Dựa trên thông tin Anh/Chị cung cấp, chúng tôi xin phép phân tích và đưa ra hướng dẫn cụ thể như sau:
1. Cơ sở pháp lý liên quan đến việc giữ hộ chiếu của người lao động
Theo quy định của pháp luật Việt Nam, hộ chiếu là giấy tờ tùy thân quan trọng của công dân, được quy định tại Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam năm 2019 và Chỉ thị số 29/2007/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
Cụ thể, Chỉ thị này nêu rõ: "Việc giữ gìn và sử dụng hộ chiếu phổ thông đúng pháp luật là quyền và trách nhiệm của cá nhân được cấp hộ chiếu. Các cơ quan, đơn vị không được thu giữ hộ chiếu phổ thông của cán bộ, công chức, viên chức, kể cả khi ở trong nước cũng như khi ở nước ngoài". Hộ chiếu chỉ bị thu giữ trong trường hợp người mang hộ chiếu vi phạm pháp luật và bị cơ quan có thẩm quyền quyết định.
Trong lĩnh vực lao động, Bộ luật Lao động năm 2019 tại khoản 1 Điều 5 nghiêm cấm người sử dụng lao động "Giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ hành nghề của người lao động khi giao kết hoặc thực hiện hợp đồng lao động". Hộ chiếu được xác định là một loại giấy tờ tùy thân chính thức, bên cạnh căn cước công dân và chứng minh nhân dân (theo Luật Căn cước năm 2023 và Luật Xuất nhập cảnh).
Do đó, việc công ty giữ hộ chiếu của nhân viên là hành vi vi phạm trực tiếp quy định này, bất kể lý do là gì, trừ trường hợp đặc biệt liên quan đến an ninh quốc gia hoặc quy định nội bộ của cơ quan nhà nước (như doanh nghiệp quân đội).
Nghị định 12/2022/NĐ-CP (quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động) kế thừa và cụ thể hóa các quy định trên, nhấn mạnh rằng hành vi giữ giấy tờ tùy thân không chỉ trái luật mà còn ảnh hưởng đến quyền tự do cá nhân và quyền lợi hợp pháp của người lao động.
2. Hậu quả pháp lý đối với công ty vi phạm
Việc giữ hộ chiếu có thể dẫn đến các chế tài nghiêm khắc. Theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP, tại điểm a khoản 2 Điều 9, người sử dụng lao động vi phạm sẽ bị phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 25 triệu đồng đối với cá nhân, và gấp đôi (40-50 triệu đồng) đối với tổ chức.
Ngoài ra, công ty buộc phải thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả theo điểm d khoản 3 Điều 9, bao gồm hoàn trả ngay lập tức bản chính hộ chiếu cho người lao động.
Nếu hành vi giữ hộ chiếu nhằm mục đích hạn chế quyền tự do đi lại hoặc ép buộc lao động, có thể cấu thành vi phạm hình sự theo Điều 182 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi năm 2017) về tội "Giữ giấy tờ tùy thân của người khác trái pháp luật", với mức phạt tù lên đến 3 năm hoặc phạt tiền từ 10-50 triệu đồng.
Trong thực tiễn, nhiều trường hợp công ty nước ngoài hoặc doanh nghiệp xuất khẩu lao động đã bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự vì hành vi tương tự, như các vụ việc được ghi nhận trên báo chí và cơ sở dữ liệu pháp lý từ năm 2017 đến nay.
Hơn nữa, người lao động bị ảnh hưởng có quyền khiếu nại đến Thanh tra Sở Nội vụ địa phương, hoặc khởi kiện ra Tòa án nhân dân cấp quận/huyện (nay là Tòa án khu vực) để yêu cầu bồi thường thiệt hại nếu việc giữ hộ chiếu gây tổn hại về tinh thần, kinh tế (ví dụ: không thể xuất cảnh du lịch hoặc công tác cá nhân).
3. Các trường hợp ngoại lệ có thể áp dụng
Mặc dù nguyên tắc chung là cấm giữ hộ chiếu, pháp luật vẫn có một số ngoại lệ hạn chế.
Ví dụ, đối với người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam, theo Nghị định 152/2020/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 70/2023/NĐ-CP), người sử dụng lao động có trách nhiệm quản lý giấy phép lao động và báo cáo thông tin hộ chiếu cho Sở Nội vụ. Tuy nhiên, ngay cả trong trường hợp này, việc giữ bản chính hộ chiếu vẫn không được phép; công ty chỉ có thể yêu cầu sao y bản chính để lưu trữ nội bộ.
Đối với lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng (Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng năm 2020), doanh nghiệp dịch vụ có thể tạm giữ hộ chiếu trong quá trình thủ tục xuất cảnh để đảm bảo an toàn, nhưng phải hoàn trả ngay sau khi hoàn tất và có biên bản rõ ràng.
Nếu công ty của Anh/Chị thuộc loại hình này, cần kiểm tra xem có tuân thủ Luật 69/2020/QH14 hay không. Ngoài ra, trong các doanh nghiệp nhà nước hoặc liên quan đến bí mật quốc gia (như Tập đoàn Viễn thông Quân đội), có thể có quy định nội bộ riêng, nhưng vẫn phải phù hợp với Chỉ thị 29/2007/CT-TTg và không được vượt quá giới hạn pháp luật chung.
Giới thiệu Dịch vụ tư vấn luật – Công ty Luật ACC
Công ty Luật ACC cung cấp dịch vụ tư vấn luật cho cá nhân và doanh nghiệp, tập trung vào việc giải đáp quy định pháp lý, hướng dẫn áp dụng đúng quy định hiện hành và hỗ trợ xử lý các vấn đề phát sinh trong thực tế.
Phạm vi dịch vụ:
– Tư vấn pháp luật: Cung cấp ý kiến pháp lý liên quan đến các lĩnh vực như doanh nghiệp, hợp đồng, lao động, dân sự, đất đai, hôn nhân và gia đình. Nội dung tư vấn bám sát quy định pháp luật và tình huống cụ thể của khách hàng.
– Rà soát và soạn thảo hồ sơ: Kiểm tra tính pháp lý của hợp đồng, văn bản; hỗ trợ soạn thảo các tài liệu cần thiết nhằm đảm bảo phù hợp quy định và hạn chế rủi ro.
– Hỗ trợ làm việc với cơ quan nhà nước: Hướng dẫn thủ tục, chuẩn bị hồ sơ và đại diện theo ủy quyền trong một số trường hợp cần thiết.
– Tư vấn giải quyết tranh chấp: Phân tích phương án xử lý, hỗ trợ thương lượng hoặc tham gia tố tụng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng.
– Tư vấn thường xuyên: Cung cấp dịch vụ tư vấn định kỳ cho doanh nghiệp trong quá trình hoạt động, giúp cập nhật và tuân thủ các quy định pháp luật liên quan.
Nguyên tắc thực hiện tại Luật ACC:
– Thông tin tư vấn dựa trên quy định pháp luật hiện hành.
– Bảo mật thông tin khách hàng.
– Nội dung tư vấn rõ ràng, có căn cứ pháp lý.
– Phù hợp với nhu cầu và tình huống thực tế.
Công ty Luật ACC sẵn sàng đồng hành cùng Anh/Chị để giải quyết vấn đề này một cách nhanh chóng và hiệu quả. Vui lòng liên hệ ngay để được hỗ trợ!
Để lại một bình luận