Người tham gia tố tụng cạnh tranh gồm những ai?

Người tham gia tố tụng cạnh tranh là những cá nhân và tổ chức đóng vai trò then chốt trong việc giải quyết các vụ việc cạnh tranh theo pháp luật Việt Nam, giúp đảm bảo tính công bằng và bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Trong bối cảnh kinh tế thị trường ngày càng phát triển, việc nắm rõ các bên tham gia tố tụng không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp tránh rủi ro mà còn thúc đẩy môi trường cạnh tranh lành mạnh. Thủ tục tố tụng cạnh tranh đòi hỏi sự tham gia chặt chẽ của nhiều bên để thu thập chứng cứ và đưa ra quyết định chính xác. Cùng Công ty Luật ACC khám phá chi tiết để bạn có cái nhìn toàn diện.

1. Người tham gia tố tụng cạnh tranh gồm những ai?

Người tham gia tố tụng cạnh tranh được quy định tại Điều 66 Luật Cạnh tranh 2018, nhằm xác định rõ các bên liên quan, đảm bảo quá trình điều tra và xử lý vụ việc minh bạch, công bằng. Việc xác định đầy đủ các đối tượng tham gia cũng giúp cơ quan tiến hành tố tụng thu thập chứng cứ toàn diện, đồng thời bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên. Người tham gia có thể được phân loại thành các nhóm sau:

1.1 Bên khiếu nại, bên bị khiếu nại và bên bị điều tra
Bên khiếu nại là cá nhân hoặc tổ chức phát hiện hành vi cạnh tranh không lành mạnh, vi phạm quy định về hạn chế cạnh tranh hoặc tập trung kinh tế. Họ có quyền nộp đơn yêu cầu Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia hoặc cơ quan có thẩm quyền tiến hành điều tra theo quy định của Điều 28 và 29 Luật Cạnh tranh 2018. Bên bị khiếu nại hoặc bị điều tra là doanh nghiệp, tổ chức bị nghi ngờ vi phạm, có nghĩa vụ hợp tác cung cấp thông tin, chứng cứ và giải trình các hành vi bị cáo buộc. Sự tham gia này không chỉ nhằm bảo vệ quyền lợi của chính họ mà còn giúp cơ quan tiến hành tố tụng xác minh toàn diện tính hợp pháp và mức độ vi phạm.

1.2 Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan
Nhóm này bao gồm những cá nhân hoặc tổ chức bị ảnh hưởng trực tiếp bởi kết quả giải quyết vụ việc, ví dụ như các đối tác kinh doanh, khách hàng, nhà cung cấp hoặc các doanh nghiệp cạnh tranh trên cùng thị trường. Họ có quyền tham gia để bảo vệ lợi ích hợp pháp, đồng thời cung cấp thông tin khách quan về tác động thực tế của hành vi vi phạm đến hoạt động kinh doanh hoặc thị trường. Việc tham gia của nhóm này giúp cơ quan tiến hành tố tụng đánh giá đầy đủ hậu quả của hành vi vi phạm.

1.3 Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, người làm chứng, giám định viên và phiên dịch
Luật sư, chuyên gia tư vấn pháp lý hoặc đại diện pháp lý của các bên tham gia có vai trò bảo vệ quyền lợi hợp pháp, đảm bảo các bên hiểu đúng quyền và nghĩa vụ của mình. Người làm chứng cung cấp thông tin, lời khai hoặc chứng cứ khách quan liên quan trực tiếp đến vụ việc, trong khi giám định viên thực hiện đánh giá chuyên môn, phân tích số liệu kinh tế, chứng cứ kỹ thuật hoặc hành vi thị trường để phục vụ quyết định của cơ quan tố tụng. Người phiên dịch đảm bảo thông tin và chứng cứ được truyền đạt chính xác giữa các bên nếu có rào cản ngôn ngữ. Sự phối hợp giữa các đối tượng này đảm bảo quá trình điều tra khách quan, bảo vệ môi trường cạnh tranh lành mạnh và minh bạch.

2. Vai trò cụ thể của từng bên trong tố tụng cạnh tranh

Các bên tham gia tố tụng cạnh tranh không chỉ là những đối tượng cung cấp thông tin mà còn đảm nhận những vai trò cụ thể giúp quá trình giải quyết vụ việc minh bạch, khách quan, bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Vai trò của các bên có thể được phân tích chi tiết như sau:

2.1 Nhóm các bên có quyền lợi trực tiếp
Bên khiếu nại đóng vai trò chủ động trong việc cung cấp bằng chứng, tài liệu và lập luận pháp lý chứng minh hành vi cạnh tranh không lành mạnh hoặc vi phạm quy định về tập trung kinh tế. Họ là nguồn thông tin ban đầu và thường là bên thúc đẩy cơ quan tiến hành tố tụng vào cuộc. Bên bị khiếu nại/bị điều tra có vai trò phản biện, cung cấp chứng cứ và giải trình về các hành vi bị cáo buộc. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan tham gia để phản ánh tác động thực tế của hành vi vi phạm, bảo vệ lợi ích hợp pháp và cung cấp thông tin khách quan, giúp cơ quan tố tụng đánh giá toàn diện hậu quả kinh tế và thị trường.

2.2 Nhóm bảo vệ pháp lý và chuyên gia hỗ trợ
Luật sư và đại diện pháp lý tham gia nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho các bên trong mọi giai đoạn tố tụng, từ việc nộp đơn, cung cấp chứng cứ, tham gia phiên điều trần, đến việc phản hồi kết luận điều tra. Người làm chứng cung cấp thông tin trực tiếp, giúp cơ quan tố tụng xác minh các tình tiết khách quan. Giám định viên thực hiện phân tích chuyên môn, đánh giá chứng cứ kỹ thuật, dữ liệu thị trường hoặc các tác động kinh tế, giúp cơ quan xử lý vụ việc có cơ sở khoa học để ra quyết định. Người phiên dịch hỗ trợ đảm bảo thông tin được truyền đạt chính xác và không bị hiểu sai do khác biệt ngôn ngữ, đặc biệt trong các vụ việc có yếu tố quốc tế.

2.3 Nhóm cơ quan tiến hành tố tụng
Cơ quan tiến hành tố tụng, bao gồm Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, Hội đồng xử lý vụ việc hạn chế cạnh tranh và cơ quan điều tra vụ việc cạnh tranh, có vai trò trung tâm trong toàn bộ quá trình tố tụng. Các cơ quan này thực hiện việc xác minh, thu thập chứng cứ, phân tích hành vi vi phạm và ra quyết định cuối cùng. Chủ tịch và thành viên các hội đồng có trách nhiệm đánh giá chứng cứ khách quan, bảo đảm các bên tham gia được đảm bảo quyền lợi hợp pháp, đồng thời tuân thủ đúng quy định tại Điều 58 Luật Cạnh tranh 2018. Sự phối hợp của các bên tham gia giúp cơ quan tố tụng ra quyết định công bằng, minh bạch, góp phần duy trì môi trường cạnh tranh lành mạnh.

>> Đọc thêm: Hướng dẫn thủ tục tố tụng cạnh tranh

3. Quyền và nghĩa vụ của người tham gia tố tụng cạnh tranh

Quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia tố tụng cạnh tranh được quy định nhằm bảo đảm tính minh bạch, công bằng và hiệu quả trong quá trình giải quyết vụ việc. Các bên đều phải thực hiện đúng quy định pháp luật để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình và góp phần tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh. Có thể chia nội dung này thành các đề mục con như sau:

3.1 Quyền của các bên tham gia
Mỗi bên tham gia tố tụng đều được bảo đảm quyền tiếp cận thông tin, tài liệu liên quan đến vụ việc, nhằm chuẩn bị lập luận và chứng cứ để bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Bên khiếu nại có quyền yêu cầu cơ quan tiến hành tố tụng thu thập chứng cứ, đánh giá hành vi cạnh tranh không lành mạnh và ra quyết định xử lý theo quy định tại Điều 28, 29 Luật Cạnh tranh 2018. Bên bị khiếu nại và bên bị điều tra có quyền phản biện, cung cấp các chứng cứ, lời giải thích và kiến nghị đối với những thông tin được sử dụng trong quá trình điều tra. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có quyền tham gia phản ánh tác động thực tế của vụ việc đến hoạt động kinh doanh, quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Luật sư hoặc người đại diện pháp lý có quyền tham gia toàn bộ quá trình tố tụng, bảo vệ quyền lợi của bên mình và đề xuất các biện pháp nhằm đảm bảo quá trình giải quyết công bằng.

3.2 Nghĩa vụ của các bên tham gia
Các bên tham gia phải cung cấp thông tin, chứng cứ trung thực, đầy đủ và kịp thời, không được cản trở hoặc che giấu chứng cứ. Bên khiếu nại phải chứng minh hành vi cạnh tranh không lành mạnh dựa trên cơ sở pháp lý và thực tế. Bên bị điều tra phải hợp tác với cơ quan tiến hành tố tụng trong việc cung cấp tài liệu, giải trình các hành vi liên quan, đồng thời tuân thủ các yêu cầu của điều tra viên, cơ quan điều tra và hội đồng xử lý vụ việc. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan phải cung cấp thông tin khách quan, tránh việc lợi dụng vụ việc để gây khó khăn cho bên khác hoặc làm sai lệch kết quả điều tra. Việc thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ này là cơ sở để cơ quan tiến hành tố tụng ra quyết định chính xác, đồng thời bảo vệ môi trường kinh doanh cạnh tranh lành mạnh, theo đúng tinh thần Điều 66 và Điều 68 Luật Cạnh tranh 2018.

3.3 Sự phối hợp giữa quyền và nghĩa vụ
Quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia tố tụng không tồn tại độc lập mà có mối quan hệ hỗ trợ lẫn nhau. Việc thực hiện quyền đi kèm nghĩa vụ giúp cơ quan tiến hành tố tụng thu thập thông tin đầy đủ, đánh giá chính xác hành vi cạnh tranh và hậu quả của nó. Khi các bên thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ, quá trình tố tụng diễn ra minh bạch, tránh thiên vị, bảo vệ lợi ích hợp pháp của tất cả các bên và duy trì trật tự cạnh tranh công bằng trên thị trường.

4. Câu hỏi thường gặp

Trong thực tiễn tố tụng cạnh tranh, nhiều vấn đề thường được đặt ra liên quan đến quyền, nghĩa vụ, thủ tục và vai trò của các bên tham gia. Việc làm rõ những câu hỏi này giúp các bên hiểu đúng quy định pháp luật, tham gia tố tụng hiệu quả và giảm thiểu tranh chấp. Có thể phân tích các câu hỏi thường gặp theo các đề mục con sau:

Ai có quyền khởi kiện và yêu cầu điều tra?
Theo quy định tại Điều 28 và 29 Luật Cạnh tranh 2018, cá nhân hoặc tổ chức có lợi ích trực tiếp trong vụ việc cạnh tranh, phát hiện hành vi cạnh tranh không lành mạnh hoặc vi phạm quy định về tập trung kinh tế, có quyền nộp đơn khiếu nại để yêu cầu cơ quan có thẩm quyền tiến hành điều tra. Quyền này nhằm đảm bảo rằng mọi hành vi vi phạm cạnh tranh được phát hiện và xử lý kịp thời, đồng thời khuyến khích các bên tham gia thị trường chủ động giám sát hành vi cạnh tranh.

Luật sư và người đại diện pháp lý có quyền tham gia ở những giai đoạn nào?
Luật sư hoặc đại diện pháp lý có quyền tham gia toàn bộ quá trình tố tụng, từ việc nộp đơn, cung cấp chứng cứ, tham gia điều trần, đến việc phản hồi kết luận điều tra và ra quyết định xử lý vụ việc. Họ có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp, giải thích thủ tục tố tụng, đồng thời hỗ trợ cơ quan tiến hành tố tụng đánh giá chứng cứ, theo đúng Điều 66 và Điều 67 Luật Cạnh tranh 2018.

Thời hạn điều tra vụ việc cạnh tranh được quy định thế nào?
Thời hạn điều tra tùy thuộc vào loại vụ việc. Vụ việc hạn chế cạnh tranh có thời hạn điều tra 9 tháng kể từ ngày ra quyết định điều tra, vụ việc vi phạm quy định về tập trung kinh tế là 90 ngày, trong khi vụ việc cạnh tranh không lành mạnh là 60 ngày. Trong trường hợp phức tạp, cơ quan tiến hành tố tụng được phép gia hạn nhưng không vượt quá giới hạn quy định tại Điều 81 Luật Cạnh tranh 2018. Thời hạn này đảm bảo cơ quan tố tụng có đủ thời gian thu thập chứng cứ và đánh giá toàn diện hành vi vi phạm.

Khi nào cơ quan tiến hành tố tụng có thể đình chỉ giải quyết vụ việc?
Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia hoặc Hội đồng xử lý vụ việc hạn chế cạnh tranh quyết định đình chỉ khi bên khiếu nại rút đơn và bên bị điều tra cam kết chấm dứt hành vi vi phạm, đồng thời thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả theo Điều 92 Luật Cạnh tranh 2018. Quy định này giúp giảm thiểu xung đột pháp lý, tạo điều kiện cho các bên tự khắc phục hậu quả mà vẫn đảm bảo duy trì môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Phân biệt vai trò của người làm chứng và giám định viên
Người làm chứng cung cấp thông tin, sự kiện liên quan trực tiếp đến vụ việc dựa trên trải nghiệm thực tế hoặc kiến thức cá nhân. Trong khi đó, giám định viên thực hiện phân tích chuyên môn, đánh giá chứng cứ, số liệu và các tác động kinh tế, giúp cơ quan tiến hành tố tụng có cơ sở khoa học và khách quan để ra quyết định. Sự phối hợp giữa hai vai trò này giúp quá trình tố tụng vừa đảm bảo tính khách quan vừa phản ánh đúng thực tế thị trường.

Người tham gia tố tụng cạnh tranh không chỉ là các bên trực tiếp liên quan mà còn là nền tảng cho sự công bằng trong hệ thống pháp luật cạnh tranh Việt Nam, giúp doanh nghiệp và cá nhân định hướng hành vi kinh doanh đúng đắn. Việc hiểu rõ vai trò, quyền lợi và nghĩa vụ của họ sẽ hỗ trợ bạn tránh các sai lầm pháp lý tiềm ẩn trong môi trường cạnh tranh khốc liệt. Để nhận tư vấn chuyên sâu và hỗ trợ pháp lý kịp thời, hãy liên hệ Công ty Luật ACC ngay hôm nay, nơi đội ngũ chuyên gia sẵn sàng đồng hành cùng bạn.