Nhờ các luật sư và những người biết luật tư vấn giúp em. Gia đình em có một mảnh đất, nguồn gốc đất này là do các chú bên ngoại của em cấp cho mẹ em khi lấy bố em từ thời xưa, nói tóm lại là tài sản chung của bố mẹ em. Hiện tại sổ đỏ đang đứng tên bố em và bà thứ 3, không có đăng ký kết hôn. Nhưng khi 3 chị em em còn nhỏ, dưới 10 tuổi, thì mẹ em mất đột ngột và không có di chúc. Sau một thời gian, bố em có đăng ký kết hôn với một người phụ nữ, tuy nhiên sau vài năm chung sống thì hai người không có con nên người phụ nữ ấy đã bỏ đi, chưa ly hôn. Đến năm 1992 thì bố em có chung sống với một người phụ nữ khác, bà thứ 3, như vợ chồng nhưng không có đăng ký kết hôn cho đến hiện tại, và có 1 người con chung với nhau. Bây giờ bố em mất, không để lại di chúc, mảnh đất đứng tên bố em và bà không đăng ký kia. Trên mảnh đất đó, người con của bố với bà thứ 3 kia đã xây nhà trên một phần của mảnh đất ấy. Trong thời gian bố em ốm nặng trước khi mất thì mẹ con của bà thứ 3 không chăm sóc, quá trình sống chung còn chửi bố em rất nhiều. Xin hỏi: 1. Bà không có đăng ký kia có được đứng tên trên sổ đỏ không, vì đó là tài sản trước hôn nhân, bà ấy đứng tên là đúng hay sai? 2. Bây giờ tài sản ấy chia theo hàng thừa kế thứ nhất là 4 người con ruột của bố em thì sẽ chia như thế nào, đây là tài sản gồm cả mẹ đẻ của em, bà cả, nhưng bà đã mất thì có được chia một nửa tài sản để các con đẻ của bà thừa kế không, còn một nửa của bố thì mới chia đều cho tất cả 4 người con thì có đúng không? 3. Người phụ nữ, bà thứ 3, không kết hôn nhưng chung sống như vợ chồng, có con với bố em có được quyền hưởng thừa kế không? Một trong ba người con của bà cả, tức em gái em, vì mẹ mất lúc em còn rất bé, còn ẵm ngửa, lúc bé bị ốm nên hiện tại em không có khả năng lao động, có giấy chứng nhận tâm thần, không có chồng con, không có chỗ ở. Hiện đang ở nhờ nhà em trai em, phần đất nhà em trai em ở là do hai vợ chồng họ tự mua. Mong quý luật sư và anh chị nào biết về luật giải đáp giúp em. Em xin chân thành cảm ơn.

Dựa trên thông tin Anh/Chị cung cấp, Công Ty Luật ACC xin phép phân tích và đưa ra hướng dẫn cụ thể như sau.

Xác định di sản thừa kế và quyền sở hữu đất

Quyền sử dụng đất đứng tên cả bố và bà thứ 3 (không kết hôn) được coi là tài sản chung theo thỏa thuận hoặc pháp luật, theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015. Khi bố qua đời, chỉ phần quyền sử dụng đất thuộc sở hữu riêng của bố mới là di sản thừa kế, được phân chia cho những người thừa kế hợp pháp. Phần của bà thứ 3 không phải di sản trừ khi bà cũng qua đời, và bà không được coi là vợ hợp pháp nên không thuộc hàng thừa kế theo pháp luật từ bố. Nếu có bằng chứng chứng minh đất là tài sản riêng của bố (như giấy chứng nhận quyền sử dụng đất chỉ ghi tên bố), toàn bộ sẽ là di sản. Việc xác định phần di sản cần dựa trên giấy tờ pháp lý và có thể yêu cầu tòa án giải quyết nếu có tranh chấp.

Các trường hợp thừa kế và nguyên tắc phân chia

Thừa kế quyền sử dụng đất tuân theo Bộ luật Dân sự 2015, ưu tiên thừa kế theo di chúc nếu bố để lại di chúc hợp pháp. Nếu không có di chúc, áp dụng thừa kế theo pháp luật , với hàng thừa kế thứ nhất bao gồm: vợ/chồng hợp pháp, cha mẹ đẻ/nuôi, con đẻ/nuôi của người chết. Bà thứ 3 không thuộc hàng này nên không được hưởng phần di sản của bố, trừ khi di chúc chỉ định. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. Ví dụ, nếu có con cái và cha mẹ còn sống, họ chia đều phần đất của bố sau khi trừ nợ (nếu có). Nếu bà thứ 3 có quyền lợi từ phần đất chung, cần thỏa thuận riêng hoặc tòa án phân chia tài sản chung không hôn nhân theo Bộ luật Dân sự 2015.

Quy trình thực hiện chia thừa kế

Việc chia thừa kế quyền sử dụng đất cần thực hiện theo các bước sau, dựa trên Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Đất đai 2024, nhằm đảm bảo tính pháp lý và tránh tranh chấp.

Bước 1: Khai nhận di sản thừa kế

Các thừa kế hợp pháp (con cái, cha mẹ) phải nộp đơn khai nhận thừa kế tại Văn phòng công chứng hoặc UBND cấp xã trong thời hạn 6 tháng kể từ ngày mở thừa kế (ngày bố qua đời), theo Bộ luật Dân sự 2015. Nếu quá hạn, cần lý do chính đáng để được chấp nhận. Tại đây, lập biên bản khai nhận di sản, liệt kê tài sản đất và xác định người thừa kế. Bà thứ 3 có thể tham gia nếu chứng minh quyền lợi từ phần đất chung, nhưng không được hưởng di sản của bố trừ khi có di chúc. Bước này giúp xác nhận quyền thừa kế trước khi phân chia.

Bước 2: Thỏa thuận phân chia di sản

Sau khi khai nhận, các thừa kế họp và lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản tại văn phòng công chứng, theo Bộ luật Dân sự 2015. Văn bản phải ghi rõ phần đất của bố được chia cho ai (ví dụ: chia đều cho con cái), và xử lý phần chung với bà thứ 3 bằng cách mua lại hoặc phân tách. Nếu không thỏa thuận được, một bên có quyền yêu cầu tòa án giải quyết. Thỏa thuận cần công chứng để có hiệu lực pháp lý, tránh tranh chấp sau này. Thời gian thực hiện thường 1-2 tháng, tùy số lượng thừa kế.

Bước 3: Đăng ký biến động quyền sử dụng đất

Sau khi có văn bản thỏa thuận công chứng, nộp hồ sơ tại Văn phòng đăng ký đất đai để sang tên quyền sử dụng đất cho người thừa kế theo Luật Đất đai 2024. Hồ sơ bao gồm:

• Đơn đăng ký biến động đất đai.
• Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất gốc.
• Văn bản khai nhận và thỏa thuận phân chia di sản đã công chứng.
• Giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế (giấy khai sinh, sổ hộ khẩu).
• CMND/CCCD của người nhận thừa kế.

Lệ phí đăng ký khoảng 0,5% giá trị đất, nhưng không quá 100.000.000 đồng theo quy định hiện hành. Thời gian xử lý 30 ngày, sau đó cấp giấy chứng nhận mới đứng tên người thừa kế.

Hồ sơ cần chuẩn bị chung

Để thực hiện toàn bộ quy trình, cần chuẩn bị các giấy tờ sau:

• Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên bố và bà thứ 3.
• Giấy chứng tử của bố.
• Di chúc (nếu có).
• Giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế (giấy khai sinh, sổ hộ khẩu).
• Giấy tờ chứng minh phần đất chung (hợp đồng thỏa thuận nếu có).

Nếu thiếu, có thể bổ sung sau nhưng sẽ kéo dài thời gian. Tư vấn viên pháp lý khuyến nghị kiểm tra hồ sơ sớm để tránh sai sót.

Tuân thủ quy trình thừa kế theo pháp luật giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên, tránh tranh chấp kéo dài và đảm bảo quyền sử dụng đất được chuyển giao ổn định. Việc phân chia đúng quy định còn giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý về thuế và phí. Nếu cần hỗ trợ soạn thảo, nộp hồ sơ hoặc theo dõi tiến trình, hãy liên hệ Công Ty Luật ACC.

Lưu ý: Nội dung trên được tổng hợp và biên soạn nhằm cung cấp thông tin tham khảo cho người đọc. Do quy định pháp luật, chính sách và dữ liệu có thể thay đổi theo thời gian, ACC không cam kết thông tin luôn chính xác hoặc cập nhật đầy đủ tại mọi thời điểm. Trường hợp cần áp dụng vào thực tế hoặc giải quyết vấn đề cụ thể, Quý khách vui lòng tham khảo ý kiến từ chuyên gia hoặc đơn vị tư vấn chuyên môn. Trường hợp phát hiện nội dung có sai sót, vui lòng phản hồi để ACC rà soát và cập nhật kịp thời.