Nhà máy miền Bắc nhận thanh toán tổn thất ra sao?

Trong bối cảnh thị trường năng lượng tái tạo tại Việt Nam đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ, hành lang pháp lý điều tiết hoạt động phát điện và giao dịch thương mại giữa các nhà máy điện năng lượng tái tạo nhỏ với Tập đoàn Điện lực Việt Nam (hoặc đơn vị mua điện) ngày càng được hoàn thiện. Vừa qua, Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư 20/2026/TT-BCT Sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 10/2025/TT-BCT ngày 01 tháng 02 năm 2025 quy định phương pháp xác định và nguyên tắc áp dụng biểu giá chi phí tránh được cho các nhà máy điện năng lượng tái tạo nhỏ; nội dung chính của hợp đồng mua bán điện. Đặc biệt, đối với các chủ đầu tư sở hữu nhà máy điện khu vực phía Bắc, câu hỏi đặt ra là: Nhà máy miền Bắc nhận thanh toán tổn thất ra sao theo quy định mới này? Bài viết dưới đây do Công ty Luật ACC tổng hợp sẽ giúp quý khách hàng và nhà đầu tư làm rõ các quy định pháp lý quan trọng liên quan.

1. Tổng quan về Thông tư 20/2026/TT-BCT và phạm vi áp dụng

1.1. Đối tượng áp dụng theo quy định mới

Theo tinh thần của Thông tư 20/2026/TT-BCT, các quy định về phương pháp xác định, nguyên tắc áp dụng biểu giá chi phí tránh được cũng như nội dung cốt lõi của hợp đồng mua bán điện (PPA) áp dụng trực tiếp cho các chủ đầu tư nhà máy điện năng lượng tái tạo nhỏ (thủy điện nhỏ, điện mặt trời mái nhà phát điện lên lưới, điện sinh khối, điện gió tuabin nhỏ,… đáp ứng công suất theo quy định) và đơn vị mua điện.

Việc ban hành Thông tư 20/2026/TT-BCT nhằm tháo gỡ những vướng mắc phát sinh từ Thông tư 10/2025/TT-BCT trước đó, tạo cơ chế pháp lý minh bạch, đảm bảo quyền lợi hài hòa giữa bên phát điện và bên mua điện, đặc biệt trong việc tính toán chi phí thanh toán tổn thất điện năng – một yếu tố kỹ thuật ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu của nhà máy.

1.2. Ý nghĩa pháp lý đối với các nhà máy điện miền Bắc

Miền Bắc là khu vực có đặc thù về lưới điện truyền tải và phân phối, địa hình phức tạp, khoảng cách từ các nhà máy điện năng lượng tái tạo nhỏ (đặc biệt là thủy điện nhỏ vùng núi phía Bắc) đến điểm đấu nối lưới điện quốc gia thường xa hơn. Do đó, quy định về cách tính toán và nhận thanh toán tổn thất điện năng tại Thông tư 20/2026/TT-BCT đóng vai trò là "chìa khóa tài chính" giúp các nhà máy tại khu vực này hoạch định chính xác doanh thu khi vận hành phát điện.

2. Quy định chi tiết về việc nhận thanh toán tổn thất cho nhà máy miền Bắc

Tổn thất điện năng trên đường dây truyền tải từ nhà máy điện đến điểm đấu nối với lưới điện phân phối/truyền tải chính là khoản chi phí phát sinh trong quá trình truyền dẫn công suất phát từ nhà máy lên hệ thống. Theo các nguyên tắc được sửa đổi, bổ sung tại Thông tư 20/2026/TT-BCT, cơ chế thanh toán tổn thất này được quy định cụ thể như sau:

2.1. Nguyên tắc xác định chi phí tổn thất điện năng

• Điểm đo đếm và ranh giới trách nhiệm: Điện lượng giao nhận được xác định tại hệ thống đo đếm chính được lắp đặt tại điểm đấu nối theo thỏa thuận trong hợp đồng mua bán điện (PPA).
• Phần trăm tổn thất: Tỷ lệ tổn thất điện năng trên đường dây đấu nối riêng của nhà máy điện được tính toán dựa trên thông số kỹ thuật của đường dây (chiều dài, tiết diện dây dẫn, điện trở, điện kháng) và dòng công suất truyền tải thực tế hằng tháng.
• Trách nhiệm chi trả: Đơn vị mua điện có trách nhiệm thanh toán tiền điện năng giao nhận cộng với phần chi phí tổn thất điện năng hợp lý theo đúng biểu giá hoặc công thức thỏa thuận đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt tại hợp đồng mua bán điện.

>>> Xem thêm tại đây: Luật sư tư vấn trách nhiệm của bên bán điện khi xảy ra sự cố bất khả kháng

2.2. Công thức tính toán tổn thất điện năng tham khảo

Để các chủ đầu tư dễ dàng hình dung, công thức tính toán sản lượng điện năng tính cước/thanh toán bao gồm cả tổn thất đường dây thường được áp dụng theo phương pháp kỹ thuật tiêu chuẩn:

A_tt = A_gh + A_ttdn

Trong đó:

• A_tt: Tổng sản lượng điện năng thanh toán (kWh)
• A_gh: Sản lượng điện năng giao nhận thực tế tại điểm đo đếm chính (kWh)
• A_ttdn: Sản lượng điện năng tổn thất trên đường dây đấu nối riêng của nhà máy (kWh)

Công thức xác định tổn thất điện năng (A_ttdn) dựa trên dòng điện hoặc tổn thất kỹ thuật của đường dây:

A_ttdn = (I^2 * R * t) / 1000

Trong đó:

• I: Dòng điện vận hành trung bình trên đường dây (A)
• R: Điện trở tổng của đường dây đấu nối (Ohm)
• t: Thời gian vận hành phát điện trong kỳ (giờ)

Lưu ý: Thông tư 20/2026/TT-BCT yêu cầu các bên phải thống nhất rõ phương pháp xác định tổn thất này ngay từ khâu ký kết hợp đồng mua bán điện để tránh tranh chấp khi thanh quyết toán tài chính hằng tháng.

3. Ví dụ minh họa tính toán thanh toán tổn thất cho nhà máy điện tại miền Bắc

Giả sử Nhà máy thủy điện nhỏ A đặt tại khu vực miền núi phía Bắc có các thông số vận hành trong tháng như sau:

• Sản lượng điện giao nhận thực tế (A_gh): 1.000.000 kWh.
• Sản lượng điện năng tổn thất tính toán trên đường dây đấu nối riêng (A_ttdn): 25.000 kWh (tương đương 2.5% tổng sản lượng phát).
• Biểu giá chi phí tránh được áp dụng cho giờ bình thường: 1.200 VNĐ/kWh (theo quyết định áp dụng giá chi phí tránh được mới nhất).

Các bước tính toán tiền điện thanh toán cho nhà máy:

• Xác định tổng sản lượng điện năng thanh toán (A_tt): A_tt = 1.000.000 kWh + 25.000 kWh = 1.025.000 kWh
• Tính tổng số tiền thanh toán (chưa bao gồm thuế VAT): Tổng tiền = A_tt * Đơn giá = 1.025.000 kWh * 1.200 VNĐ/kWh = 1.230.000.000 VNĐ

Như vậy, thông qua cơ chế ghi nhận và thanh toán tổn thất điện năng quy định tại văn bản mới, nhà máy điện tại miền Bắc không bị thiệt hại về phần sản lượng bị hao hụt trên đường dây đấu nối riêng, đảm bảo dòng tiền tài chính ổn định cho dự án.

>>> Xem thêm tại đây: Luật sư tư vấn phương pháp tính tổn thất truyền tải tránh được

4. Những điểm cần lưu ý khi ký kết và thực hiện Hợp đồng mua bán điện (PPA)

Khi áp dụng Thông tư 20/2026/TT-BCT, các chủ đầu tư nhà máy năng lượng tái tạo nhỏ tại miền Bắc cần đặc biệt lưu ý các điểm mấu chốt sau trong quá trình đàm phán hợp đồng mua bán điện với đơn vị mua điện:

• Cập nhật đúng tên và số hiệu văn bản: Đảm bảo các điều khoản tham chiếu trong hợp đồng đối chiếu chính xác với Thông tư 20/2026/TT-BCT và Thông tư 10/2025/TT-BCT, tránh sử dụng các văn bản đã hết hiệu lực hoặc lỗi thời.
• Thống nhất phương pháp đo đếm tổn thất: Thỏa thuận rõ ràng về vị trí đặt thiết bị đo đếm, phương pháp kiểm định, hiệu chuẩn định kỳ thiết bị đo đếm để xác định chính xác tổn thất đường dây.
• Hồ sơ pháp lý đấu nối: Đảm bảo đầy đủ giấy phép hoạt động điện lực, thỏa thuận đấu nối với đơn vị phân phối/truyền tải tại khu vực miền Bắc để không gặp trở ngại trong khâu xuất hóa đơn thanh toán hằng tháng.

Việc nắm vững các quy định pháp lý mới sẽ giúp các doanh nghiệp và nhà đầu tư tối ưu hóa chi phí vận hành, bảo vệ tối đa quyền lợi hợp pháp của mình. Nếu quý khách hàng có bất kỳ vướng mắc nào cần tư vấn chuyên sâu về thủ tục pháp lý năng lượng tái tạo, hợp đồng mua bán điện hoặc các quy định mới nhất, hãy liên hệ ngay với Công ty Luật ACC để được đội ngũ chuyên gia pháp lý hỗ trợ kịp thời và hiệu quả.