liên kết

Việc lựa chọn phương pháp định giá không thể thực hiện tùy tiện mà phải dựa trên tính chất giao dịch và mức độ sẵn có của dữ liệu so sánh.

Bước 1: Áp dụng phương pháp so sánh giá giao dịch độc lập (CUP).

Đây là phương pháp được ưu tiên hàng đầu nếu doanh nghiệp có thể tìm được dữ liệu về giá của các hàng hóa, dịch vụ tương đương trong các giao dịch độc lập. Doanh nghiệp cần đối chiếu giá thực tế trong giao dịch liên kết với giá thị trường của các sản phẩm tương đồng về đặc tính, số lượng và điều kiện thương mại, sau đó thực hiện các điều chỉnh cần thiết để đảm bảo tính tương đương tối đa.

Bước 2: Áp dụng phương pháp so sánh tỷ suất lợi nhuận.

Phương pháp này bao gồm việc so sánh tỷ suất lợi nhuận gộp, lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh hoặc lợi nhuận trên chi phí của doanh nghiệp so với các công ty độc lập có quy mô và lĩnh vực hoạt động tương đương. Đây là lựa chọn tối ưu khi không có dữ liệu trực tiếp về giá sản phẩm, đặc biệt phù hợp cho các doanh nghiệp cung ứng dịch vụ, phân phối hoặc sản xuất gia công.

Bước 3: Áp dụng phương pháp phân bổ lợi nhuận giữa các bên liên kết.

Trong các tình huống phức tạp khi các bên liên kết đóng góp những tài sản vô hình quan trọng hoặc tham gia vào một chuỗi giá trị tích hợp không thể tách rời, phương pháp này cho phép phân bổ tổng lợi nhuận thu được từ toàn bộ chuỗi giao dịch cho các bên dựa trên đóng góp về chức năng, tài sản và rủi ro của từng thành viên. Đây là phương pháp đòi hỏi dữ liệu tài chính chi tiết và sự phân tích chuyên sâu nhất từ các chuyên gia thuế.

3. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn phương pháp

Việc lựa chọn phương pháp không chỉ đơn thuần là áp dụng công thức mà còn là nghệ thuật phân tích bối cảnh kinh tế của doanh nghiệp.  

Yếu tố quan trọng nhất là tính sẵn có và chất lượng của dữ liệu so sánh. Một phương pháp dù mang tính lý thuyết cao nhưng nếu thiếu dữ liệu thực tế để chứng minh thì cũng sẽ bị cơ quan thuế bác bỏ trong quá trình thanh tra. Tiếp đến là yếu tố chức năng của các bên liên kết, doanh nghiệp cần phân loại rõ bên nào đóng vai trò là đơn vị sản xuất, đơn vị phân phối hay đơn vị cung cấp dịch vụ quản lý.

Mỗi chức năng đi kèm với những loại rủi ro và kỳ vọng lợi nhuận khác nhau, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả định giá. Cuối cùng, các đặc điểm kinh tế vĩ mô và sự khác biệt về điều kiện hợp đồng cũng đóng vai trò quyết định, đòi hỏi doanh nghiệp phải có những điều chỉnh về mặt định lượng để đưa các con số về một mặt bằng chung, đảm bảo tính so sánh tuyệt đối với thị trường độc lập.

4. Rủi ro pháp lý và hậu quả nếu xác định giá sai lệch

Việc xác định giá không đúng quy định không chỉ là lỗi nghiệp vụ mà còn là hành vi vi phạm pháp luật thuế nghiêm trọng.

Khi cơ quan thuế phát hiện doanh nghiệp áp dụng phương pháp định giá không phù hợp hoặc cố tình định giá sai để chuyển lợi nhuận, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với các biện pháp ấn định thuế. Điều này có nghĩa là cơ quan thuế sẽ sử dụng cơ sở dữ liệu riêng của họ để xác định lại doanh thu và chi phí, từ đó truy thu số thuế TNDN còn thiếu, tính tiền chậm nộp thuế và xử phạt hành chính đối với hành vi khai sai hoặc trốn thuế theo quy định của Luật Quản lý thuế 2019.

Hơn nữa, việc nằm trong hồ sơ vi phạm về giá giao dịch liên kết sẽ khiến doanh nghiệp thường xuyên bị liệt vào diện thanh tra, kiểm tra chuyên đề, gây tốn kém thời gian và làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của công ty đối với các đối tác kinh doanh cũng như các cơ quan nhà nước.

5. Câu hỏi thường gặp về cách xác định giá giao dịch

Doanh nghiệp có được phép tự thay đổi phương pháp định giá qua từng năm không?

Có, doanh nghiệp được phép thay đổi phương pháp định giá nếu phương pháp cũ không còn phù hợp với bản chất giao dịch thực tế. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần có văn bản giải trình chi tiết về lý do thay đổi và chứng minh phương pháp mới phản ánh đúng giá trị thị trường hơn.

Làm sao để biết dữ liệu so sánh có đáng tin cậy hay không?

Dữ liệu được coi là đáng tin cậy khi được lấy từ các cơ sở dữ liệu thương mại uy tín, các báo cáo tài chính công khai của công ty niêm yết, hoặc các nguồn tin đã được xác thực về mặt pháp lý. Sự khác biệt giữa doanh nghiệp và đơn vị so sánh phải được điều chỉnh bằng các phương pháp định lượng.

Nếu các bên liên kết nằm ở các quốc gia có mức thuế khác nhau thì sao?

Đây là trường hợp rủi ro cao nhất, vì vậy cơ quan thuế sẽ giám sát chặt chẽ hơn. Doanh nghiệp phải đảm bảo rằng giá giao dịch được xác định trên cơ sở cạnh tranh độc lập, bất kể mức thuế suất tại quốc gia của đối tác là bao nhiêu để tránh bị cáo buộc chuyển giá.

Cách xác định giá giao dịch liên kết là một quy trình kỹ thuật phức tạp đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc cả về luật pháp lẫn tài chính. Nếu doanh nghiệp của bạn đang cần xây dựng chính sách định giá hợp lý, hoặc cần sự hỗ trợ giải trình với cơ quan thuế để bảo vệ chính sách giá hiện tại, hãy liên hệ Công ty luật ACC  để được đội ngũ chuyên gia pháp lý đồng hành và hỗ trợ một cách tối ưu nhất.