Hoạt động từ thiện, nhân đạo của tổ chức tôn giáo

Từ thiện và nhân đạo luôn là một phần gắn liền với truyền thống giáo lý, bác ái của các tôn giáo tại Việt Nam. Việc các tổ chức tôn giáo tham gia huy động nguồn lực, cứu trợ thiên tai, hỗ trợ người yếu thế hay vận hành các cơ sở bảo trợ xã hội không chỉ lan tỏa tinh thần từ bi, yêu thương mà còn đóng góp tích cực vào chính sách an sinh xã hội chung của đất nước. Tuy nhiên, hoạt động này cần phải được triển khai công khai, minh bạch và tuân thủ các quy định pháp luật hiện hành để bảo đảm nguồn lực trợ giúp đến đúng đối tượng, đúng mục đích. Bài viết dưới đây từ Công ty Luật ACC sẽ phân tích toàn diện các quy định pháp lý điều chỉnh hoạt động từ thiện, nhân đạo của tổ chức tôn giáo.

1. Hành lang pháp lý và khuyến khích tổ chức tôn giáo tham gia an sinh xã hội

Các hoạt động nhân đạo, trợ giúp xã hội của các giáo hội hiện nay được điều chỉnh trực tiếp bởi Luật Tín ngưỡng, tôn giáo số 07/2026/QH16 cùng hệ thống pháp luật về bảo trợ xã hội, vận động cứu trợ và quản lý quỹ từ thiện. Nhà nước Việt Nam tôn trọng, ghi nhận và tạo điều kiện thuận lợi để các tổ chức tôn giáo khuyến khích tín đồ đóng góp, tham gia tích cực vào các chương trình xã hội hóa y tế, giáo dục và bảo trợ người yếu thế.

Việc quản lý nhà nước đối với lĩnh vực này giúp nâng cao tính chuyên nghiệp, tránh nguy cơ trục lợi hoặc thất thoát các nguồn tiền, hàng cứu trợ. Cơ quan có thẩm quyền quản lý về lao động – thương binh – xã hội, Mặt trận Tổ quốc và chính quyền địa phương là các đầu mối phối hợp, giám sát quá trình tổ chức hoạt động nhân đạo của giáo hội.

2. Các phương thức tham gia trợ giúp xã hội hợp pháp của tổ chức tôn giáo

Tổ chức tôn giáo có thể lựa chọn nhiều mô hình thực hiện công tác nhân đạo phù hợp với nguồn lực và tôn chỉ giáo lý của mình theo Điều 12 và Điều 51 Luật Tín ngưỡng, tôn giáo 2026:

• Thành lập các cơ sở bảo trợ xã hội tư thục: Đăng ký thành lập các trung tâm chăm sóc trẻ em mọc cừu, người già không nơi tựa đỡ, người khuyết tật theo tiêu chuẩn quy định của pháp luật bảo trợ.
• Vận động và tổ chức các đợt cứu trợ khẩn cấp: Huy động tiền, hàng hóa cứu trợ để hỗ trợ trực tiếp cho đồng bào chịu ảnh hưởng bởi thiên tai, dịch bệnh, sự cố môi trường tại các địa phương.
• Tham gia xã hội hóa y tế và giáo dục: Mở các phòng chẩn trị y học cổ truyền, cơ sở khám chữa bệnh từ thiện, trường mầm non hoặc các màng lưới học bổng hỗ trợ học sinh hiếu học có hoàn cảnh khó khăn.
• Thành lập các quỹ từ thiện, quỹ xã hội độc lập: Sáng lập và vận hành các quỹ tài chính phi lợi nhuận để thực hiện các dự án phát triển cộng đồng dài hạn theo đúng quy chế quản lý quỹ.

>>> Xem thêm bài viết: Tư vấn quy định về thay đổi tên tổ chức tôn giáo tại đây.

3. Quy chuẩn về quản lý, tiếp nhận và phân phong nguồn lực tài trợ từ thiện

Để bảo đảm tính minh bạch tài chính trong các chương trình thiện nguyện, tổ chức tôn giáo phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc tài chính:

• Mở tài khoản riêng cho từng đợt vận động cứu trợ: Tiền đóng góp từ thiện phải được hạch toán riêng biệt, không gộp chung vào tài sản hay kinh phí hoạt động thường xuyên của cơ sở tôn giáo.
• Công khai, minh bạch thu chi và danh sách thụ hưởng: Phải thực hiện nộp báo cáo, niêm yết công khai tiến độ quyên góp, tổng số tiền thu được và danh sách các cá nhân, hộ gia đình nhận hỗ trợ.
• Phối hợp với chính quyền địa phương khi cứu trợ trực tiếp: Việc phân phát quà, tiền mặt cứu trợ tại vùng lũ bão hay địa bàn khó khăn phải thông qua sự phối hợp với chính quyền và Mặt trận Tổ quốc cơ sở.
• Tuân thủ quy định tiếp nhận viện trợ từ tổ chức nước ngoài: Khi tiếp nhận các nguồn lực tài trợ từ thiện từ các tổ chức phi chính phủ hay cá nhân nước ngoài, phải thực hiện thủ tục tiếp nhận viện trợ theo quy định.

>>> Xem thêm bài viết: Tư vấn quy định tổ chức lớp bồi dưỡng về tôn giáo tại đây.

4. Các ranh giới pháp lý cấm vi phạm trong hoạt động từ thiện tôn giáo

Nhằm giữ gìn tính nguyên bản lành mạnh của công tác xã hội và bảo đảm an toàn cộng đồng, pháp luật nghiêm cấm các hành vi:

• Cài cắm hoạt động truyền đạo trái phép khi từ thiện: Cấm hành vi lợi dụng việc tặng quà, phát tiền cứu trợ để ép buộc, dụ dỗ người nhận hỗ trợ phải gia nhập tôn giáo hoặc theo các tín ngưỡng chưa cấp phép.
• Xâm phạm trật tự an toàn xã hội và chia rẽ khối đại đoàn kết: Cấm việc tổ chức phát quà tự phát gây mất an ninh trật tự, tập trung đông người trái phép hoặc phân biệt đối xử giữa các tín đồ và người ngoại đạo.
• Gian lận, gian dối hoặc sử dụng sai mục đích tiền từ thiện: Nghiêm cấm các hành vi bớt xép tiền cứu trợ, tự ý thay đổi mục đích sử dụng nguồn đóng góp của các nhà hào tâm khi chưa được sự đồng ý.
• Hoạt động bảo trợ xã hội khi chưa được cấp phép: Cấm tự ý thu gom, nuôi dưỡng trẻ em, người già khi cơ sở chưa đáp ứng các điều kiện an toàn, cơ sở vật chất và chưa được cơ quan chức năng cấp phép hoạt động.

Việc vận hành các cơ sở bảo trợ xã hội hay tổ chức các đợt quyên góp từ thiện quy mô lớn đòi hỏi các tổ chức tôn giáo phải nắm rõ quy định pháp luật về thủ tục thành lập, kê khai tài chính và làm việc với chính quyền địa phương. Công ty Luật ACC cung cấp dịch vụ tư vấn pháp lý chuyên nghiệp, hỗ trợ tổ chức tôn giáo hoàn thiện thủ tục xin phép thành lập trung tâm bảo trợ, quỹ từ thiện và hướng dẫn quy trình vận động, phân phong cứu trợ đúng pháp luật.