Khởi tố vụ án hình sự là gì?

Khởi tố vụ án hình sự là bước khởi đầu quan trọng trong quá trình tố tụng hình sự, giúp cơ quan có thẩm quyền chính thức vào cuộc điều tra khi phát hiện dấu hiệu tội phạm. Thủ tục này bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân, duy trì trật tự xã hội và đảm bảo công lý được thực thi đúng pháp luật. Cùng Công ty Luật ACC tìm hiểu chi tiết hơn về vấn đề này.

1. Khởi tố vụ án hình sự là gì?

Khởi tố vụ án hình sự là quyết định của cơ quan có thẩm quyền xác nhận sự tồn tại của dấu hiệu tội phạm và chính thức mở vụ án để tiến hành điều tra theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, sửa đổi 2025. Theo Điều 143 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, sửa đổi 2025, khởi tố vụ án hình sự được thực hiện khi có đủ căn cứ cho rằng đã có hành vi phạm tội xảy ra.

Quyết định này đánh dấu sự chuyển sang giai đoạn tố tụng chính thức, khác với việc tiếp nhận tin báo tội phạm ban đầu. Việc khởi tố giúp cơ quan tiến hành các biện pháp điều tra cần thiết như thu thập chứng cứ, triệu tập người liên quan và áp dụng biện pháp ngăn chặn nếu cần.

2. Điều kiện khởi tố vụ án hình sự

Để thực hiện khởi tố vụ án hình sự, cơ quan có thẩm quyền phải căn cứ vào các điều kiện cụ thể được quy định tại Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, sửa đổi 2025. Thứ nhất, phải có dấu hiệu của tội phạm được quy định trong Bộ luật Hình sự. Thứ hai, hành vi đó chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự.

Thứ ba, không thuộc trường hợp miễn trách nhiệm hình sự theo luật định. Ngoài ra, tin báo, tố giác tội phạm hoặc kiến nghị khởi tố phải được kiểm tra, xác minh đầy đủ trước khi ra quyết định. Nếu thiếu một trong các điều kiện trên, cơ quan không được phép khởi tố để tránh việc lạm dụng quyền lực.

Xem thêm: Mẫu đơn xin bãi nại mới nhất

3. Thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự

Thẩm quyền quyết định khởi tố vụ án hình sự thuộc về Viện kiểm sát và Cơ quan điều tra theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, sửa đổi 2025. Viện kiểm sát có quyền khởi tố vụ án trong trường hợp phát hiện dấu hiệu tội phạm qua công tác kiểm sát.

Cơ quan điều tra như Công an nhân dân, Bộ đội biên phòng có thẩm quyền khởi tố khi tiếp nhận và xác minh tin báo tội phạm. Thẩm phán chủ tọa phiên tòa cũng có thể khởi tố vụ án nếu phát hiện tội phạm mới trong quá trình xét xử. Mỗi cơ quan phải tuân thủ nghiêm ngặt trình tự, thủ tục và báo cáo cho Viện kiểm sát để đảm bảo tính hợp pháp của quyết định.

Xem thêm: Xử lý vật chứng trong vụ án hình sự như thế nào?

4. Hậu quả pháp lý sau khi khởi tố vụ án hình sự

Sau khi có quyết định khởi tố vụ án hình sự, vụ việc chuyển sang giai đoạn điều tra chính thức với nhiều biện pháp tố tụng được áp dụng. Cơ quan điều tra có quyền thu thập chứng cứ, khám xét, thu giữ tài sản liên quan và áp dụng biện pháp ngăn chặn như tạm giữ, tạm giam.

Người bị tình nghi có quyền được thông báo lý do khởi tố, được bào chữa và khiếu nại quyết định nếu thấy sai sót. Quyết định khởi tố cũng ảnh hưởng đến quyền lợi của bị hại, người làm chứng và các bên liên quan khác. Nếu sau điều tra không đủ căn cứ, vụ án có thể bị đình chỉ theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, sửa đổi 2025.

5. Câu hỏi thường gặp

Khởi tố vụ án hình sự có thể bị hủy bỏ không?

Theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, sửa đổi 2025, quyết định khởi tố vụ án hình sự có thể bị hủy nếu sau điều tra không có đủ căn cứ chứng minh hành vi phạm tội hoặc thuộc trường hợp miễn trách nhiệm hình sự.

Thời hạn điều tra sau khi khởi tố vụ án hình sự là bao lâu?

Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, sửa đổi 2025 quy định thời hạn điều tra vụ án hình sự tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của tội phạm, thường từ hai đến mười hai tháng.

Ai có quyền khiếu nại quyết định khởi tố vụ án hình sự?

Người bị khởi tố, bị hại và người có quyền lợi liên quan đều có quyền khiếu nại quyết định khởi tố vụ án hình sự theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, sửa đổi 2025.

Khởi tố vụ án hình sự là thủ tục then chốt đòi hỏi sự chính xác và tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật để bảo vệ quyền lợi mọi bên. Nếu bạn đang gặp vấn đề liên quan đến thủ tục này, hãy liên hệ Công ty Luật ACC để được tư vấn chi tiết và hỗ trợ kịp thời.