Người đang chấp hành án phạt tù có quốc tịch nào được tiếp nhận về Việt Nam theo Luật mới?

Khi một cá nhân phạm tội và bị kết án tù ở nước ngoài, vấn đề quốc tịch đóng vai trò quyết định tối cao trong việc họ có cơ hội được đưa về Việt Nam để tiếp tục thụ án hay không. Sự ràng buộc về mặt quốc tịch không chỉ thiết lập quyền bảo hộ công dân của Nhà nước mà còn là điều kiện tiên quyết để kích hoạt các hiệp định tương trợ tư pháp quốc tế. Vậy theo các quy định cập nhật mới nhất, những phạm nhân mang quốc tịch nào sẽ thuộc diện được xem xét tiếp nhận về Việt Nam chấp hành án?

Là một đơn vị uy tín trong lĩnh vực tư vấn pháp luật và hỗ trợ các thủ tục tư pháp quốc tế, Công ty Luật ACC xin gửi đến quý bạn đọc bài viết phân tích chuyên sâu và dễ hiểu về quy định quốc tịch trong việc tiếp nhận người đang chấp hành án phạt tù về nước.

1. Quy định cốt lõi về quốc tịch theo Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù số 101/2025/QH15

Căn cứ theo nội dung của Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù số 101/2025/QH15 (chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2026), cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam chỉ xem xét tiếp nhận người đang chấp hành án phạt tù ở nước ngoài về nước khi họ đáp ứng tiêu chuẩn sau về quốc tịch:

• Người được tiếp nhận bắt buộc phải là công dân có quốc tịch Việt Nam.
• Thời điểm xác định quốc tịch: Người đó phải mang quốc tịch Việt Nam tại thời điểm cơ quan trung ương của Việt Nam (Bộ Công an) nhận được yêu cầu chuyển giao bằng văn bản từ phía nước ngoài hoặc từ chính phạm nhân/người đại diện hợp pháp của họ.

Hệ quả pháp lý: Tất cả các cá nhân mang quốc tịch hoàn toàn là nước ngoài (ví dụ: công dân Anh, Pháp, Mỹ, Trung Quốc,…) đang thụ án tại nước ngoài sẽ không thuộc đối tượng được tiếp nhận về Việt Nam theo diện này, ngay cả khi họ có người thân là công dân Việt Nam đang sinh sống trong nước.

2. Các trường hợp đặc biệt về quốc tịch phát sinh trên thực tế

Bên cạnh quy định gốc, thực tế cư trú và di dân quốc tế tạo ra nhiều tình huống phức tạp liên quan đến quốc tịch. Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù số 101/2025/QH15 đã bao quát và xử lý các trường hợp này một cách rõ ràng:

2.1 Trường hợp người song tịch (Mang hai quốc tịch)

Đối với những cá nhân vừa có quốc tịch Việt Nam, vừa có quốc tịch của quốc gia nơi họ đang chấp hành án hoặc một quốc gia thứ ba:

• Điều kiện tiếp nhận: Việt Nam vẫn công nhận họ thuộc diện được xem xét tiếp nhận do họ có quốc tịch Việt Nam.
• Rào cản thực tế: Tuy nhiên, nếu họ mang quốc tịch của chính nước đang giam giữ, quốc gia đó có quyền từ chối chuyển giao công dân của họ sang nước khác. Việc chuyển giao lúc này phụ thuộc hoàn toàn vào sự thỏa thuận đặc biệt giữa chính phủ hai nước dựa trên nguyên tắc nhân đạo.

2.2 Trường hợp người gốc Việt đã thôi quốc tịch hoặc không rõ quốc tịch

• Nếu một người sinh ra tại Việt Nam nhưng đã làm thủ tục thôi quốc tịch Việt Nam để nhập quốc tịch nước ngoài thì họ không được tiếp nhận về Việt Nam.
• Nếu là người không quốc tịch (người không có giấy tờ chứng minh quốc tịch của bất kỳ quốc gia nào) đang thụ án ở nước ngoài, cơ quan chức năng Việt Nam sẽ không tiếp nhận, trừ trường hợp có hiệp định hoặc thỏa thuận quốc tế đặc biệt quy định riêng cho đối tượng này dựa trên yếu tố cư trú ổn định trước đó tại Việt Nam.

>>> Xem thêm tại đây: Thủ tục đề nghị chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù

3. Bảng đối chiếu điều kiện quốc tịch và khả năng tiếp nhận

Để giúp người đọc có cái nhìn trực quan, dưới đây là bảng phân loại chi tiết khả năng được tiếp nhận về Việt Nam dựa trên tình trạng quốc tịch của phạm nhân:

>>> Xem thêm tại đây: Luật sư tư vấn điều kiện chuyển giao tù nhân

4. Quy trình xác minh quốc tịch đối với hồ sơ yêu cầu chuyển giao

Do quốc tịch là điều kiện cần đầu tiên, cơ quan thẩm quyền sẽ tiến hành xác minh theo các bước vô cùng chặt chẽ dưới dạng văn bản thông thường như sau:

• Bước 1: Tiếp nhận đơn đề nghị từ phạm nhân hoặc người thân thích của họ tại Việt Nam kèm theo các bản sao hộ chiếu, căn cước công dân hoặc giấy khai sinh cũ.
• Bước 2: Rà soát cơ sở dữ liệu quốc tịch. Bộ Công an phối hợp với Bộ Tư pháp và cơ quan đại diện ngoại giao Việt Nam ở nước ngoài rà soát trên Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để xác định trạng thái quốc tịch của người đó còn giá trị hay đã bị tước, thôi quốc tịch.
• Bước 3: Gửi văn bản phản hồi. Nếu xác minh người đó có quốc tịch Việt Nam, cơ quan thẩm quyền mới tiếp tục xét duyệt các điều kiện tiếp theo (như thời hạn tù còn lại trên 01 năm, hành vi có cấu thành tội phạm ở Việt Nam hay không). Nếu không có quốc tịch Việt Nam, hồ sơ sẽ bị trả về và từ chối ngay lập tức.

Nếu bạn hoặc gia đình có người thân đang chấp hành án tại nước ngoài và băn khoăn không biết tình trạng giấy tờ, quốc tịch hiện tại của họ có đủ điều kiện để làm đơn xin chuyển giao về Việt Nam theo Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù số 101/2025/QH15 hay không, hãy liên hệ ngay với Công ty Luật ACC. Với đội ngũ Luật sư am hiểu sâu sắc về tư pháp quốc tế và luật hộ tịch, chúng tôi sẽ hỗ trợ rà soát hồ sơ, tư vấn chuyên sâu và hướng dẫn các bước thực hiện tối ưu nhất cho quý khách.