Dẫn độ người phạm tội diễn ra như thế nào?

Hoạt động dẫn độ người phạm tội từ Việt Nam ra nước ngoài là một trong những thủ tục tố tụng tư pháp quốc tế phức tạp nhất. Để việc chuyển giao một cá nhân cho quốc gia khác diễn ra hợp pháp, các cơ quan chức năng phải tuân thủ nghiêm ngặt trình tự luật định. Công ty Luật ACC xin phân tích chi tiết quy trình thực hiện thủ tục này.

1. Bản chất và các nguyên tắc cốt lõi trong việc dẫn độ người phạm tội

Dẫn độ không đơn thuần là việc áp giải một cá nhân qua biên giới, mà là sự phối hợp pháp lý cấp cao giữa cơ quan trung ương của hai quốc gia. Quá trình này được xây dựng dựa trên nguyên tắc chủ quyền, luật so sánh và bảo hộ quyền con người được quy định cụ thể tại Luật Dẫn độ số 100/2025/QH15.

Việc dẫn độ chỉ được tiến hành khi hành vi của đối tượng đáp ứng đầy đủ nguyên tắc tội phạm kép (cấu thành tội phạm ở cả hai nước) và thỏa mãn các điều kiện về mức hình phạt tù tối thiểu. Trong suốt thời gian diễn ra các giai đoạn xét duyệt, người bị yêu cầu dẫn độ luôn có quyền tự bào chữa hoặc nhờ luật sư bảo vệ để tránh nguy cơ bị chuyển giao oan sai hoặc bị đối xử vô nhân đạo ở nước tiếp nhận.

2. Quy trình các bước thực hiện dẫn độ người phạm tội

Quá trình xem xét và thi hành lệnh dẫn độ một người phạm tội ra nước ngoài tại Việt Nam theo quy định tại Luật Dẫn độ số 100/2025/QH15 được triển khai tuần tự theo quy trình các bước sau:

• Bước 1: Tiếp nhận và thẩm định hình thức hồ sơ yêu cầu

Bộ Công an (Cơ quan trung ương về dẫn độ) tiếp nhận hồ sơ yêu cầu từ nước ngoài. Trong thời hạn quy định, Bộ Công an tiến hành kiểm tra tính hợp lệ về mặt văn bản, ngôn ngữ và các tài liệu chứng cứ đính kèm. Nếu hồ sơ hợp lệ, Bộ Công an sẽ chuyển ngay cho Tòa án nhân dân có thẩm quyền để thụ lý.

• Bước 2: Áp dụng biện pháp ngăn chặn và bắt giữ đối tượng

Để bảo đảm cho việc xem xét yêu cầu dẫn độ, cơ quan chức năng có thẩm quyền sẽ tiến hành bắt, tạm giam hoặc áp dụng các biện pháp ngăn chặn khác (như cấm đi khỏi nơi cư trú, hoãn xuất cảnh) đối với người bị yêu cầu dẫn độ theo đúng lệnh truy nã quốc tế hoặc văn bản yêu cầu từ nước bạn.

• Bước 3: Mở phiên họp xem xét yêu cầu dẫn độ tại Tòa án

Thẩm phán được phân công sẽ chủ trì phiên họp công khai để đối chiếu luật, xem xét các căn cứ từ chối dẫn độ (như quốc tịch Việt Nam, hết thời hiệu). Tại đây, Kiểm sát viên và Luật sư bào chữa sẽ tiến hành tranh tụng trực tiếp trước khi Hội đồng đưa ra phán quyết đồng ý hoặc từ chối dẫn độ.

• Bước 4: Giải quyết khiếu nại, kháng nghị quyết định của Tòa án

Trong thời hạn luật định kể từ ngày Tòa án ra quyết định, người bị yêu cầu dẫn độ có quyền kháng cáo và Viện kiểm sát có quyền kháng nghị. Tòa án nhân dân cấp trên sẽ mở phiên họp phúc thẩm để xem xét lại toàn bộ tính hợp pháp của phán quyết sơ thẩm nhằm đưa ra quyết định có hiệu lực cuối cùng.

• Bước 5: Ban hành quyết định thi hành và tổ chức bàn giao người

Sau khi quyết định dẫn độ có hiệu lực, Chánh án Tòa án nhân dân ra quyết định thi hành dẫn độ trong vòng 10 ngày. Bộ Công an phối hợp với cơ quan đại diện của nước yêu cầu để tổ chức áp giải và thực hiện bàn giao người tại cửa khẩu quốc tế trong thời hạn tối đa 30 ngày.

>>> Xem thêm bài viết: Thủ tục kháng cáo quyết định dẫn độ của tòa án tại đây.

3. Các tình huống hoãn thực hiện quy trình bàn giao trên thực tế

Dù quy trình xét duyệt đã hoàn tất và có quyết định thi hành dẫn độ theo quy định tại Luật Dẫn độ số 100/2025/QH15, việc áp giải đối tượng vẫn có thể bị tạm hoãn nếu rơi vào các trường hợp đặc biệt sau:

• Người bị yêu cầu dẫn độ đang bị cơ quan tiến hành tố tụng của Việt Nam truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đang phải chấp hành hình phạt tù cho một tội phạm khác được thực hiện trên lãnh thổ Việt Nam.
• Người bị yêu cầu dẫn độ đang bị bệnh hiểm nghèo hoặc sức khỏe yếu, không đảm bảo an toàn cho việc di chuyển đường dài bằng máy bay hoặc các phương tiện áp giải xuyên quốc gia (việc hoãn dựa trên tinh thần nhân đạo).

Trong các trường hợp này, Bộ Công an sẽ thông báo bằng văn bản cho nước yêu cầu dẫn độ biết để phối hợp theo dõi và dời thời điểm chuyển giao sang một mốc thời gian phù hợp hơn.

>>> Xem thêm bài viết: Dịch vụ luật sư bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp tại phiên họp xem xét yêu cầu dẫn độ tại đây.

4. Vai trò then chốt của Luật sư trong từng giai đoạn của quy trình

Do dẫn độ là quy trình đan xen giữa luật pháp của hai quốc gia và các hiệp định tương trợ tư pháp quốc tế, người bị yêu cầu dẫn độ theo Luật Dẫn độ số 100/2025/QH15 thường rơi vào trạng thái khủng hoảng tâm lý và bất đồng ngôn ngữ. Sự tham gia của Luật sư đóng vai trò vô cùng quan trọng:

• Tại giai đoạn thẩm định và thụ lý: Luật sư giúp rà soát hồ sơ, tính toán lại thời hiệu vụ án, đối chiếu khung hình phạt tối thiểu của hai nước để phát hiện kịp thời các điểm sai sót của hồ sơ nước ngoài.
• Tại phiên họp của Tòa án: Luật sư đóng vai trò tương tác và tranh tụng trực tiếp, đưa ra các lập luận đắt giá chứng minh thân chủ thuộc trường hợp cấm dẫn độ (như nguy cơ bị tra tấn ở nước tiếp nhận, lý do phân biệt đối xử) nhằm thuyết phục Thẩm phán bác bỏ yêu cầu dẫn độ.

Quy trình dẫn độ di chuyển qua nhiều cơ quan từ Bộ Công an đến các cấp Tòa án nhân dân với những mốc thời gian cực kỳ khẩn cấp. Mọi sự chậm trễ trong việc nộp văn bản giải trình hay thực hiện quyền kháng cáo đều có thể tước đi cơ hội được bảo hộ hợp pháp của người bị yêu cầu dẫn độ theo quy định của Luật Dẫn độ số 100/2025/QH15.

Để chủ động kiểm soát tình hình và đảm bảo quy trình tố tụng diễn ra công bằng, việc đồng hành cùng một tổ chức hành nghề luật chuyên sâu là quyết định tối ưu. Công ty Luật ACC tự hào là đơn vị tư vấn pháp lý uy tín, chuyên nghiệp và có kinh nghiệm dày dặn trong các vụ việc tư pháp quốc tế và hình sự xuyên quốc gia.