Điều chỉnh mức sinh theo từng thời kỳ, vùng miền

Sự chênh lệch mức sinh giữa các địa phương và vùng địa lý kinh tế đang là thách thức lớn đối với quy mô cũng như chất lượng dân số tại Việt Nam. Để giải quyết thực trạng này, Luật Dân số số 113/2025/QH15 đã thiết lập cơ chế linh hoạt, cho phép điều chỉnh mức sinh theo từng thời kỳ và đặc thù từng vùng miền nhằm bảo đảm sự phát triển bền vững của quốc gia. Bài viết dưới đây của Công ty Luật ACC sẽ phân tích sâu các quy định pháp luật hiện hành về vấn đề này.

1. Căn cứ pháp lý và thẩm quyền điều chỉnh mức sinh theo vùng miền

Căn cứ Khoản 2 Điều 12 Luật Dân số số 113/2025/QH15, căn cứ điều kiện kinh tế – xã hội trong từng thời kỳ, Chính phủ, chính quyền địa phương cấp tỉnh quyết định việc áp dụng biện pháp quy định tại khoản 1 Điều này thông qua chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chương trình, đề án, dự án phát triển kinh tế – xã hội. 

Bên cạnh đó, Khoản 4 Điều 14 Luật Dân số số 113/2025/QH15 quy định định kỳ hằng năm, Cơ quan thống kê trung ương có trách nhiệm công bố tình trạng mức sinh của từng khu vực. Đây là cơ sở dữ liệu quan trọng để Chính phủ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chủ động phân loại vùng (vùng có mức sinh thấp, vùng có mức sinh cao hoặc đạt mức sinh thay thế) để ban hành chính sách hỗ trợ, can thiệp phù hợp.

2. Phương hướng điều chỉnh mức sinh linh hoạt theo từng khu vực

Thay vì áp dụng một chính sách cào bằng trên cả nước, Luật Dân số số 113/2025/QH15 định hướng điều chỉnh mức sinh theo đặc thù từng vùng miền:

• Đối với các tỉnh, thành phố có mức sinh thấp (dưới mức sinh thay thế): Tập trung triển khai các chính sách khuyến khích, hỗ trợ tài chính khi sinh con, tăng thời gian nghỉ thai sản, ưu tiên nhà ở xã hội và hỗ trợ chi phí chăm sóc sức khỏe nhằm gia tăng tỷ lệ sinh, đưa mức sinh dần về mức sinh thay thế (2,1 con/phụ nữ).
• Đối với các khu vực có mức sinh cao: Tiếp tục vận động, tuyên truyền nâng cao nhận thức, cung cấp đầy đủ các dịch vụ kế hoạch hóa gia đình, sức khỏe sinh sản để giúp người dân chủ động giãn khoảng cách sinh và điều chỉnh số con phù hợp.
• Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng đặc biệt khó khăn: Ưu tiên nguồn lực hỗ trợ tài chính trực tiếp khi sinh con, hỗ trợ phương tiện tránh thai và các dịch vụ y tế để nâng cao chất lượng dân số song song với điều chỉnh quy mô.

>>> Xem thêm bài viết: Luật sư tư vấn hỗ trợ chi phí dịch vụ kế hoạch hóa gia đình tại đây.

3. Chính sách hỗ trợ và vai trò của chính quyền địa phương cấp tỉnh

Để bảo đảm tính hiệu quả khi điều chỉnh mức sinh theo từng thời kỳ, Luật Dân số số 113/2025/QH15 trao quyền chủ động rất lớn cho chính quyền địa phương cấp tỉnh tại Khoản 3 Điều 14:

• Quy định mức hỗ trợ riêng: Căn cứ vào khả năng cân đối ngân sách địa phương, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh được phép ban hành mức hỗ trợ tài chính cao hơn mức quy định chung của Chính phủ cho phụ nữ sinh con tại vùng sinh thấp.
• Chủ động mở rộng chính sách: Ban hành các đối tượng và biện pháp hỗ trợ khác ngoài quy định chung của Trung ương để khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ 02 con.
• Lồng ghép quy hoạch: Lồng ghép các mục tiêu về điều chỉnh mức sinh vào quy hoạch phát triển hạ tầng y tế, giáo dục, nhà ở và an sinh xã hội trên địa bàn tỉnh.

>>> Xem thêm bài viết: Xử lý hành vi thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi để phá thai tại đây.

4. Những thách thức thực tiễn và giải pháp phòng ngừa rủi ro pháp lý

Việc thực thi chính sách điều chỉnh mức sinh theo từng vùng miền đòi hỏi sự chính xác và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật:

• Thách thức về ngân sách địa phương: Nhóm các tỉnh có mức sinh thấp thường là các đô thị phát triển, nhưng việc bố trí nguồn ngân sách đủ lớn để chi trả hỗ trợ tài chính và phát triển hạ tầng an sinh đòi hỏi quy trình phê duyệt chặt chẽ.
• Rủi ro nhầm lẫn địa bàn áp dụng: Người dân cần nắm rõ danh mục các tỉnh, thành phố được xếp vào vùng có mức sinh dưới mức sinh thay thế do cơ quan thẩm quyền công bố hằng năm để xác định đúng quyền lợi hỗ trợ của mình.
• Giải pháp: Cá nhân và doanh nghiệp cần thường xuyên cập nhật các Nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh nơi cư trú/đặt trụ sở để áp dụng chính xác chế độ hỗ trợ thai sản cũng như các chính sách ưu đãi liên quan.

Chính sách điều chỉnh mức sinh theo từng thời kỳ và vùng miền ảnh hưởng trực tiếp đến chế độ thai sản, ngân sách hỗ trợ địa phương, quyền lợi nhà ở và chính sách lao động. Việc nắm vững các văn bản quy định của Trung ương cũng như Nghị quyết của từng địa phương là chìa khóa giúp người dân và tổ chức đảm bảo tối đa quyền lợi hợp pháp.

Công ty Luật ACC là đơn vị tư vấn pháp lý uy tín, chuyên nghiệp và giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực pháp luật hành chính và chính sách xã hội. Chúng tôi sẵn sàng đồng hành cùng quý khách hàng trong việc giải đáp thắc mắc, rà soát điều kiện thụ hưởng chính sách hỗ trợ theo vùng miền và tư vấn các thủ tục pháp lý liên quan đến Luật Dân số số 113/2025/QH15.