Nếu bị công an giữ xe vì lỗi không chính chủ thì có đúng luật không?

Dựa trên thông tin Anh/Chị cung cấp, chúng tôi xin phép phân tích và đưa ra hướng dẫn cụ thể như sau:

1. Khái niệm "xe không chính chủ" theo quy định pháp luật hiện hành

Thuật ngữ "xe không chính chủ" là cách gọi dân gian phổ biến, nhưng pháp luật Việt Nam không sử dụng cụm từ này một cách trực tiếp.

Theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2025), xe không chính chủ được hiểu là tình trạng người điều khiển phương tiện không phải là người đứng tên trong Giấy chứng nhận đăng ký xe (đăng ký xe).

Cụ thể, lỗi này phát sinh khi cá nhân hoặc tổ chức đã mua bán, chuyển nhượng, tặng cho, thừa kế hoặc nhận phân bổ xe nhưng không thực hiện thủ tục sang tên đổi chủ tại cơ quan đăng ký xe (thường là Công an cấp huyện hoặc cấp xã đối với xe máy).

Quy định chính điều chỉnh lỗi này nằm tại Nghị định 168/2024/NĐ-CP (quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ và đường sắt, hiệu lực từ 01/01/2025), thay thế Nghị định 100/2019/NĐ-CP trước đây.

Tại Điều 32 của Nghị định này, lỗi không làm thủ tục sang tên xe được liệt kê là một hành vi vi phạm cụ thể. Ví dụ, đối với xe máy, nếu không sang tên trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày hoàn tất chuyển quyền sở hữu (theo Điều 58 Luật Giao thông đường bộ 2008, được kế thừa trong luật mới), chủ xe mới sẽ bị xử phạt. Lưu ý rằng, việc mượn xe của người thân, bạn bè hoặc vợ chồng sử dụng xe của nhau không bị coi là lỗi này, miễn là không có chuyển quyền sở hữu thực tế.

2. Việc tạm giữ xe vì lỗi không chính chủ có đúng quy định pháp luật không?

Việc công an tạm giữ xe vì lỗi không chính chủ chỉ đúng luật trong một số trường hợp cụ thể, không phải là biện pháp tự động áp dụng khi kiểm tra thông thường. Theo khoản 10 Điều 47 Nghị định 168/2024/NĐ-CP, cơ quan chức năng chỉ xác minh và xử lý lỗi này qua ba kênh chính:

(i) điều tra, giải quyết vụ tai nạn giao thông; (ii) công tác đăng ký xe tại cơ quan công an; (iii) xử lý vi phạm hành chính tại trụ sở đơn vị. Trong quá trình tuần tra kiểm soát giao thông thông thường, Cảnh sát giao thông (CSGT) không được phép kiểm tra hoặc tạm giữ xe chỉ vì nghi ngờ không chính chủ, trừ khi phát hiện vi phạm khác dẫn đến tạm giữ (theo Điều 16 Nghị định 138/2021/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh trật tự).

Cụ thể, tạm giữ xe được phép nếu: xe bị sử dụng để vi phạm pháp luật (như gây tai nạn nhưng không chứng minh được quyền sở hữu); hoặc trong quá trình xác minh tại trụ sở, có tranh chấp về chủ sở hữu.

Tuy nhiên, nếu CSGT tạm giữ xe chỉ dựa trên việc giấy đăng ký xe không khớp tên người điều khiển mà không có vi phạm khác, hành vi này có thể bị coi là lạm quyền, vi phạm nguyên tắc "không được tạm giữ phương tiện trừ trường hợp bắt buộc" theo Thông tư 79/2024/TT-BCA (quy định cấp, thu hồi đăng ký xe, hiệu lực từ 01/01/2025). Trong thực tiễn, nhiều trường hợp người dân bị tạm giữ xe sai quy định đã khiếu nại thành công tại cơ quan cấp trên hoặc tòa án hành chính.

Mức phạt tiền cho lỗi không chính chủ theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP dao động từ 400.000 – 600.000 đồng đối với xe máy (cá nhân), và 2 – 4 triệu đồng đối với ô tô; tổ chức bị phạt gấp đôi. Tạm giữ xe chỉ áp dụng nếu không chấp hành quyết định xử phạt, với thời hạn tạm giữ không quá 07 ngày (có thể gia hạn theo quy định).

3. Quy trình lấy lại xe và khiếu nại nếu bị giữ sai

Nếu xe bị tạm giữ vì lỗi không chính chủ, Anh/Chị cần thực hiện ngay các bước sau để lấy lại theo quy định tại Điều 125 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 (sửa đổi, bổ sung 2020):

• Bước 1: Liên hệ ngay với đơn vị CSGT đã tạm giữ xe để nhận Biên bản tạm giữ phương tiện và Quyết định xử phạt (nếu có). Yêu cầu cung cấp lý do tạm giữ bằng văn bản.
• Bước 2: Chứng minh quyền sở hữu xe bằng các giấy tờ như hợp đồng mua bán có công chứng/chứng thực, giấy tặng cho, quyết định thừa kế, hoặc biên bản bàn giao xe. Nếu chưa sang tên, nộp hồ sơ sang tên tại cơ quan đăng ký xe (Công an xã đối với xe máy dưới 50cc hoặc theo nơi tạm trú).
• Bước 3: Nộp phạt (nếu đúng lỗi) qua dịch vụ công trực tuyến hoặc tại kho bạc. Sau khi nộp, đơn vị tạm giữ phải bàn giao xe trong vòng 02 ngày làm việc.
• Bước 4: Nếu bị giữ sai (ví dụ: chỉ mượn xe tạm thời), Anh/Chị có quyền khiếu nại theo Điều 58 Luật Xử lý vi phạm hành chính. Gửi đơn khiếu nại đến thủ trưởng đơn vị CSGT trong vòng 10 ngày kể từ ngày nhận quyết định. Nếu không được giải quyết, khiếu nại lên Thanh tra Bộ Công an hoặc khởi kiện tại Tòa án nhân dân cấp huyện.

Công ty Luật ACC sẵn sàng đồng hành cùng Anh/Chị để giải quyết vấn đề này một cách nhanh chóng và hiệu quả. Vui lòng liên hệ ngay để được hỗ trợ!