Cho em hỏi là công ty em có chương trình mua cổ phiếu ưu đãi (ESOP) cho nhân viên với giá thấp hơn thị trường rất nhiều, vậy khi em nhận được số cổ phiếu này thì em có phải nộp thuế TNCN ngay lập tức dựa trên phần chênh lệch giá không, hay là đợi đến khi nào em bán số cổ phiếu đó ra thị trường thì mới bắt đầu tính thuế trên lợi nhuận thực tế thu được ạ?

Dựa trên thông tin Anh/Chị cung cấp, Công Ty Luật ACC xin phép phân tích và đưa ra hướng dẫn cụ thể như sau.

Thuế TNCN đối với phần chênh lệch giá khi nhận cổ phiếu ESOP

Theo quy định tại Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, khoản chênh lệch giữa giá thị trường (hoặc giá trị sổ sách) của cổ phiếu tại thời điểm nhận và giá mua ưu đãi thực tế được xác định là thu nhập từ tiền lương, tiền công.

Căn cứ Thông tư 111/2013/TT-BTC, thời điểm xác định thu nhập tính thuế đối với cổ phiếu ESOP là thời điểm cá nhân chuyển nhượng cổ phiếu đó. Tuy nhiên, về mặt bản chất, phần chênh lệch ưu đãi này được tính thuế theo biểu thuế lũy tiến từng phần (từ 5% đến 35%). Điều này có nghĩa là Anh/Chị chưa phải nộp thuế ngay khi nhận cổ phiếu vào tài khoản, mà nghĩa vụ thuế này được tạm hoãn cho đến khi Anh/Chị thực hiện bán số cổ phiếu đó ra thị trường.

Thuế TNCN khi chuyển nhượng cổ phiếu ESOP

Khi Anh/Chị thực hiện chuyển nhượng cổ phiếu ESOP, Anh/Chị sẽ phải chịu đồng thời hai khoản thuế TNCN căn cứ theo Thông tư 92/2015/TT-BTC và các văn bản hướng dẫn hiện hành:

Xem thêm: Em làm kế toán cho một trung tâm ngoại ngữ, dạo này bên em có thuê nhiều giáo viên nước ngoài dạy theo giờ và trả lương cuối tháng, em muốn biết là đối với những giáo viên không cư trú (ở Việt Nam dưới 183 ngày) thì em cứ đè ra trừ 20% trên tổng thu nhập của họ là đúng quy định rồi phải không, hay có trường hợp nào họ được áp dụng hiệp định tránh đánh thuế hai lần để không phải nộp thuế tại Việt Nam không?

• Thuế từ tiền lương, tiền công: Tính trên phần chênh lệch giữa giá thị trường tại thời điểm nhận và giá mua ưu đãi. Khoản này áp dụng biểu thuế lũy tiến.
• Thuế từ chuyển nhượng chứng khoán: Tính trên tổng giá trị chuyển nhượng với thuế suất cố định là 0,1%.

Việc kết hợp hai loại thuế này nhằm đảm bảo thu đúng, thu đủ đối với lợi ích kinh tế mà Anh/Chị nhận được từ doanh nghiệp và từ biến động thị trường chứng khoán, đồng thời tuân thủ nguyên tắc không đánh thuế kép trên cùng một giá trị thu nhập.

Quy trình 3 bước kê khai và nộp thuế ESOP năm 2026

Để đảm bảo quyền lợi và thực hiện đúng nghĩa vụ với Ngân sách Nhà nước, Anh/Chị cần lưu ý quy trình sau:

Bước 1: Xác định và ghi nhận giá vốn cổ phiếu tại thời điểm nhận

Anh/Chị cần lưu trữ thông báo phát hành ESOP và xác nhận số lượng cổ phiếu được sở hữu cùng mức giá ưu đãi đã thanh toán cho công ty. Đoạn văn giải thích 3-5 dòng này hướng dẫn Anh/Chị đối chiếu giá mua ưu đãi với giá đóng cửa của cổ phiếu trên sàn giao dịch (hoặc giá trị sổ sách đối với công ty chưa niêm yết) tại ngày cổ phiếu được ghi nhận vào tài khoản chứng khoán. Việc xác định chính xác con số chênh lệch này là căn cứ pháp lý quan trọng để tính toán phần thu nhập từ tiền lương, tiền công khi Anh/Chị thực hiện bán cổ phiếu trong tương lai. Căn cứ theo Thông tư 111/2013/TT-BTC, nếu không xác định được giá trị này một cách minh bạch, cơ quan thuế có thể áp dụng giá thị trường cao nhất để tính thuế, gây thiệt hại về tài chính cho Anh/Chị.

Bước 2: Thực hiện kê khai thuế khi phát sinh giao dịch bán

Tại thời điểm Anh/Chị bán cổ phiếu ESOP, công ty chứng khoán hoặc doanh nghiệp phát hành sẽ thực hiện khấu trừ tạm thời thuế chuyển nhượng chứng khoán mức 0,1%. Đoạn văn giải thích 3-5 dòng này lưu ý Anh/Chị rằng phần thuế đối với thu nhập từ tiền lương (phần ưu đãi chênh lệch giá) thường sẽ được công ty chi trả ESOP thực hiện quyết toán thay hoặc Anh/Chị tự kê khai theo mẫu 02/KK-TNCN. Căn cứ theo Luật Quản lý thuế 2019, việc kê khai này phải được thực hiện đồng bộ để tránh sai sót trong việc tách bạch giữa thu nhập từ đầu tư và thu nhập từ tiền lương. Anh/Chị nên yêu cầu bộ phận nhân sự hoặc kế toán của công ty cung cấp bảng tính chi tiết số thuế đã khấu trừ để làm cơ sở đối chiếu khi thực hiện quyết toán thuế TNCN năm 2026.

Xem thêm: Mọi người có ai bị trường hợp là mã số thuế cá nhân bị trùng với số CMND của một người khác ở tỉnh khác không, giờ em đi làm căn cước công dân mới thì hệ thống báo là số định danh này đã được cấp mã số thuế cho bà Nguyễn Thị B nào đó rồi, em phải làm thủ tục gì để khiếu nại và đòi lại quyền lợi chính đáng của mình để còn kịp quyết toán thuế năm nay?

Bước 3: Quyết toán và hoàn tất nghĩa vụ thuế cuối năm

Vào kỳ quyết toán thuế năm 2026, Anh/Chị cần tổng hợp toàn bộ các khoản thu nhập từ ESOP cùng với lương hàng tháng để xác định số thuế TNCN chính xác theo biểu thuế lũy tiến. Đoạn văn giải thích 3-5 dòng này hướng dẫn Anh/Chị sử dụng ứng dụng eTax Mobile để kiểm tra số thuế đã tạm nộp và thực hiện bù trừ nếu có số thuế nộp thừa hoặc nộp thiếu. Việc tuân thủ đúng thời hạn nộp tờ khai quyết toán (trước ngày 30/04/2027) sẽ giúp Anh/Chị tránh được các khoản phạt hành chính từ 2.000.000 đồng đến 25.000.000 đồng theo quy định tại Nghị định 125/2020/NĐ-CP. Một hồ sơ thuế minh bạch và đầy đủ không chỉ bảo vệ quyền lợi cá nhân mà còn giúp Anh/Chị duy trì uy tín tài chính tốt với cơ quan thuế và tổ chức tín dụng.

Việc tuân thủ đúng thời điểm kê khai và nộp thuế TNCN từ ESOP giúp cá nhân tránh các chế tài xử phạt hành chính theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP, với mức phạt từ 2.000.000 đồng đến 25.000.000 đồng đối với hành vi chậm nộp hoặc trốn thuế. Đồng thời, điều này hỗ trợ cá nhân quản lý tài chính hiệu quả và duy trì uy tín với cơ quan thuế. Nếu cần hỗ trợ soạn thảo, nộp hồ sơ hoặc theo dõi tiến trình, hãy liên hệ Công Ty Luật ACC.