Hướng dẫn hạch toán phát hành cổ phiếu

Hạch toán phát hành cổ phiếu đóng vai trò then chốt giúp doanh nghiệp ghi nhận chính xác nguồn vốn chủ sở hữu khi tăng vốn điều lệ thông qua phát hành cổ phiếu. Việc thực hiện đúng quy định không chỉ đảm bảo tính minh bạch tài chính mà còn hỗ trợ tuân thủ pháp luật hiện hành. Doanh nghiệp cần nắm rõ các bút toán và trình tự hạch toán để tránh sai sót trong báo cáo tài chính. Cùng Công ty Luật ACC tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây.

1. Tổng quan về hạch toán phát hành cổ phiếu

Hạch toán phát hành cổ phiếu được thực hiện theo quy định tại Thông tư 99/2025/TT-BTC về chế độ kế toán doanh nghiệp. Khi công ty phát hành cổ phiếu, kế toán phải ghi nhận tăng vốn góp của chủ sở hữu và các khoản thặng dư vốn cổ phần nếu bán với giá cao hơn mệnh giá. Theo Luật Doanh nghiệp 2020, việc phát hành cổ phiếu phải tuân thủ thủ tục đăng ký thay đổi vốn điều lệ tại cơ quan đăng ký kinh doanh trước khi hạch toán.

Doanh nghiệp thường phát hành cổ phiếu phổ thông hoặc cổ phiếu ưu đãi, mỗi loại có cách ghi nhận khác nhau về tài khoản. Giá trị ghi nhận ban đầu là số tiền thực thu được từ nhà đầu tư, bao gồm cả phần thặng dư. Việc hạch toán phát hành cổ phiếu cần thực hiện ngay sau khi hoàn tất việc thu tiền và cấp chứng chỉ cổ phiếu hoặc cập nhật sổ cổ đông.

2. Các tài khoản kế toán sử dụng khi hạch toán phát hành cổ phiếu

Theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, tài khoản chính được sử dụng là tài khoản 411 – Vốn góp của chủ sở hữu. Tài khoản này phản ánh số vốn điều lệ đã được đăng ký và thực góp thông qua phát hành cổ phiếu. Bên cạnh đó, tài khoản 4111 dùng cho cổ phiếu phổ thông và tài khoản 4112 dùng cho cổ phiếu ưu đãi.

Tài khoản 4112 – Thặng dư vốn cổ phần được sử dụng để ghi nhận phần chênh lệch giữa giá phát hành và mệnh giá cổ phiếu. Nếu phát hành dưới mệnh giá, doanh nghiệp phải sử dụng tài khoản 4112 để bù đắp phần thiếu hụt theo quy định. Ngoài ra, tài khoản 111, 112 hoặc 131 được dùng để ghi nhận tiền mặt hoặc tiền gửi ngân hàng thu được từ nhà đầu tư.

Xem thêm: Hạch toán là gì? Thông tin chi tiết

3. Quy trình hạch toán phát hành cổ phiếu theo Thông tư 99/2025/TT-BTC

Bước 1: Ghi nhận tiền thu từ phát hành cổ phiếu

Kế toán lập bút toán ghi nợ tài khoản 111 hoặc 112 và có tài khoản 411 hoặc 4112 tùy theo giá phát hành. Nội dung bút toán phải thể hiện rõ số lượng cổ phiếu, mệnh giá và giá bán thực tế. Bước này thực hiện ngay khi doanh nghiệp nhận được tiền từ nhà đầu tư.

Bước 2: Ghi nhận vốn điều lệ theo mệnh giá

Sau khi hoàn tất thủ tục thay đổi đăng ký kinh doanh theo Luật Doanh nghiệp 2020, kế toán chuyển số tiền tương ứng mệnh giá vào tài khoản 4111 hoặc 4112. Phần thặng dư được giữ nguyên tại tài khoản 4112. Bút toán này đảm bảo số liệu vốn điều lệ khớp với giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh mới.

Bước 3: Xử lý chi phí phát hành cổ phiếu

Chi phí liên quan như phí tư vấn, in ấn chứng chỉ cổ phiếu được ghi nhận vào tài khoản 242 hoặc phân bổ dần theo quy định của Thông tư 99/2025/TT-BTC. Doanh nghiệp không được trừ trực tiếp vào vốn góp mà phải hạch toán riêng biệt để phản ánh đúng chi phí thực tế.

Bước 4: Lập báo cáo tài chính và kiểm tra số liệu

Cuối kỳ, kế toán đối chiếu số dư tài khoản 411 với vốn điều lệ trên giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. Bất kỳ sai lệch nào cũng phải được điều chỉnh kịp thời theo hướng dẫn của Thông tư 99/2025/TT-BTC.

Xem thêm: Ghi sổ kép là gì? Thông tin cần biết

4. Lưu ý quan trọng khi thực hiện hạch toán phát hành cổ phiếu

Doanh nghiệp cần đảm bảo thời điểm ghi nhận trùng với thời điểm hoàn tất việc thu tiền và cấp quyền sở hữu cổ phiếu cho nhà đầu tư. Việc phát hành cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu hoặc nhà đầu tư mới đều phải tuân thủ tỷ lệ và điều kiện theo Luật Doanh nghiệp 2020.

Kế toán nên lưu trữ đầy đủ chứng từ gốc bao gồm biên bản họp đại hội đồng cổ đông, quyết định phát hành, hợp đồng mua cổ phiếu và chứng từ thu tiền. Mọi bút toán phải có chứng từ hợp lệ để phục vụ kiểm toán và thanh tra sau này. Ngoài ra, doanh nghiệp cần theo dõi riêng phần thặng dư vốn cổ phần vì khoản này không được dùng để chia cổ tức theo quy định.

5. Câu hỏi thường gặp

Hạch toán phát hành cổ phiếu dưới mệnh giá được thực hiện như thế nào?

Theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, doanh nghiệp ghi nhận phần thiếu hụt vào tài khoản 4112 – Thặng dư vốn cổ phần. Số tiền thực thu được ghi nợ tài khoản tiền và có tài khoản 411 theo mệnh giá, phần chênh lệch được bù từ thặng dư hiện có hoặc từ lợi nhuận chưa phân phối sau khi được đại hội đồng cổ đông thông qua.

Doanh nghiệp có được hạch toán chi phí phát hành cổ phiếu trực tiếp vào vốn điều lệ không?

Không được phép. Thông tư 99/2025/TT-BTC quy định chi phí phát hành phải được hạch toán riêng và phân bổ dần. Việc trừ trực tiếp vào vốn góp sẽ vi phạm nguyên tắc ghi nhận vốn theo Luật Doanh nghiệp 2020.

Thời hạn hạch toán phát hành cổ phiếu sau khi thay đổi giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh là bao lâu?

Doanh nghiệp phải hoàn tất hạch toán trong kỳ kế toán phát sinh giao dịch. Thông thường, bút toán được lập ngay sau khi nhận tiền và hoàn thành thủ tục đăng ký thay đổi vốn theo Luật Doanh nghiệp 2020 để đảm bảo số liệu báo cáo tài chính chính xác.

Hạch toán phát hành cổ phiếu đòi hỏi sự chính xác và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật để bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp và nhà đầu tư. Nếu quý khách cần hỗ trợ chi tiết về thủ tục hoặc nội dung hạch toán, hãy liên hệ Công ty Luật ACC để được tư vấn kịp thời và chuyên nghiệp.