Luật sư cho em hỏi, bà A có tách cho con trai là B một mảnh đất, giờ B có bệnh án tâm thần, mất quyền công dân, vậy bà A có sang tên lấy lại được quyền sử dụng mảnh đất đó không ą (anh B có con nhưng còn nhỏ, hiện bà A đang nuôi, vợ thì đã chết)?

Dựa trên thông tin Anh/Chị cung cấp, Công Ty Luật ACC xin phép phân tích và đưa ra hướng dẫn cụ thể như sau.

1. Phân tích tình huống tách đất cho con trai và hậu quả pháp lý

Việc tặng cho quyền sử dụng đất giữa cha mẹ và con được thực hiện theo Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Đất đai 2013, trong đó hợp đồng tặng cho phải được công chứng và đăng ký sang tên theo quy định. Khi thực hiện tặng cho, người tặng (cha mẹ) sẽ chuyển giao quyền sử dụng đất cho người nhận (con trai), dẫn đến việc mất quyền sở hữu và sử dụng phần đất đó đối với người tặng.

Trên thực tế, pháp luật không quy định việc tặng cho hoặc tách thửa đất làm ‘mất quyền công dân’. Trường hợp người hỏi đề cập thường là việc cha mẹ sau khi tặng cho đất không còn quyền sử dụng đất, ảnh hưởng đến chỗ ở, quyền quản lý tài sản hoặc quyền thừa kế về sau. Hợp đồng tặng cho có thể là tặng cho có điều kiện hoặc không có điều kiện, tùy theo thỏa thuận giữa các bên được ghi nhận trong hợp đồng.

2. Khả năng lấy lại quyền sử dụng đất sau khi tặng cho

Theo Điều 462 và Điều 458 Bộ luật Dân sự 2015, người tặng cho chỉ có quyền đòi lại tài sản trong các trường hợp luật định. Trong trường hợp tách đất cho con trai, nếu không có điều khoản hủy bỏ trong hợp đồng tặng cho ban đầu, việc lấy lại quyền sử dụng đất là rất khó khăn và phải thông qua Tòa án nhân dân có thẩm quyền.

Tòa án sẽ xem xét chứng cứ về hành vi vi phạm của người nhận, chẳng hạn như không hỗ trợ cha mẹ già yếu, nhưng không thể lấy lại chỉ vì hối hận sau này. Nếu đất đã được sang tên và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mới cho con trai, việc lấy lại phải chứng minh tặng cho là vô hiệu theo Điều 127 Bộ luật Dân sự 2015 (ví dụ: tặng cho dưới sự ép buộc hoặc lừa dối), nhưng tỷ lệ thành công thấp nếu giao dịch tự nguyện.

3. Các điều kiện và thủ tục cần thiết để yêu cầu lấy lại

Để có cơ sở yêu cầu lấy lại, cần chứng minh một trong các điều kiện sau theo pháp luật hiện hành:

• Người nhận tặng cho (con trai) vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ đạo đức hoặc pháp lý, như không chăm sóc cha mẹ.
• Hợp đồng tặng cho bị vô hiệu do vi phạm điều cấm của pháp luật hoặc trái đạo đức xã hội (Điều 123 Bộ luật Dân sự 2015).
• Người tặng gặp khó khăn tài chính nghiêm trọng sau tặng cho, dẫn đến thiếu ăn thiếu mặc, và yêu cầu hủy theo Điều 458 Bộ luật Dân sự 2015.

Nếu đủ điều kiện, thủ tục yêu cầu hủy bỏ phải nộp đơn khởi kiện tại Tòa án nhân dân cấp quận/huyện nơi có đất. Không có quy trình hành chính đơn giản để lấy lại, vì quyền sử dụng đất sau tặng cho được bảo vệ bởi Nhà nước theo Điều 188 Luật Đất đai 2013.

Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng dân sự là 03 năm kể từ ngày người khởi kiện biết hoặc phải biết quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm. Án phí dân sự sơ thẩm được xác định theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14, căn cứ vào giá trị quyền sử dụng đất tranh chấp.

Tuân thủ quy định pháp luật về tặng cho đất đai giúp tránh tranh chấp gia đình và bảo vệ quyền lợi lâu dài cho tất cả các bên. Việc xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh sẽ giảm thiểu rủi ro pháp lý và duy trì sự ổn định trong quan hệ thừa kế. Nếu cần hỗ trợ soạn thảo, nộp hồ sơ hoặc theo dõi tiến trình, hãy liên hệ Công Ty Luật ACC.

Lưu ý: Nội dung trên được tổng hợp và biên soạn nhằm cung cấp thông tin tham khảo cho người đọc. Do quy định pháp luật, chính sách và dữ liệu có thể thay đổi theo thời gian, ACC không cam kết thông tin luôn chính xác hoặc cập nhật đầy đủ tại mọi thời điểm. Trường hợp cần áp dụng vào thực tế hoặc giải quyết vấn đề cụ thể, Quý khách vui lòng tham khảo ý kiến từ chuyên gia hoặc đơn vị tư vấn chuyên môn. Trường hợp phát hiện nội dung có sai sót, vui lòng phản hồi để ACC rà soát và cập nhật kịp thời.