Tôi muốn hỏi, người chưa đủ 18 tuổi phạm tội thì xử lý thế nào?

Dựa trên thông tin Anh/Chị cung cấp, chúng tôi xin phép phân tích và đưa ra hướng dẫn cụ thể như sau:

1. Độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự đối với người dưới 18 tuổi

Theo quy định tại Điều 12 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), người dưới 18 tuổi được xác định là đối tượng đặc biệt cần được bảo vệ và giáo dục ưu tiên.

Cụ thể, người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm. Đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi, họ chỉ chịu trách nhiệm hình sự về một số tội phạm nghiêm trọng, rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng được liệt kê cụ thể, chẳng hạn như tội giết người (Điều 123), tội cướp tài sản (Điều 168), tội hiếp dâm (Điều 141), tội trộm cắp tài sản (Điều 173) và một số tội khác liên quan đến ma túy, tham nhũng hoặc an ninh quốc gia. Người dưới 14 tuổi không phải chịu trách nhiệm hình sự mà chỉ áp dụng các biện pháp hành chính hoặc giáo dục theo Luật Xử lý vi phạm hành chính và Luật Trẻ em.

Việc phân loại độ tuổi này nhằm phù hợp với sự phát triển tâm sinh lý của người chưa thành niên, tránh áp dụng hình sự hóa quá mức đối với những hành vi chưa đủ mức độ nguy hiểm. Trong thực tiễn, cơ quan điều tra sẽ xác định độ tuổi tại thời điểm phạm tội để quyết định có khởi tố hay không. Ví dụ, nếu một em 15 tuổi tham gia trộm cắp thông thường, có thể không bị truy cứu hình sự mà chỉ bị giáo dục tại địa phương.

2. Nguyên tắc xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội

Chương XII Bộ luật Hình sự quy định rõ các nguyên tắc xử lý nhằm bảo vệ quyền lợi của người dưới 18 tuổi, theo Điều 91.

Trước hết, việc xử lý phải đảm bảo lợi ích tốt nhất cho người dưới 18 tuổi, tập trung vào giáo dục và giúp đỡ họ sửa chữa sai lầm, phát triển lành mạnh để trở thành công dân có ích. Điều này phù hợp với Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em mà Việt Nam đã tham gia.

Thứ hai, xử lý phải dựa trên độ tuổi, khả năng nhận thức về tính chất nguy hiểm của hành vi, nguyên nhân và điều kiện gây tội phạm. Cơ quan tố tụng phải xem xét yếu tố tâm lý, môi trường gia đình, giáo dục để đánh giá mức độ trách nhiệm.

Thứ ba, chỉ truy cứu trách nhiệm hình sự khi thực sự cần thiết, ưu tiên các biện pháp thay thế như giám sát cộng đồng hoặc giáo dục tại trường giáo dưỡng thay vì hình sự hóa ngay lập tức.

Thứ tư, khi xét xử, Tòa án chỉ áp dụng hình phạt nếu các biện pháp giáo dục khác không hiệu quả. Không áp dụng án tù chung thân hoặc tử hình đối với người dưới 18 tuổi, ngay cả với tội đặc biệt nghiêm trọng. Những nguyên tắc này đảm bảo tính nhân đạo, phù hợp với điều kiện xã hội Việt Nam, giúp giảm tỷ lệ tái phạm bằng cách ưu tiên cải tạo hơn trừng phạt.

3. Các biện pháp xử lý cụ thể

Đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, pháp luật ưu tiên các biện pháp phi hình sự để tránh kỳ thị và hỗ trợ tái hòa nhập. Theo Mục 2 Chương XII, có thể miễn trách nhiệm hình sự và áp dụng một trong các biện pháp sau nếu có tình tiết giảm nhẹ như tự thú, khắc phục hậu quả:

(i) Khiển trách công khai; (ii) Giáo dục tại xã, phường, thị trấn; (iii) Giám sát, giáo dục tại cộng đồng trong thời hạn 6 tháng đến 2 năm; (iv) Đưa vào trường giáo dưỡng từ 6 tháng đến 3 năm nếu hành vi nghiêm trọng hơn.

Nếu phải truy cứu hình sự, Tòa án áp dụng các hình phạt nhẹ hơn theo Điều 101: Phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc tù có thời hạn, nhưng mức tối đa không vượt quá 1/2 khung hình phạt đối với người từ 14 đến dưới 16 tuổi, và 3/4 đối với người từ 16 đến dưới 18 tuổi. Ví dụ, với tội cướp tài sản (khung 3-10 năm tù), người 15 tuổi chỉ bị tối đa 5 năm, người 17 tuổi tối đa 7,5 năm. Ưu tiên hình phạt không giam giữ nếu có thể, và thời gian thử thách án treo từ 1-5 năm.

Trong trường hợp đồng phạm, nếu người dưới 18 tuổi có vai trò phụ, có thể được miễn trách nhiệm. Các biện pháp này không chỉ răn đe mà còn hỗ trợ tâm lý, giáo dục nghề nghiệp để ngăn ngừa tái phạm.

4. Quy trình tố tụng và lưu ý thực tiễn

Quy trình xử lý người dưới 18 tuổi được quy định tại Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, với các quy định đặc thù để bảo vệ quyền trẻ em.

Từ giai đoạn điều tra, cơ quan công an phải thông báo cho gia đình hoặc người giám hộ, đảm bảo sự tham gia của luật sư hoặc người bảo vệ quyền lợi (Điều 74). Xét xử tại Tòa án nhân dân cấp quận/huyện, phiên tòa kín nếu cần, và có thể hoãn thi hành án nếu người đó đang học tập hoặc có hoàn cảnh đặc biệt.

Công ty Luật ACC sẵn sàng đồng hành cùng Anh/Chị để giải quyết vấn đề này một cách nhanh chóng và hiệu quả. Vui lòng liên hệ ngay để được hỗ trợ!