Công ty liên doanh có tư cách pháp nhân không luôn là câu hỏi được nhiều nhà đầu tư, doanh nghiệp quan tâm khi lựa chọn hình thức hợp tác kinh doanh tại Việt Nam. Việc xác định rõ tư cách pháp lý này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ của các bên, trách nhiệm tài sản cũng như cách thức tham gia các quan hệ pháp luật. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết vấn đề này theo quy định pháp luật hiện hành, cùng Công ty Luật ACC.
1. Công ty liên doanh có tư cách pháp nhân không? Tìm hiểu thêm
Căn cứ Điều 74 Bộ luật Dân sự 2015, một tổ chức được công nhận là pháp nhân khi đồng thời thỏa mãn bốn điều kiện: được thành lập theo quy định của Bộ luật này hoặc luật khác có liên quan; có cơ cấu tổ chức theo quy định tại Điều 83; có tài sản độc lập với cá nhân, pháp nhân khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình; nhân danh mình tham gia quan hệ pháp luật một cách độc lập. Doanh nghiệp liên doanh thành lập theo hình thức hợp đồng không đáp ứng các điều kiện này.
Cụ thể, các bên chỉ thỏa thuận hợp tác trên cơ sở hợp đồng, không hình thành tổ chức kinh tế mới có tên riêng, tài sản riêng và con dấu riêng. Tài sản đưa vào hợp tác vẫn thuộc sở hữu của từng bên hoặc được quản lý chung theo thỏa thuận, chứ không tách biệt thành tài sản của một pháp nhân độc lập.
Khi tham gia giao dịch, các bên thường nhân danh chính mình hoặc ủy quyền cho một bên đại diện, chứ không nhân danh một chủ thể pháp lý riêng biệt. Do đó, công ty liên doanh theo hình thức hợp đồng không có tư cách pháp nhân, không có con dấu riêng và không có tài sản riêng theo đúng tinh thần Điều 74 Bộ luật Dân sự 2015.
Khác với các loại hình doanh nghiệp được thành lập theo Luật Doanh nghiệp 2020 như công ty trách nhiệm hữu hạn hay công ty cổ phần, hình thức liên doanh thuần túy theo hợp đồng chỉ tạo ra mối quan hệ hợp tác dân sự – kinh tế giữa các bên. Điều này dẫn đến hệ quả pháp lý quan trọng: mỗi bên tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình đối với phần nghĩa vụ đã cam kết, không có sự bảo vệ của nguyên tắc trách nhiệm hữu hạn như đối với pháp nhân.
2. Cơ sở pháp lý và đặc điểm của hình thức liên doanh theo hợp đồng
Để hiểu rõ hơn lý do công ty liên doanh theo hợp đồng không có tư cách pháp nhân, cần xem xét các quy định liên quan trong Luật Đầu tư và Bộ luật Dân sự. Đây là nền tảng để các bên xác định đúng quyền, nghĩa vụ và rủi ro khi lựa chọn hình thức này.
Theo khoản 14 Điều 3 Luật Đầu tư 2020, hợp đồng hợp tác kinh doanh (thường gọi là hợp đồng BCC) là hợp đồng được ký giữa các nhà đầu tư nhằm hợp tác kinh doanh, phân chia lợi nhuận hoặc sản phẩm mà không thành lập tổ chức kinh tế. Đây chính là hình thức liên doanh theo hợp đồng phổ biến hiện nay.
Điều 28 Luật Đầu tư 2020 quy định nội dung chủ yếu của hợp đồng này, bao gồm thông tin các bên, mục tiêu hợp tác, đóng góp của từng bên, cách phân chia kết quả, tiến độ thực hiện, quyền và nghĩa vụ, cũng như trách nhiệm khi vi phạm. Các bên có thể thành lập ban điều phối để thực hiện hợp đồng, nhưng ban này cũng không có tư cách pháp nhân độc lập.
Đối chiếu với Điều 74 Bộ luật Dân sự 2015, hình thức này thiếu hai điều kiện then chốt: tài sản độc lập và khả năng nhân danh mình tham gia quan hệ pháp luật. Tài sản góp vào hợp tác vẫn thuộc quyền sở hữu của từng bên hoặc được quản lý chung theo thỏa thuận, không chuyển thành tài sản của một pháp nhân mới. Khi ký kết hợp đồng với bên thứ ba, hóa đơn, thuế hay các nghĩa vụ khác thường gắn với tư cách của từng bên tham gia.
Điều 101 Bộ luật Dân sự 2015 cũng khẳng định rằng đối với tổ chức không có tư cách pháp nhân, các thành viên là chủ thể tham gia xác lập, thực hiện giao dịch dân sự hoặc ủy quyền cho người đại diện. Do vậy, công ty liên doanh theo hình thức hợp đồng không đáp ứng tiêu chí pháp nhân và không được cấp con dấu riêng theo quy định về quản lý con dấu của pháp nhân.
3. Hệ quả pháp lý khi công ty liên doanh không có tư cách pháp nhân
Khi đã xác định rõ công ty liên doanh theo hợp đồng không có tư cách pháp nhân, các bên cần nắm vững những hệ quả thực tế để bảo vệ quyền lợi và giảm thiểu rủi ro trong quá trình hợp tác. Những hệ quả này xuất phát trực tiếp từ việc không đáp ứng Điều 74 Bộ luật Dân sự 2015.
- Thứ nhất, về trách nhiệm tài sản, mỗi bên tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với phần nghĩa vụ đã cam kết trong hợp đồng, chứ không giới hạn trong phạm vi vốn góp như đối với công ty trách nhiệm hữu hạn. Nếu phát sinh nợ với bên thứ ba, chủ nợ có thể yêu cầu từng bên thanh toán theo phần việc hoặc theo thỏa thuận liên đới trong hợp đồng.
- Thứ hai, về giao dịch và đại diện, công ty liên doanh không thể đứng tên ký kết hợp đồng, mở tài khoản ngân hàng hay sở hữu tài sản mang tên riêng. Các giao dịch phải thực hiện thông qua một bên được ủy quyền hoặc bằng tên chung của các bên. Việc này đòi hỏi hợp đồng phải quy định chi tiết về người đại diện, phạm vi ủy quyền và cơ chế phê duyệt để tránh tranh chấp nội bộ.
- Thứ ba, về thuế và kế toán, mỗi bên tự kê khai, nộp thuế đối với phần thu nhập hoặc lợi nhuận phân chia theo hợp đồng. Không có hệ thống kế toán tập trung của một pháp nhân, nên việc theo dõi doanh thu, chi phí chung cần được thỏa thuận rõ ràng ngay từ đầu, thường thông qua ban điều phối.
- Thứ tư, về giải quyết tranh chấp, khi xảy ra mâu thuẫn, Tòa án hoặc Trọng tài sẽ xem xét tư cách của từng bên tham gia chứ không phải tư cách của một pháp nhân liên doanh. Điều này làm tăng tính phức tạp trong việc xác định trách nhiệm và thi hành phán quyết.
Những hệ quả trên cho thấy hình thức liên doanh theo hợp đồng phù hợp với dự án ngắn hạn, thí điểm hoặc khi các bên muốn giữ nguyên tư cách pháp lý độc lập, nhưng đòi hỏi hợp đồng phải được soạn thảo rất chặt chẽ.
4. Phân biệt với các hình thức hợp tác có tư cách pháp nhân
Ngoài hình thức theo hợp đồng, nhiều nhà đầu tư lựa chọn thành lập công ty có vốn góp chung dưới dạng công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần. Việc phân biệt giúp lựa chọn đúng mô hình phù hợp với mục tiêu dài hạn.
Khi các bên góp vốn thành lập công ty theo Luật Doanh nghiệp 2020, tổ chức mới được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp sẽ có tư cách pháp nhân theo Điều 74 Bộ luật Dân sự 2015 và các điều khoản tương ứng trong Luật Doanh nghiệp. Công ty có tài sản độc lập, con dấu riêng, tài khoản ngân hàng riêng và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình. Các thành viên chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi vốn đã góp. Đây là điểm khác biệt cơ bản so với liên doanh theo hợp đồng.
Luật Đầu tư 2020 cũng cho phép các bên trong quá trình thực hiện hợp đồng BCC thỏa thuận sử dụng tài sản hình thành từ hợp tác để thành lập doanh nghiệp theo quy định của pháp luật về doanh nghiệp. Nghĩa là, nếu muốn chuyển từ hình thức không có tư cách pháp nhân sang hình thức có tư cách pháp nhân, các bên có thể thực hiện thủ tục thành lập công ty mới.
5. Câu hỏi thường gặp
Công ty liên doanh theo hình thức hợp đồng có được cấp con dấu riêng không?
Không. Vì không đáp ứng điều kiện có tài sản độc lập và nhân danh mình tham gia quan hệ pháp luật theo Điều 74 Bộ luật Dân sự 2015, hình thức này không được công nhận là pháp nhân nên không được cấp con dấu riêng. Các bên sử dụng con dấu của từng bên hoặc thỏa thuận cơ chế đại diện trong hợp đồng.
Trách nhiệm của các bên trong công ty liên doanh theo hợp đồng được xác định như thế nào?
Mỗi bên tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình đối với phần nghĩa vụ đã cam kết. Nếu hợp đồng có thỏa thuận liên đới thì các bên cùng chịu trách nhiệm. Đây là hệ quả trực tiếp từ việc không có tư cách pháp nhân và không có tài sản riêng của tổ chức liên doanh.
Có thể chuyển từ hình thức liên doanh theo hợp đồng sang công ty có tư cách pháp nhân không?
Có. Theo Luật Đầu tư 2020, trong quá trình thực hiện hợp đồng, các bên được thỏa thuận sử dụng tài sản hình thành từ hợp tác để thành lập doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp. Khi đó, tổ chức mới sẽ có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
Công ty liên doanh có tư cách pháp nhân không là vấn đề then chốt mà mọi nhà đầu tư cần làm rõ trước khi ký kết hợp đồng hoặc thành lập doanh nghiệp. Nếu bạn cần tư vấn chi tiết hơn về thủ tục thành lập công ty liên doanh hoặc các vấn đề pháp lý liên quan, hãy liên hệ Công ty Luật ACC để được đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm hỗ trợ tận tình và chuyên nghiệp nhất.
Để lại một bình luận