Sự phát triển của xu hướng toàn cầu hóa kéo theo sự gia tăng của các tội phạm xuyên quốc gia và tình trạng tội phạm bỏ trốn ra nước ngoài nhằm trốn tránh trách nhiệm hình sự. Để hoàn thiện hành lang pháp lý này, Quốc hội đã ban hành Luật Dẫn độ số 100/2025/QH15, có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2026. Với tư cách là một đơn vị tư vấn pháp lý chuyên nghiệp, Công ty Luật ACC xin cung cấp bài phân tích chuyên sâu về những quy định cốt lõi của đạo luật này, giúp các cơ quan, tổ chức và cá nhân liên quan chủ động nắm bắt thông tin và phòng ngừa các rủi ro pháp lý.
1. Phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và cơ quan trung ương về dẫn độ
Luật Dẫn độ số 100/2025/QH15 quy định toàn diện về nguyên tắc, thẩm quyền, điều kiện, trình tự, thủ tục thực hiện dẫn độ giữa Việt Nam với nước ngoài, cũng như trách nhiệm của các cơ quan nhà nước Việt Nam trong hoạt động này. Đối tượng áp dụng của luật bao gồm các cơ quan, tổ chức, cá nhân Việt Nam và nước ngoài có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến hoạt động dẫn độ.
Về mặt thẩm quyền quản lý, luật quy định Bộ Công an là Cơ quan trung ương của nước Cộng xã hội chủ nghĩa Việt Nam về dẫn độ. Bộ Công an chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước, làm đầu mối trao đổi thông tin, tiếp nhận và gửi hồ sơ yêu cầu, đồng thời chủ trì phối hợp với các bộ, ngành như Bộ Ngoại giao, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao để giải quyết các vụ việc cụ thể.
Hoạt động dẫn độ được thực hiện dựa trên nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau. Trong trường hợp Việt Nam và nước ngoài không cùng là thành viên của một điều ước quốc tế về dẫn độ, nguyên tắc có đi có lại sẽ được áp dụng nếu đáp ứng đủ các điều kiện về cam kết bằng văn bản và phù hợp với thực tiễn hợp tác, nhưng bảo đảm không trái với pháp luật Việt Nam.
2. Quy định về các trường hợp có thể bị dẫn độ từ nước ngoài về Việt Nam
Để tối ưu hóa hiệu quả đấu tranh phòng chống tội phạm, luật quy định rõ các điều kiện hình phạt đối với đối tượng bị yêu cầu dẫn độ nhằm truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc thi hành án. Việc lập hồ sơ từ phía các cơ quan tiến hành tố tụng Việt Nam phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn về mặt nội dung để tránh bị nước ngoài từ chối.
Cụ thể, người có thể bị dẫn độ là người có hành vi phạm tội mà pháp luật Việt Nam và pháp luật nước ngoài cùng quy định hình phạt tù có thời hạn từ 01 năm trở lên, tù chung thân hoặc tử hình. Đối với người đã bị tòa án xử phạt tù, thời hạn chấp hành hình phạt tù còn lại phải đạt ít nhất 06 tháng. Một điểm tiến bộ mang tính thực tiễn cao là hành vi phạm tội của người bị yêu cầu không nhất thiết phải thuộc cùng một nhóm tội hoặc cùng một tội danh, và các yếu tố cấu thành tội phạm không nhất thiết phải giống nhau hoàn toàn giữa luật hai nước.
Khi phát hiện người phạm tội bỏ trốn, các cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cần khẩn trương thiết lập hồ sơ yêu cầu dẫn độ hợp lệ gửi đến Bộ Công an để kiểm tra trong thời hạn 30 ngày trước khi chuyển giao cho nước ngoài. Nếu phát sinh sai sót về thủ tục, hồ sơ sẽ bị trả lại, gây kéo dài thời gian và tạo cơ hội cho đối tượng tẩu tán tài sản hoặc tiếp tục lẩn trốn. Đặc biệt, nếu kết quả xét xử sơ thẩm của tòa án nước ngoài hoặc các quyết định liên quan có sai sót, việc thực hiện các quyền khiếu nại phải được tiến hành kịp thời.
>>> Xem thêm bài viết: Thủ tục kháng cáo quyết định dẫn độ của tòa án tại đây.
3. Quy định về trình tự, thủ tục xem xét yêu cầu dẫn độ từ Việt Nam ra nước ngoài
Khi nhận được hồ sơ yêu cầu dẫn độ hợp lệ của nước ngoài, Bộ Công an sẽ chuyển hồ sơ cho Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền để xem xét, quyết định, đồng thời chuyển một bộ hồ sơ cho Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp. Thời hạn thụ lý và phân công thẩm phán xem xét là 07 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ.
Trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày thụ lý, Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền phải ra quyết định đình chỉ việc xem xét (nếu thuộc các trường hợp như người bị yêu cầu đã rời khỏi Việt Nam, nước ngoài rút yêu cầu…) hoặc ra quyết định xem xét yêu cầu dẫn độ tại phiên họp công khai. Phiên họp xem xét yêu cầu dẫn độ bắt buộc phải có sự tham gia của một thẩm phán chủ trì và một kiểm sát viên. Tại phiên họp này, người bị yêu cầu dẫn độ, luật sư hoặc người đại diện hợp pháp có quyền trình bày ý kiến, đưa ra các lập luận pháp lý để bảo vệ quyền lợi của mình trước khi tòa án ra quyết định đồng ý hoặc từ chối dẫn độ.
>>> Xem thêm bài viết: Dịch vụ luật sư bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp tại phiên họp xem xét yêu cầu dẫn độ tại đây.
4. Các trường hợp bắt buộc và có thể từ chối dẫn độ người nước ngoài
Nhằm bảo hộ công dân và tuân thủ các cam kết quốc tế về quyền con người, Luật Dẫn độ số 100/2025/QH15 phân định rõ các trường hợp tòa án phải từ chối hoặc có thể từ chối dẫn độ đối với các yêu cầu từ nước ngoài.
Tòa án nhân dân có thẩm quyền bắt buộc phải ra quyết định từ chối dẫn độ nếu thuộc một trong các trường hợp sau:
- Người bị yêu cầu dẫn độ là công dân Việt Nam.
- Hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc hết thời hiệu thi hành bản án theo quy định của pháp luật Việt Nam.
- Người bị yêu cầu đã bị tòa án Việt Nam kết tội bằng bản án đã có hiệu lực pháp luật, hoặc được miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt đối với hành vi đó.
- Người bị yêu cầu dẫn độ có nguy cơ bị truy bức, tra tấn, đối xử hoặc trừng phạt tàn bạo, vô nhân đạo, hạ nhục con người ở nước yêu cầu.
- Yêu cầu dẫn độ được đưa ra vì lý do chủng tộc, tôn giáo, giới tính, quốc tịch, nguồn gốc dân tộc, thành phần xã hội hoặc quan điểm chính trị.
Bên cạnh đó, tòa án có thể cân nhắc từ chối dẫn độ nếu tội phạm bị nêu trong yêu cầu có liên quan đến chính trị, quân sự theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, hoặc người đó đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự ở Việt Nam về chính hành vi phạm tội được nêu trong yêu cầu dẫn độ.
Các vụ việc liên quan đến dẫn độ luôn có tính chất phức tạp do xung đột pháp lý giữa các quốc gia, rào cản ngôn ngữ và quy trình thủ tục nghiêm ngặt. Việc không am hiểu sâu sắc các quy định của Luật Dẫn độ số 100/2025/QH15 dễ dẫn đến những sai sót tai hại như: hồ sơ bị từ chối do thiếu chứng cứ, áp dụng sai biện pháp ngăn chặn, hoặc bỏ lỡ thời hạn kháng cáo, gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền tự do và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức.
Để phòng ngừa tối đa các rủi ro này, việc đồng hành cùng một đơn vị tư vấn pháp lý chuyên nghiệp là vô cùng cần thiết. Công ty Luật ACC là đơn vị pháp lý uy tín, chuyên nghiệp và giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực tư pháp quốc tế và hình sự.
Để lại một bình luận