Là cấp quản lý hành chính gần dân nhất, Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã giữ vị trí chỉ huy trực tiếp tại cơ sở khi địa phương bước vào tình trạng khẩn cấp. Khác với thẩm quyền mang tính hoạch định chính sách hay điều động quy mô lớn của cấp tỉnh và cấp huyện, thẩm quyền của người đứng đầu chính quyền cấp xã tập trung vào tính phản ứng nhanh, xử lý tình huống thực địa và trực tiếp bảo vệ an toàn cho từng địa bàn dân cư. Bài viết này từ Công ty Luật ACC sẽ làm rõ các nhóm thẩm quyền đặc thù của Chủ tịch UBND cấp xã trong tình trạng khẩn cấp theo quy định hiện hành.
1. Thẩm quyền quyết định các biện pháp phản ứng nhanh và phong tỏa tại địa bàn
Căn cứ quy định tại Nghị định 190/2026/NĐ-CP Quy định chi tiết một số điều của Luật Tình trạng khẩn cấp, Chủ tịch UBND cấp xã được giao quyền tự quyết các biện pháp khẩn cấp tức thời trên địa bàn quản lý nhằm ngăn chặn sự cố lan rộng.
Các biện pháp phản ứng nhanh tại chỗ bao gồm:
- Khoanh vùng và hạn chế di chuyển: Quyết định phong tỏa tạm thời khu vực nguy hiểm, thiết lập các chốt kiểm soát an ninh, hạn chế người và phương tiện ra vào các thôn, tổ dân phố bị ảnh hưởng nặng bởi thảm họa hoặc dịch bệnh.
- Sơ tán dân cư khẩn cấp: Quyết định và tổ chức di dời ngay lập tức các hộ gia đình ra khỏi vùng có nguy cơ sạt lở, ngập lụt, cháy nổ hoặc khu vực có độc tố nguy hiểm đến nơi an toàn.
- Tạm đình chỉ hoạt động cơ sở kinh doanh: Ra lệnh tạm dừng hoạt động của các cơ sở dịch vụ, chợ, điểm tập trung đông người trên địa bàn xã để phục vụ công tác tác chiến và bảo đảm an toàn chung.
2. Thẩm quyền huy động nhân lực, phương tiện tại chỗ để cứu hộ cứu nạn
Khi tình huống khẩn cấp xảy ra, thẩm quyền huy động lực lượng của Chủ tịch UBND cấp xã mang tính chất trực tiếp và bao quát toàn bộ nguồn lực tại địa phương:
- Huy động lực lượng bảo vệ cơ sở: Trực tiếp điều động Lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở, Dân quân tự vệ cấp xã, Công an xã và đội xung kích phòng chống thiên tai tham gia cứu hộ, bảo vệ hiện trường.
- Huy động công dân trên địa bàn: Ra lệnh huy động người lao động, thanh niên và công dân sinh sống trên địa bàn xã tham gia các hoạt động đào đắp, gia cố công trình, vận chuyển hàng cứu trợ và hỗ trợ lực lượng chức năng.
- Trưng tập phương tiện của hộ gia đình, cá nhân: Quyết định huy động hoặc trưng dụng tạm thời các phương tiện giao thông, công cụ, máy móc của cá nhân, hộ gia đình và tổ chức trên địa bàn để xử lý tình huống cấp bách.
>>> Xem thêm bài viết: Luật sư tư vấn chế độ cho người không hưởng lương ngân sách khi làm nhiệm vụ khẩn cấp tại đây.
3. Thẩm quyền điều tiết, tiếp nhận và phân phối nguồn cứu trợ an sinh
Chủ tịch UBND cấp xã là người nắm rõ nhất hoàn cảnh của từng hộ dân, do đó được giao thẩm quyền toàn quyền trong công tác phân phối nguồn lực hỗ trợ:
- Phân phối nhu yếu phẩm khẩn cấp: Trực tiếp quyết định cấp phát lương thực, thực phẩm, nước sạch, thuốc chữa bệnh và chất đốt từ nguồn dự trữ hoặc cứu trợ cho các hộ gia đình bị mất nhà cửa, cô lập.
- Bố trí chỗ ở tạm thời: Ra quyết định trưng dụng các công trình công cộng trên địa bàn như trường học, nhà văn hóa, trạm y tế làm nơi tránh trú tạm thời cho người dân.
- Xác nhận danh sách thụ hưởng chế độ: Lập và phê duyệt danh sách những người tham gia làm nhiệm vụ khẩn cấp trên địa bàn để làm cơ sở chi trả các khoản phụ cấp ban đêm, trợ cấp ngày công và trợ cấp độc hại.
>>> Xem thêm bài viết: Luật sư tư vấn trợ cấp khi làm nhiệm vụ ban đêm trong tình trạng khẩn cấp tại đây.
4. Thẩm quyền xử lý vi phạm và áp dụng biện pháp cưỡng chế hành chính
Để bảo đảm các lệnh ứng phó được chấp hành nghiêm túc, pháp luật trao cho Chủ tịch UBND cấp xã các quyền hạn tài chính và cưỡng chế cụ thể:
- Cưỡng chế thực hiện lệnh sơ tán: Ra quyết định và tổ chức lực lượng cưỡng chế di dời đối với các cá nhân cố tình không tuân thủ lệnh sơ tán khỏi khu vực nguy hiểm.
- Xử phạt vi phạm hành chính khẩn cấp: Xử lý nghiêm các hành vi chống đối lệnh huy động, tung tin thất thiệt gây hoảng loạn, găm hàng trục lợi hoặc vi phạm quy định về phong tỏa trên địa bàn xã.
- Tạm ứng ngân sách cấp xã: Quyết định sử dụng nguồn dự phòng ngân sách xã để chi trả ngay các chi phí nhiên liệu, tiền ăn ca, hỗ trợ y tế ban đầu cho người tham gia làm nhiệm vụ.
Nắm rõ các thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã giúp bộ máy chính quyền cơ sở chủ động, tự tin trong điều hành tác chiến, đồng thời giúp người dân xác định rõ quyền và nghĩa vụ của mình khi nhận mệnh lệnh từ chính quyền địa phương. Nếu quý khách hàng có thắc mắc hoặc cần tư vấn sâu hơn về các quy định pháp luật trong tình trạng khẩn cấp, hãy liên hệ ngay với Công ty Luật ACC để được đội ngũ luật sư chuyên nghiệp giải đáp chi tiết.
Để lại một bình luận