Giám sát điều tra định kỳ bệnh không lây nhiễm

Trong bối cảnh các bệnh lý mãn tính như tim mạch, đái tháo đường, ung thư hay bệnh phổi mãn tính ngày càng gia tăng, việc chủ động kiểm soát và ngăn ngừa các nguy cơ sức khỏe trở thành nhiệm vụ trọng tâm của hệ thống y tế dự phòng. Công tác theo dõi, thu thập dữ liệu và đánh giá thực trạng các yếu tố nguy cơ đóng vai trò quyết định trong việc xây dựng chính sách y tế công cộng hiệu quả. Đồng hành cùng các cơ quan, tổ chức và cơ sở y tế trong việc cập nhật, tuân thủ các quy định pháp luật mới nhất, Công ty Luật ACC xin chia sẻ những phân tích chuyên sâu về hoạt động theo dõi và đánh giá định kỳ các yếu tố nguy cơ sức khỏe cộng đồng qua bài viết dưới đây.

1. Căn cứ pháp lý và phạm vi điều tra định kỳ bệnh không lây nhiễm

Hoạt động theo dõi, thu thập dữ liệu về các bệnh lý phi nhiễm trùng hiện nay được điều chỉnh trực tiếp bởi Thông tư 15/2026/TT-BYT Quy định chi tiết một số điều của Luật Phòng bệnh. Văn bản này thiết lập hành lang pháp lý đồng bộ, quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và các đơn vị y tế dự phòng trong việc triển khai các hình thức thu thập dữ liệu y tế.

Dựa trên quy định tại Điều 1 Thông tư 15/2026/TT-BYT các đối tượng áp dụng bao gồm:

• Cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan đến các hoạt động phòng bệnh và giám sát bệnh truyền nhiễm.
• Các cơ sở y tế, bao gồm: các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và các cơ sở xét nghiệm.
• Các cơ sở y tế thuộc lực lượng vũ trang: Bao gồm các cơ sở y tế khác thuộc Bộ Công an và Bộ Quốc phòng khi thực hiện việc tiếp nhận, khám bệnh, chữa bệnh cho những người không thuộc đối tượng quản lý của hai Bộ này.

Căn cứ theo Thông tư 15/2026/TT-BYT, việc thu thập thông tin về các bệnh lý không lây nhiễm được thực hiện qua ba hình thức chính:

• Giám sát thường xuyên thông qua các hoạt động khám chữa bệnh, kiểm tra sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc hoặc kiểm tra sức khỏe học đường.
• Giám sát qua điều tra định kỳ nhằm thu thập số liệu mang tính đại diện diện rộng về các thói quen, lối sống và tình trạng rối loạn chuyển hóa trong cộng đồng.
• Giám sát đột xuất được kích hoạt khi xuất hiện các diễn biến bất thường hoặc theo yêu cầu từ cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền.

2. Nội dung và địa điểm thực hiện điều tra định kỳ bệnh không lây nhiễm

Hoạt động thu thập số liệu định kỳ về các bệnh phi nhiễm trùng được thiết kế nhằm đánh giá toàn diện các yếu tố nguy cơ tác động đến sức khỏe dân cư. Chu kỳ thực hiện đối với cuộc điều tra quốc gia đánh giá các yếu tố nguy cơ này được quy định tối thiểu 05 năm một lần trên phạm vi toàn quốc.

Nội dung thu thập thông tin trong các đợt kiểm tra và đánh giá định kỳ tập trung vào hai nhóm yếu tố nguy cơ chính:

• Nhóm yếu tố nguy cơ về hành vi và lối sống: Thu thập dữ liệu về tình trạng sử dụng thuốc lá hoặc tiếp xúc thụ động với khói thuốc, mức độ tiêu thụ rượu, bia, chế độ dinh dưỡng không hợp lý như ăn thừa muối, thiếu rau xanh, cùng tình trạng thiếu hụt hoạt động thể lực trong sinh hoạt hằng ngày.
• Nhóm yếu tố nguy cơ do rối loạn chuyển hóa: Ghi nhận và phân tích các chỉ số sinh học quan trọng bao gồm tỷ lệ gia tăng huyết áp, tình trạng thừa cân, béo phì, mức đường máu cao, rối loạn cholesterol trong máu và các biến đổi sinh hóa liên quan khác.

về địa điểm triển khai, toàn bộ các hoạt động điều tra định kỳ đánh giá yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm được thực hiện trực tiếp tại cộng đồng, bao gồm các khu dân cư, hộ gia đình và các địa bàn được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu thống kê y tế.

>>> Xem thêm bài viết: Dịch vụ tư vấn nguyên tắc, hình thức thông tin báo cáo tại đây.

3. Quy trình và chế độ thông tin báo cáo kết quả điều tra định kỳ

Để bảo đảm dữ liệu thu thập được trích xuất và xử lý kịp thời phục vụ công tác quản lý, quy trình báo cáo kết quả điều tra định kỳ được pháp luật quy định chặt chẽ về mặt thời gian và đơn vị đầu mối tiếp nhận.

Chế độ thông tin và thời hạn gửi báo cáo đối với hoạt động điều tra định kỳ được thực hiện như sau:

• Đơn vị đầu mối được giao chủ trì thực hiện cuộc điều tra có trách nhiệm tổng hợp, hoàn thiện hồ sơ và gửi báo cáo kết quả về cơ quan quản lý cấp trên trong vòng 05 ngày làm việc kể từ khi có kết quả điều tra chính thức.
• Đối với báo cáo giám sát thường xuyên định kỳ hằng tháng và hằng năm, các cơ sở khám chữa bệnh gửi báo cáo về Trung tâm Kiểm soát bệnh tật cấp tỉnh trong 05 ngày làm việc; Trạm Y tế cấp xã gửi báo cáo trong 10 ngày làm việc; Trung tâm Kiểm soát bệnh tật cấp tỉnh tổng hợp gửi cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và các Viện thuộc hệ thống y tế dự phòng trong 15 ngày làm việc kể từ ngày kết thúc kỳ báo cáo.
• Các Viện thuộc hệ thống y tế dự phòng chịu trách nhiệm tổng hợp, báo cáo về Cục Phòng bệnh hoặc đơn vị được phân công làm đầu mối trong vòng 20 ngày làm việc kể từ thời điểm kết thúc kỳ báo cáo.

Toàn bộ biểu mẫu, danh mục thông tin và phương thức báo cáo phải tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn chuyên môn do Cục Phòng bệnh ban hành, bảo đảm tính đồng bộ và kết nối dữ liệu trên hệ thống thông tin quản lý chung.

>>> Xem thêm bài viết: Dịch vụ tư vấn báo cáo, thông tin dịch bệnh truyền nhiễm tại đây.

4. Trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị trong công tác giám sát

Sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp quản lý và các đơn vị thực thi là yếu tố bắt buộc nhằm bảo đảm tính chính xác và hiệu quả của công tác theo dõi sức khỏe cộng đồng. Pháp luật quy định phân công trách nhiệm cụ thể cho từng cấp cơ quan như sau:

Trách nhiệm của Ủy ban nhân dân các cấp:

• Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chịu trách nhiệm chỉ đạo cơ quan chuyên môn về y tế triển khai các kế hoạch theo dõi, bảo đảm nguồn lực tài chính, nhân lực và huy động các lực lượng liên quan trên địa bàn tham gia; đồng thời tích hợp các mục tiêu kiểm soát bệnh tật vào chương trình phát triển kinh tế xã hội địa phương.
• Ủy ban nhân dân cấp xã phê duyệt kế hoạch do Trạm Y tế trình, bố trí ngân sách, chỉ đạo các tổ chức đoàn thể địa phương phối hợp thực hiện các hoạt động điều tra, thu thập thông tin tại khu dân cư.

Trách nhiệm của hệ thống y tế dự phòng và cơ sở khám chữa bệnh:

• Trung tâm Kiểm soát bệnh tật cấp tỉnh làm đầu mối tham mưu, phối hợp với các cơ sở y tế triển khai điều tra chuyên đề, tổ chức hướng dẫn nghiệp vụ và tập huấn kỹ năng thu thập số liệu cho cán bộ tuyến xã.
• Các Viện thuộc hệ thống y tế dự phòng thực hiện chỉ đạo tuyến, hỗ trợ kỹ thuật, kiểm tra đánh giá chất lượng số liệu và tổng hợp báo cáo chuyên sâu trình Cục Phòng bệnh.
• Các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có nghĩa vụ ghi nhận, lưu trữ thông tin người bệnh, thực hiện liên thông dữ liệu và báo cáo đầy đủ theo đúng kỳ hạn pháp luật quy định.

Các quy định pháp luật trong lĩnh vực y tế dự phòng hiện nay hướng tới việc minh bạch hóa và chuyển đổi số toàn diện. Việc không nắm rõ quy trình hoặc thực hiện chậm trễ các nghĩa vụ báo cáo, thông tin y tế có thể dẫn đến những rủi ro về mặt vận hành, ảnh hưởng đến hoạt động đánh giá chất lượng của cơ sở hoặc phát sinh các trách nhiệm pháp lý theo quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế.

Việc thấu hiểu và áp dụng đúng các văn bản quy phạm pháp luật không chỉ giúp các cơ sở y tế, tổ chức hoàn thành tốt nghĩa vụ pháp lý mà còn nâng cao uy tín hoạt động chuyên môn. Với đội ngũ chuyên gia pháp lý giàu kinh nghiệm và sự am hiểu sâu sắc về hệ thống pháp luật Việt Nam, Công ty Luật ACC luôn sẵn sàng hỗ trợ, tư vấn và cung cấp các giải pháp pháp lý toàn diện, giúp quý khách hàng giải quyết mọi vướng mắc và vận hành đúng quy định.