Hiện nay, xu hướng làm việc độc lập hoặc trở thành các chuyên gia tư vấn tự do (Freelancer) đang ngày càng phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam. Đi kèm với cơ hội thu nhập hấp dẫn là những thắc mắc xung quanh quyền lợi lao động và nghĩa vụ pháp lý, đặc biệt là câu hỏi: Chuyên gia tự do có phải đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) không? Trong bài viết này, Công ty Luật ACC sẽ giúp bạn giải đáp chi tiết câu hỏi trên dựa trên hệ thống quy trình Luật Bảo hiểm xã hội hiện hành cùng những cập nhật mới nhất từ văn bản pháp luật liên quan đến mức lương chuyên gia.
1. Bản chất pháp lý của chuyên gia tự do (Freelancer)
Để xác định một chuyên gia tự do có thuộc đối tượng bắt buộc tham gia BHXH hay không, trước hết chúng ta cần làm rõ bản chất mối quan hệ làm việc giữa chuyên gia và đơn vị thuê dịch vụ.
Thông thường, chuyên gia tự do khi nhận một dự án hay gói thầu sẽ giao kết một trong hai loại hợp đồng sau:
- Hợp đồng lao động: Chuyên gia chịu sự quản lý, giám sát, điều hành của người sử dụng lao động; được trả lương và làm việc theo thời gian quy định.
- Hợp đồng dịch vụ / Hợp đồng khoán việc / Hợp đồng chuyên gia theo vụ việc: Chuyên gia hoàn toàn độc lập về mặt thời gian, phương thức thực hiện, chỉ cam kết bàn giao kết quả đầu ra cuối cùng và nhận thù lao theo thỏa thuận công việc.
2. Chuyên gia tự do có phải đóng bảo hiểm xã hội không?
Căn cứ theo Luật Bảo hiểm xã hội hiện hành, việc xác định nghĩa vụ đóng BHXH sẽ được chia làm hai trường hợp cụ thể dựa trên loại hợp đồng nêu trên:
- Trường hợp 1: Chuyên gia tự do ký Hợp đồng lao động từ 01 tháng trở lên
Nếu thỏa thuận giữa bạn và đơn vị thuê có bản chất là hợp đồng lao động (có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên), bạn thuộc đối tượng bắt buộc phải tham gia BHXH.
Nghĩa vụ: Cả bạn và doanh nghiệp sử dụng lao động đều phải trích một tỷ lệ % thu nhập để đóng BHXH (bao gồm hưu trí, tử tuất, ốm đau, thai sản, tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp) và Bảo hiểm y tế (BHYT), Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN).
- Trường hợp 2: Chuyên gia tự do ký Hợp đồng dịch vụ, Hợp đồng chuyên gia theo thời gian hoặc vụ việc
Đối với phần lớn các chuyên gia tự do đúng nghĩa, mối quan hệ hợp tác thường là ký hợp đồng dịch vụ, hợp đồng tư vấn thầu theo thời gian/vụ việc dưới tư cách cá nhân độc lập.
Nghĩa vụ: Bạn không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Doanh nghiệp hay cơ quan nhà nước thuê bạn không có trách nhiệm phải trích lương để đóng BHXH cho bạn.
Quyền lợi tự nguyện: Để đảm bảo quyền lợi về an sinh xã hội và lương hưu sau này, các chuyên gia tự do trong trường hợp này có thể tham gia BHXH tự nguyện tại cơ quan bảo hiểm nơi cư trú.
>>> Xem thêm tại đây: Giải pháp ràng buộc trách nhiệm chuyên gia tư vấn trong hợp đồng
3. Quy định về chi phí đóng BHXH trong cơ cấu lương chuyên gia tư vấn gói thầu
Đối với các chuyên gia tự do tham gia tư vấn cho các gói thầu, dự án sử dụng vốn nhà nước, quy định về tiền lương và bảo hiểm được làm rõ rất chi tiết tại văn bản pháp luật mới nhất: Thông tư 7/2026/TT-BNV do Bộ trưởng Bộ Nội vụ ban hành, quy định mức lương của chuyên gia tư vấn trong nước làm cơ sở cho việc xác định giá gói thầu (có hiệu lực từ ngày 01/07/2026).
Theo quy định tại Thông tư này, mức lương của các chuyên gia tư vấn được chia làm 4 mức căn cứ theo trình độ và số năm kinh nghiệm:
|
Mức lương |
Trình độ & Kinh nghiệm áp dụng |
Mức lương tháng tối đa (VNĐ) |
|
Mức 1 |
Đại học từ 15 năm kinh nghiệm; Thạc sĩ trở lên từ 8 năm kinh nghiệm; hoặc Trưởng nhóm tư vấn / Chủ trì tổ chức điều hành gói thầu. |
70.000.000 |
|
Mức 2 |
Đại học từ 10 đến dưới 15 năm kinh nghiệm; Thạc sĩ từ 5 đến dưới 8 năm kinh nghiệm; hoặc Chủ trì triển khai hạng mục gói thầu. |
55.000.000 |
|
Mức 3 |
Đại học từ 5 đến dưới 10 năm kinh nghiệm; Thạc sĩ từ 3 đến dưới 5 năm kinh nghiệm. |
40.000.000 |
|
Mức 4 |
Đại học dưới 5 năm kinh nghiệm; Thạc sĩ dưới 3 năm kinh nghiệm. |
30.000.000 |
Lưu ý đặc biệt quan trọng về BHXH: > Căn cứ theo tinh thần của Thông tư số 7/2026/TT-BNV, khung mức lương áp dụng theo tháng, tuần, ngày hoặc giờ nêu trên chưa bao gồm chi phí đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp thuộc trách nhiệm của người sử dụng lao động (nếu có trong trường hợp thuê khoán đơn vị quản lý chuyên gia), cũng như các chi phí quản lý, chi phí đi lại, khảo sát khác.
Do đó, khi ký hợp đồng trực tiếp dạng chuyên gia độc lập (tự do), mức thù lao nhận được là số tiền thuần để thực hiện công việc, và chuyên gia phải tự chủ động phương án an sinh cá nhân (BHXH tự nguyện) cho mình.
>>> Xem thêm tại đây: Luật sư tư vấn hợp đồng giao khoán chuyên gia
4. Ví dụ minh họa và cách tính BHXH tự nguyện cho chuyên gia tự do
Khi không thuộc diện đóng BHXH bắt buộc, các chuyên gia tự do nên tham gia BHXH tự nguyện để tích lũy lương hưu. Dưới đây là cách tính cụ thể để bạn dễ hình dung:
Công thức tính mức đóng BHXH tự nguyện hằng tháng:
Mức đóng hằng tháng = 22% x Mức thu nhập chọn đóng – Mức Nhà nước hỗ trợ
Trong đó:
- Mức thu nhập chọn đóng: Do chuyên gia tự chọn, thấp nhất bằng mức chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn (hiện tại là 1.500.000 đồng) và cao nhất bằng 20 lần mức lương cơ sở.
- Mức hỗ trợ của Nhà nước: Người dân được hỗ trợ theo tỷ lệ phần trăm tính trên mức đóng của chuẩn hộ nghèo nông thôn (Nghèo: 30%; Cận nghèo: 25%; Đối tượng khác: 10%).
Ví dụ số liệu thực tế:
Ông Minh là một chuyên gia tư vấn tự do có 12 năm kinh nghiệm (thuộc Mức 2 theo Thông tư số 7/2026/TT-BNV). Ông ký hợp đồng dịch vụ tư vấn gói thầu với mức thù lao 50.000.000 đồng/tháng. Vì là hợp đồng dịch vụ nên ông Minh không thuộc diện đóng BHXH bắt buộc.
Để có lương hưu sau này, ông Minh quyết định tham gia BHXH tự nguyện và lựa chọn mức thu nhập làm căn cứ đóng là 10.000.000 đồng/tháng. Ông Minh thuộc đối tượng lao động khác (được Nhà nước hỗ trợ 10% của mức đóng chuẩn hộ nghèo).
Các bước tính số tiền ông Minh phải đóng hằng tháng như sau:
- Bước 1: Tính số tiền đóng khi chưa có hỗ trợ:
22% x 10.000.000 đồng = 2.200.000 đồng. - Bước 2: Tính mức hỗ trợ từ Nhà nước:
10% x (22% x 1.500.000 đồng) = 33.000 đồng. - Bước 3: Số tiền thực tế ông Minh cần đóng mỗi tháng:
2.200.000 đồng – 33.000 đồng = 2.167.000 đồng/tháng.
5. Kết luận và lời khuyên dành cho chuyên gia tự do
Tóm lại, chuyên gia tự do không phải đóng BHXH bắt buộc nếu làm việc dưới hình thức hợp đồng dịch vụ, hợp đồng thầu theo vụ việc. Tuy nhiên, việc tự trang bị cho mình một gói BHXH tự nguyện là điều vô cùng cần thiết để bảo đảm cuộc sống lâu dài khi về già. Đồng thời, khi tham gia thương thảo các hợp đồng tư vấn, chuyên gia cần nắm vững các văn bản như Thông tư số 7/2026/TT-BNV để tính toán chính xác quyền lợi lương và chi phí bảo hiểm phát sinh.
Nếu bạn đang gặp vướng mắc về việc soạn thảo hợp đồng chuyên gia, cách tính thuế thu nhập cá nhân, hoặc các thủ tục tham gia bảo hiểm xã hội dành cho lao động tự do, hãy liên hệ ngay với Công ty Luật ACC. Đội ngũ luật sư và chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm của chúng tôi luôn sẵn sàng lắng nghe, tư vấn chuyên sâu và hỗ trợ bạn giải quyết mọi vấn đề pháp lý một cách nhanh chóng, hiệu quả nhất.
Để lại một bình luận