Bà ngoại để lại mảnh đất cho ba em, lúc đó chỉ nói miệng là cho ba em phần phía trước, giờ các cô chú muốn chia cả mảnh, trong khi ba em đã mất, em và mẹ em sinh sống hơn 15 năm, đóng thuế đầy đủ, vậy nếu họ kiện ra toà thì em có phải chia đất hay tháo dỡ nhà không, và nếu kiện thì cần chuẩn bị hồ sơ gì để bảo vệ quyền lợi?

Dựa trên thông tin Anh/Chị cung cấp, Công Ty Luật ACC xin phép phân tích và đưa ra hướng dẫn cụ thể như sau.

Quyền lợi của em và mẹ em đối với mảnh đất

Theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, việc bà ngoại để lại mảnh đất bằng lời nói miệng không được coi là di chúc hợp pháp, vì di chúc phải được lập thành văn bản (trừ trường hợp đặc biệt). Do đó, mảnh đất được coi là di sản thừa kế theo pháp luật, được chia đều cho những người thừa kế hàng thứ nhất, bao gồm con cái của bà ngoại (các cô chú), vợ/chồng (nếu còn) và cha mẹ của bà ngoại (nếu còn).

Phần đất "nói miệng" cho ba em chỉ có giá trị tham khảo chứng cứ, không ràng buộc pháp lý nếu không có văn bản xác nhận. Tuy nhiên, việc em và mẹ em (vợ và con của ba em) sinh sống ổn định trên phần đất hơn 15 năm và đóng thuế đầy đủ có thể được tòa án xem xét như một yếu tố bảo vệ quyền lợi, dựa trên nguyên tắc bảo vệ người sử dụng đất ổn định theo Luật Đất đai 2024.

Nếu mảnh đất chưa có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCN QSDĐ), em và mẹ em có cơ sở yêu cầu cấp GCN cho phần đất đang sử dụng thực tế, đặc biệt nếu chứng minh được nguồn gốc từ di sản của bà ngoại và không có tranh chấp trước đó.

Khả năng phải chia đất hoặc tháo dỡ nhà nếu bị kiện

Nếu các cô chú khởi kiện yêu cầu chia di sản tại tòa án nhân dân cấp tỉnh/thành phố (theo Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015), tòa sẽ xem xét toàn bộ di sản mảnh đất và phân chia theo hàng thừa kế. Em và mẹ em có nguy cơ phải chia phần đất tương ứng với tỷ lệ thừa kế của ba em (thường là 1/n phần, tùy số lượng người thừa kế), trừ khi chứng minh được ba em đã được công nhận quyền sử dụng đất trước khi mất hoặc phần đất phía trước đã được sử dụng ổn định lâu dài mà không bị phản đối.

Về tháo dỡ nhà, theo Luật Đất đai 2024, nhà ở được xây dựng trên đất hợp pháp (dựa trên sử dụng ổn định và đóng thuế) sẽ không bị buộc tháo dỡ nếu em và mẹ em chứng minh được quyền lợi hợp lý; tòa án chỉ yêu cầu tháo dỡ nếu nhà vi phạm nghiêm trọng (như xây dựng trái phép trên phần đất của người khác mà không có cơ sở pháp lý).

Thời hiệu khởi kiện chia di sản là 30 năm kể từ thời điểm mở thừa kế (Bộ luật Dân sự 2015), nên nếu hơn 15 năm mà không kiện trước, các cô chú có thể gặp khó khăn trong việc chứng minh quyền lợi, tăng lợi thế cho em và mẹ em.

Hồ sơ cần chuẩn bị để bảo vệ quyền lợi nếu bị kiện

Để bảo vệ quyền lợi, em và mẹ em cần thu thập và nộp hồ sơ tại tòa án hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền (như Văn phòng đăng ký đất đai) trước hoặc trong quá trình tố tụng. Các tài liệu chính bao gồm:

• Giấy khai sinh, sổ hộ khẩu chứng minh quan hệ gia đình (em là con, mẹ em là vợ của ba em, và ba em là con của bà ngoại).
• Giấy chứng tử của bà ngoại và ba em, để xác định thời điểm mở thừa kế.
• Biên lai nộp thuế đất, phí sử dụng đất hàng năm trong hơn 15 năm, chứng minh sử dụng ổn định.
• Hợp đồng mua bán, tặng cho hoặc giấy tờ khác liên quan đến nguồn gốc đất của bà ngoại (nếu có), kèm biên bản họp gia đình hoặc lời khai nhân chứng về việc "nói miệng" để lại phần phía trước cho ba em.
• Ảnh, video hoặc biên bản xác nhận của chính quyền địa phương (UBND xã/phường) về việc sinh sống và xây dựng nhà trên đất từ hơn 15 năm.
• Đơn yêu cầu cấp GCN QSDĐ theo mẫu tại Nghị định 102/2024/NĐ-CP nếu chưa có, để củng cố quyền sử dụng phần đất thực tế.

Việc chuẩn bị hồ sơ sớm giúp em và mẹ em có vị thế mạnh hơn, có thể yêu cầu tòa án công nhận quyền sử dụng đất theo Luật Đất đai 2024, tránh chia chác không công bằng.

Việc tuân thủ các quy định pháp luật về thừa kế và sử dụng đất giúp bảo vệ quyền lợi lâu dài, tránh tranh chấp kéo dài và rủi ro mất tài sản. Đồng thời, nó đảm bảo sự ổn định cho gia đình trong sinh hoạt. Nếu cần hỗ trợ soạn thảo, nộp hồ sơ hoặc theo dõi tiến trình, hãy liên hệ Công Ty Luật ACC.