Cục Dân số có trách nhiệm gì theo Thông tư

Để một văn bản pháp quy y tế mang tầm quốc gia đi vào cuộc sống một cách đồng bộ và hiệu quả, vai trò của đơn vị chủ trì điều phối và giám sát là vô cùng quan trọng. Trong hoạt động tầm soát dị tật bẩm sinh, vai trò then chốt này đã được quy định rõ nét tại Thông tư 12/2026/TT-BYT Quy định Danh mục bệnh bẩm sinh cần sàng lọc trước sinh và sơ sinh. Là một tổ chức tư vấn pháp lý uy tín, Công ty Luật ACC xin phân tích chuyên sâu về các trách nhiệm pháp lý và chuyên môn của Cục Dân số trong việc triển khai danh mục y tế dự phòng này qua bài viết dưới đây.

1. Cơ sở pháp lý và đối tượng áp dụng của Thông tư 12/2026/TT-BYT

Văn bản quy phạm pháp luật tối cao quy định về hoạt động này là Thông tư 12/2026/TT-BYT Quy định danh mục bệnh bẩm sinh cần sàng lọc trước sinh và sơ sinh do Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành ngày 15 tháng 5 năm 2026 và chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 7 năm 2026.

Thông tư 12/2026/TT-BYT Quy định danh mục bệnh bẩm sinh cần sàng lọc trước sinh và sơ sinh này được ban hành căn cứ theo các quy định của Luật Dân số số 113/2025/QH15, Luật Khám bệnh, chữa bệnh số 15/2023/QH15 cùng Nghị định 42/2025/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Y tế. Đối tượng áp dụng trực tiếp các quy định về tổ chức thực hiện bao gồm Cục Dân số với vai trò chủ trì, phối hợp cùng Cục Bà mẹ và Trẻ em, Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, các Sở Y tế địa phương và hệ thống các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trên toàn quốc.

Việc giao trách nhiệm quản lý nhà nước cốt lõi cho Cục Dân số giúp tạo ra một cơ chế vận hành tập trung, xuyên suốt từ khâu hướng dẫn, kiểm tra cho đến rà soát và cập nhật chính sách.

2. Trách nhiệm chủ trì hướng dẫn, chỉ đạo và kiểm tra trên phạm vi toàn quốc

Căn cứ theo quy định tại Điểm a Khoản 1 Điều 5 Thông tư 12/2026/TT-BYT Quy định danh mục bệnh bẩm sinh cần sàng lọc trước sinh và sơ sinh, Cục Dân số đóng vai trò là cơ quan đầu mối cao nhất chịu trách nhiệm quản lý vận hành danh mục tầm soát với các nhiệm vụ cụ thể:

• Chủ trì hướng dẫn và chỉ đạo triển khai: Cục Dân số có trách nhiệm ban hành các văn bản hướng dẫn, đôn đốc hệ thống y tế các cấp tổ chức thực hiện việc tư vấn và tầm soát theo đúng danh mục bệnh đã quy định.
• Tổ chức công tác kiểm tra, giám sát: Đơn vị có nhiệm vụ chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan tiến hành thanh tra, kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất hoạt động sàng lọc tại các địa phương và các cơ sở khám chữa bệnh.
• Phát hiện và xử lý vướng mắc: Thông qua công tác kiểm tra, Cục Dân số kịp thời phát hiện các sai lệch, khó khăn về mặt thực tiễn để hướng dẫn giải quyết hoặc tham mưu cho lãnh đạo Bộ Y tế các giải pháp tháo gỡ phù hợp.

>>> Xem thêm bài viết: Luật sư tư vấn danh mục bệnh bẩm sinh khuyến khích khám sàng lọc trước sinh và sơ sinh gồm những bệnh nào? tại đây.

3. Quy trình thực hiện rà soát, đề xuất sửa đổi và cập nhật danh mục bệnh

Mô hình bệnh tật và công nghệ y khoa luôn thay đổi theo thời gian, do đó pháp luật y tế đã giao trọng trách cập nhật chính sách vĩ mô cho Cục Dân số tại Điểm b Khoản 1 Điều 5 Thông tư 12/2026/TT-BYT Quy định danh mục bệnh bẩm sinh cần sàng lọc trước sinh và sơ sinh với quy trình vận hành như sau:

• Chủ trì rà soát định kỳ: Định kỳ 02 năm một lần, Cục Dân số phải tổ chức đánh giá lại tính hiệu quả, mức độ phù hợp của các bệnh đang nằm trong Phụ lục I và Phụ lục II.
• Rà soát đột xuất theo yêu cầu thực tế: Khi xuất hiện các yêu cầu cấp bách về mặt chuyên môn, kỹ thuật hoặc có sự thay đổi mang tính căn bản của hệ thống pháp lý, Cục Dân số có trách nhiệm chủ động kích hoạt quy trình rà soát mà không cần đợi hết chu kỳ 02 năm.
• Đề xuất sửa đổi, bổ sung: Trên cơ sở dữ liệu khoa học thu thập được, Cục Dân số lập hồ sơ đề xuất việc đưa thêm các bệnh mới có gánh nặng lớn vào danh mục hoặc đưa ra khỏi danh mục những bệnh không còn phù hợp để trình Bộ trưởng Bộ Y tế xem xét ban hành.

>>> Xem thêm bài viết: Luật sư tư vấn trách nhiệm của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trong việc thực hiện sàng lọc bệnh bẩm sinh? tại đây.

4. Công tác phối hợp liên ngành và công khai thông tin danh mục

Bên cạnh các hoạt động độc lập, Cục Dân số còn giữ vai trò điều phối liên ngành và minh bạch hóa thông tin theo quy định tại Điểm c và Điểm d Khoản 1 Điều 5 Thông tư 12/2026/TT-BYT Quy định danh mục bệnh bẩm sinh cần sàng lọc trước sinh và sơ sinh:

• Phối hợp xây dựng hướng dẫn kỹ thuật lâm sàng: Cục Dân số chủ trì, phối hợp chặt chẽ với Cục Bà mẹ và Trẻ em, Cục Quản lý Khám, chữa bệnh và các chuyên gia y tế đầu ngành để xây dựng, cập nhật, trình cấp có thẩm quyền ban hành các quy trình chuyên môn kỹ thuật cụ thể về sàng lọc, chẩn đoán, điều trị trước sinh và sơ sinh theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh số 15/2023/QH15.
• Công bố thông tin công khai: Để bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của người dân và các đơn vị y tế, Cục Dân số có trách nhiệm công bố công khai, chính xác Danh mục bệnh bẩm sinh khuyến khích khám sàng lọc trước sinh và sơ sinh trên Trang thông tin điện tử của Cục Dân số và Cổng thông tin điện tử của Bộ Y tế.
• Tiếp nhận phản ánh vướng mắc: Cục Dân số là địa chỉ tiếp nhận các báo cáo, phản ánh về khó khăn, vướng mắc từ các cơ quan, tổ chức, cá nhân trên cả nước trong quá trình thực thi thông tư để kịp thời xử lý theo thẩm quyền.

Việc thấu hiểu đầy đủ chức năng, trách nhiệm của Cục Dân số giúp các cơ sở y tế xác định đúng cơ quan đầu mối để báo cáo các vướng mắc kỹ thuật, đồng thời phối hợp chặt chẽ trong các đợt thanh tra, kiểm tra quy trình chuyên môn, giảm thiểu tối đa các rủi ro pháp lý hành chính.

Nếu các bệnh viện, trung tâm sàng lọc cần tư vấn sâu hơn về thủ tục hành chính y tế, quy trình phối hợp triển khai kỹ thuật mới, hoặc các vấn đề pháp lý liên quan đến Luật Dân số số 113/2025/QH15, hãy liên hệ ngay với chúng tôi. Công ty Luật ACC là đơn vị pháp lý chuyên nghiệp, uy tín và giàu kinh nghiệm, cam kết mang lại các giải pháp tư vấn toàn diện, đáng tin cậy và tối ưu nhất cho quý khách hàng.