Một người mẹ (là bà cố của tôi) có một mảnh đất từ thời xa xưa không có giấy tờ đất gì vì thời chiến tranh xa xưa không có giấy tờ, bà cố có 2 người con là 2A và 2B. 2A (là bà nội của tôi) có 4 người con: 1. Tâm (ở nước ngoài), 2. Hùng, 3. Minh, 4. Tiến (ba tôi đã mất, có 1 vợ và 2 con) => phía bên tôi ở được một căn nhà nhỏ tầm 101m2. 2B có 6 người con: 1. Lê, 2. Điệp, 3. Hiệp (đã mất, có 1 vợ 1 con), 4. Hoàng (Hoàng đã mất, có 1 vợ 1 con), 5. Lan (muốn được anh em chia đất nhưng không được chia và đã từ anh em), 6. Bên Mỹ (tôi không biết tên) => Hiệp giành đất nhiều nhất, có chia cho Điệp, Lê (mỗi người cũng 100 mấy m2). Sau một thời gian thì Hiệp bán một nửa mảnh đất cho con bà Điệp. Ông Hoàng cũng mất và con ông Hoàng đòi chia đất thì phía bên 2B cũng đã chia cho con ông Hoàng. Khoảng thời gian gần đây tôi không biết chính xác làm như thế nào mà gia đình 2B (chỉ 3 người: Hiệp, Lê, Điệp) làm được sổ đất hợp lệ và muốn giành căn nhà 101m2 bên tôi luôn. Thì bác của tôi tên là Minh đã kiện và thắng kiện thì mọi người chấp nhận chia nhà đó cho ông. Hiện tại tôi lại được nhận đơn triệu tập của tòa án giữa vụ kiện của nguyên đơn Lê và bị đơn là vợ ông Hiệp tên Nga. Bên 2B (Điệp và Lê) nhờ tôi ký vào giấy từ chối thừa kế tài sản để vụ kiện của bà thành công. Trong đơn tôi được biết bà Lê mong muốn được chia 1/6 mảnh đất là 226,7m2. Tôi đã lên tòa án không đồng ý ký vào từ chối thừa kế tài sản mà nêu ý kiến như sau: Vì đất bên gia đình ba nên tôi không biết, hiện tại tôi thấy một số anh chị em của ba đã được chia đất còn ba tôi thì không có nên thấy gia đình tôi bị thiệt thòi nên mong muốn pháp luật chia lại => đó là văn bản ý kiến của tôi. Vậy giờ tôi nên làm gì nữa, mong luật sư tư vấn giúp tôi!

# Đất không giấy tờ, gia đình tranh chấp, từ chối thừa kế, làm gì?

Dựa trên thông tin Anh/Chị cung cấp, Công Ty Luật ACC xin phép phân tích và đưa ra hướng dẫn cụ thể như sau.

Từ chối nhận di sản thừa kế liên quan đến đất đai

Theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, cụ thể Điều 620, người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản nếu không muốn nhận phần thừa kế, bao gồm quyền sử dụng đất.

Việc từ chối này phải được thực hiện bằng văn bản và gửi đến người quản lý di sản hoặc Tòa án nhân dân có thẩm quyền trong thời hạn 6 tháng kể từ ngày mở thừa kế (ngày người để lại di sản qua đời). Nếu từ chối, di sản sẽ được phân chia cho những người thừa kế khác theo thứ tự ưu tiên tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015.

Trong trường hợp đất không có giấy tờ, việc từ chối không ảnh hưởng đến quyền yêu cầu công nhận quyền sử dụng đất của các bên khác, nhưng cần lưu ý rằng từ chối di sản không làm mất quyền khiếu nại tranh chấp nếu có bằng chứng sử dụng đất trước đó.

Quy trình từ chối nhận di sản được thực hiện theo các bước sau:

Bước 1: Xác định thời hạn và người nhận văn bản

Người thừa kế cần lập văn bản từ chối di sản ngay sau khi biết về việc mở thừa kế, trong vòng 6 tháng. Văn bản phải ghi rõ lý do từ chối (nếu có), thông tin di sản (bao gồm đất không giấy tờ), và gửi đến người quản lý di sản (thường là người thực hiện phân chia di sản theo di chúc hoặc pháp luật) hoặc Tòa án nếu đang có tranh chấp. Văn bản cần công chứng hoặc chứng thực tại UBND xã/phường để đảm bảo tính pháp lý, tránh tranh cãi sau này.

Bước 2: Nộp văn bản và thông báo cho các bên liên quan

Sau khi lập văn bản, gửi bản sao cho tất cả những người thừa kế khác và cơ quan quản lý di sản. Nếu có tranh chấp gia đình, Tòa án sẽ ghi nhận việc từ chối trong quá trình giải quyết thừa kế. Việc này giúp loại trừ người từ chối khỏi việc chịu trách nhiệm nợ nần liên quan đến di sản, theo Điều 615 Bộ luật Dân sự 2015, nhưng không áp dụng nếu di sản đã được sử dụng hoặc chuyển nhượng trước đó.

Bước 3: Theo dõi và hoàn tất thủ tục

Sau khi nộp, người từ chối không còn quyền lợi hoặc nghĩa vụ với di sản. Nếu gia đình tranh chấp, Tòa án có thể yêu cầu xác minh thêm bằng chứng về đất không giấy tờ. Thời gian xử lý thường từ 1-3 tháng, tùy thuộc vào mức độ phức tạp, và không phát sinh phí nộp đơn từ chối (chỉ phí công chứng khoảng 200.000 đồng đến 500.000 đồng).

Giải quyết tranh chấp đất đai không giấy tờ trong gia đình

Đối với đất không giấy tờ nhưng gia đình tranh chấp, Luật Đất đai 2013 (sửa đổi, bổ sung) quy định tại Điều 100 và 101, cá nhân sử dụng đất ổn định từ trước ngày 1/7/2004 mà không có giấy tờ có thể được công nhận quyền sử dụng đất nếu không vi phạm pháp luật.

Tranh chấp phải được giải quyết theo trình tự tại Luật Đất đai 2024, ưu tiên hòa giải trước khi đưa ra Tòa án. Nếu một bên từ chối thừa kế, tranh chấp vẫn có thể tiếp tục giữa các bên còn lại, dựa trên bằng chứng sử dụng đất thực tế như biên bản họp gia đình, nhân chứng hoặc giấy tờ cũ.

Quy trình giải quyết tranh chấp đất đai bao gồm các bước sau:

Bước 1: Hòa giải tại cơ sở

Các bên tranh chấp nộp đơn yêu cầu hòa giải đến Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã nơi có đất. Hồ sơ cần chuẩn bị bao gồm:

• Đơn yêu cầu hòa giải (theo mẫu của UBND xã).
• Bằng chứng sử dụng đất (ảnh chụp, biên bản họp gia đình, xác nhận của hàng xóm).
• Giấy tờ cá nhân của các bên (CMND/CCCD, sổ hộ khẩu).

UBND xã tổ chức hòa giải trong vòng 30 ngày kể từ ngày nhận đơn, với sự tham gia của các bên và nhân chứng. Nếu hòa giải thành, lập biên bản có chữ ký tất cả các bên, làm cơ sở để cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) sau này. Không có phí hòa giải, nhưng nếu thất bại, biên bản sẽ là tài liệu cần thiết cho bước tiếp theo.

Bước 2: Nộp đơn khởi kiện tại Tòa án

Nếu hòa giải không thành, các bên có quyền nộp đơn khởi kiện tại Tòa án nhân dân khu vực nơi có đất, theo Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015. Hồ sơ bao gồm:

• Đơn khởi kiện (theo mẫu, nêu rõ tranh chấp về đất không giấy tờ và yêu cầu công nhận quyền sử dụng).
• Biên bản hòa giải không thành từ UBND xã.
• Bằng chứng liên quan đến thừa kế (di chúc, giấy khai sinh chứng minh quan hệ gia đình).

Tòa án sẽ thụ lý trong 5 ngày làm việc, và thời gian giải quyết vụ việc từ 4-6 tháng. Phí tạm ứng án phí khoảng 200.000 đồng đến 500.000 đồng, tùy giá trị tranh chấp.

Bước 3: Thi hành án và cấp giấy chứng nhận

Sau khi có bản án có hiệu lực, các bên thực hiện theo phán quyết, như phân chia đất hoặc công nhận quyền sử dụng. Để cấp GCNQSDĐ cho đất không giấy tờ, nộp hồ sơ tại Văn phòng đăng ký đất đai theo Luật Đất đai 2024, với các giấy tờ:

• Bản án Tòa án hoặc biên bản hòa giải.
• Xác nhận sử dụng đất ổn định của UBND xã.
• Giấy tờ nhân thân.

Thời gian cấp giấy từ 30 ngày, phí đo đạc và cấp giấy khoảng 1.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng, tùy diện tích đất.

Việc tuân thủ các quy định pháp luật giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp, tránh rủi ro mất đất hoặc tranh chấp kéo dài, đồng thời đảm bảo di sản được phân chia công bằng. Nếu cần hỗ trợ soạn thảo, nộp hồ sơ hoặc theo dõi tiến trình, hãy liên hệ Công Ty Luật ACC.

Lưu ý: Nội dung trên được tổng hợp và biên soạn nhằm cung cấp thông tin tham khảo cho người đọc. Do quy định pháp luật, chính sách và dữ liệu có thể thay đổi theo thời gian, ACC không cam kết thông tin luôn chính xác hoặc cập nhật đầy đủ tại mọi thời điểm. Trường hợp cần áp dụng vào thực tế hoặc giải quyết vấn đề cụ thể, Quý khách vui lòng tham khảo ý kiến từ chuyên gia hoặc đơn vị tư vấn chuyên môn. Trường hợp phát hiện nội dung có sai sót, vui lòng phản hồi để ACC rà soát và cập nhật kịp thời.