Kinh phí ứng phó tình trạng khẩn cấp được bảo đảm thế nào?

Trong quản trị khủng hoảng, nguồn tài chính giữ vai trò "mạch máu" bảo đảm cho mọi hoạt động cứu hộ, trợ cấp xã hội, duy trì an ninh và phục hồi hạ tầng được triển khai kịp thời, hiệu quả. Việc bảo đảm kinh phí ứng phó tình trạng khẩn cấp đòi hỏi sự linh hoạt, cơ chế phân bổ rút gọn nhưng vẫn tuân thủ nguyên tắc quản lý tài chính công nghiêm ngặt. Bài viết này từ Công ty Luật ACC sẽ phân tích chuyên sâu các nguồn tài chính, cơ chế phân bổ và quy trình kiểm soát nguồn vốn ứng phó khẩn cấp theo quy định pháp luật hiện hành.

1. Nguồn ngân sách nhà nước và dự phòng ngân sách các cấp

Căn cứ quy định tại Nghị định 190/2026/NĐ-CP Quy định chi tiết một số điều của Luật Tình trạng khẩn cấp, ngân sách nhà nước (bao gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương) đóng vai trò nòng cốt trong việc bảo đảm tài chính:

• Sử dụng dự phòng ngân sách nhà nước: Dự phòng ngân sách trung ương và dự phòng ngân sách địa phương được ưu tiên cấp bách cho các hoạt động cứu trợ, phòng chống thảm họa, khắc phục hậu quả và ổn định đời sống Nhân dân ngay khi tình trạng khẩn cấp được ban bố.
• Sử dụng Quỹ dự trữ tài chính: Trong trường hợp dự phòng ngân sách không đủ đáp ứng nhu cầu chi ứng phó, UBND cấp tỉnh hoặc Thủ tướng Chính phủ quyết định chi từ Quỹ dự trữ tài chính theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước.
• Tạm ứng và chuyển nguồn kinh phí: Cho phép tạm ứng từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới hoặc chuyển nguồn kinh phí chưa sử dụng của các dự án chưa cấp thiết sang phục vụ nhiệm vụ ứng phó khẩn cấp.

2. Các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách và nguồn tài trợ quốc tế

Bên cạnh ngân sách chính thống, các nguồn quỹ chuyên dùng và sự hỗ trợ đối ngoại tạo thêm dư địa tài chính vững chắc trong khủng hoảng:

• Quỹ phòng, chống thiên tai và Quỹ vắc-xin/y tế: Triển khai giải ngân nhanh từ các quỹ tài chính ngoài ngân sách chuyên ngành để hỗ trợ mua sắm trang thiết bị, vật tư y tế, thuốc men và trợ cấp cho các đối tượng chịu ảnh hưởng.
• Tiếp nhận viện trợ, trợ giúp quốc tế: Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp tiếp nhận, quản lý các khoản viện trợ không hoàn lại, hỗ trợ khẩn cấp từ các chính phủ nước ngoài, tổ chức quốc tế và tổ chức phi chính phủ.
• Huy động đóng góp tự nguyện: Tiếp nhận các nguồn đóng góp, tài trợ hợp pháp từ các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân trong và ngoài nước thông qua Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các quỹ từ thiện được phép hoạt động.

>>> Xem thêm bài viết: Luật sư tư vấn bồi thường tài sản khi ứng phó khẩn cấp tại đây.

3. Cơ chế phân bổ, chỉ định thầu và chi trả cấp bách trong tình trạng khẩn cấp

Đặc thù của tình trạng khẩn cấp yêu cầu cơ chế giải ngân và mua sắm tài chính phải vượt qua các thủ tục hành chính thông thường để đạt tốc độ tối đa:

• Áp dụng cơ chế chỉ định thầu rút gọn: Cho phép các cơ quan, đơn vị áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn đối với các gói thầu mua sắm thuốc, vật tư, trang thiết bị y tế, lương thực và dịch vụ thi công công trình khẩn cấp.
• Cấp phát và tạm ứng kinh phí đặc thù: Kho bạc Nhà nước thực hiện thanh toán, cấp phát kinh phí theo lệnh chi tiền hoặc quyết định tạm ứng của cấp có thẩm quyền mà chưa bắt buộc hoàn thiện đầy đủ hồ sơ nghiệm thu ban đầu.
• Ủy quyền quyết định chi ngân sách: Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính và Chủ tịch UBND các cấp được thẩm quyền quyết định nhanh việc phân bổ nguồn lực tài chính theo diễn biến thực tế tại hiện trường.

>>> Xem thêm bài viết: Luật sư tư vấn khen thưởng khi có thành tích xuất sắc trong tình trạng khẩn cấp tại đây.

4. Trách nhiệm quyết toán, kiểm toán và công khai minh bạch nguồn kinh phí

Để ngăn chặn lãng phí, thất thoát và tiêu cực, pháp luật quy định chặt chẽ khâu kiểm tra, thanh quyết toán sau khi tình trạng khẩn cấp kết thúc:

• Hoàn thiện hồ sơ quyết toán sau khẩn cấp: Trong thời hạn quy định sau khi bãi bỏ tình trạng khẩn cấp, các cơ quan, đơn vị sử dụng kinh phí có trách nhiệm hoàn thiện chứng từ, nghiệm thu và lập báo cáo quyết toán tài chính.
• Kiểm toán và thanh tra tài chính chuyên đề: Kiểm toán Nhà nước và Thanh tra Bộ Tài chính thực hiện kiểm toán, thanh tra toàn bộ việc quản lý, sử dụng nguồn kinh phí, tài sản trưng dụng và hàng viện trợ trong thời gian ứng phó.
• Công khai minh bạch thu chi: Bắt buộc công khai danh sách tổ chức, cá nhân được hỗ trợ, nguồn tài trợ tiếp nhận và các khoản chi ngân sách nhằm bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trước Nhân dân.

Nắm rõ các quy định về bảo đảm kinh phí giúp các cơ quan, đơn vị hành chính thực hiện đúng quy trình tài chính, tránh vi phạm pháp luật ngân sách; đồng thời giúp người dân và doanh nghiệp hiểu rõ quyền lợi được hỗ trợ, bồi thường tài sản hay hoàn trả chi phí khi tham gia ứng phó thảm họa. Nếu quý khách hàng có thắc mắc hoặc cần tư vấn sâu hơn về các quy định pháp luật trong tình trạng khẩn cấp, hãy liên hệ ngay với Công ty Luật ACC để được đội ngũ luật sư chuyên nghiệp giải đáp chi tiết.