Nội dung quản lý nhà nước về dân số

Quản lý nhà nước về dân số là công cụ pháp lý và tổ chức quan trọng giúp Nhà nước định hướng, điều tiết các quá trình nhân khẩu học nhằm nâng cao chất lượng dân số, duy trì mức sinh thay thế và bảo đảm phát triển kinh tế – xã hội bền vững. Nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, Luật Dân số số 113/2025/QH15 đã quy định toàn diện các nội dung, trách nhiệm và công cụ quản lý nhà nước về dân số trong giai đoạn mới. Bài viết dưới đây của Công ty Luật ACC sẽ phân tích chi tiết các nội dung này.

1. Căn cứ pháp lý và nguyên tắc quản lý nhà nước về dân số

Căn cứ quy định tại Luật Dân số số 113/2025/QH15, quản lý nhà nước về dân số được thực hiện thống nhất từ trung ương đến địa phương, bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, các cấp và toàn xã hội.

Nguyên tắc cốt lõi là lấy con người làm trung tâm, kết hợp hài hòa giữa quyền và nghĩa vụ của người dân với lợi ích chung của quốc gia; bảo đảm bình đẳng giới, nâng cao chất lượng dân số cả về thể lực, trí lực và tinh thần.

2. Các nội dung trọng tâm của quản lý nhà nước về dân số

Theo Luật Dân số số 113/2025/QH15, nội dung quản lý nhà nước về dân số bao gồm các nhiệm vụ chiến lược sau:

• Xây dựng và tổ chức thực hiện chiến lược, quy hoạch, chính sách dân số: Ban hành các văn bản quy phạm pháp luật, chiến lược, kế hoạch phát triển dân số phù hợp với từng giai đoạn phát triển kinh tế – xã hội.
• Quản lý, thu thập và khai thác dữ liệu dân số: Đăng ký, thống kê, xây dựng và vận hành Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân số; phân tích, dự báo các chỉ số nhân khẩu học phục vụ hoạch định chính sách.
• Tuyên truyền, phổ biến và giáo dục pháp luật về dân số: Tổ chức các chiến dịch truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng về sức khỏe sinh sản, bình đẳng giới, không lựa chọn giới tính thai nhi và thích ứng với già hóa dân số.
• Quản lý và cung ứng dịch vụ dân số: Xây dựng tiêu chuẩn, định mức kinh tế – kỹ thuật và kiểm soát chất lượng các dịch vụ sự nghiệp công về dân số, chăm sóc sức khỏe sinh sản, sàng lọc trước sinh và sơ sinh.
• Đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực và nghiên cứu khoa học: Xây dựng đội ngũ cán bộ, cộng tác viên dân số chuyên nghiệp; đẩy mạnh nghiên cứu khoa học ứng dụng trong lĩnh vực dân số.
• Hợp tác quốc tế về dân số: Mở rộng quan hệ đối tác, thu hút nguồn lực và trao đổi kinh nghiệm quản lý dân số với các quốc gia, tổ chức quốc tế.

>>> Xem thêm bài viết: Dịch vụ tư vấn hợp tác quốc tế về công tác dân số tại đây.

3. Thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm pháp luật về dân số

Thanh tra, kiểm tra là nội dung không thể thiếu trong công tác quản lý nhà nước nhằm bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật:

• Nội dung thanh tra, kiểm tra: Kiểm tra việc chấp hành chính sách, pháp luật về dân số của các cơ quan, tổ chức, cơ sở y tế và cá nhân; trọng tâm là kiểm tra việc tuân thủ quy định nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi, chẩn đoán giới tính thai nhi trái phép.
• Xử lý vi phạm: Phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm pháp luật về dân số theo quy định xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo tính chất, mức độ vi phạm.
• Giải quyết khiếu nại, tố cáo: Tiếp nhận, giải quyết kịp thời các đơn thư khiếu nại, tố cáo liên quan đến việc thực hiện chính sách và dịch vụ dân số.

>>> Xem thêm bài viết: Giải pháp tuân thủ quy định không lựa chọn giới tính thai nhi tại đây.

4. Phân công trách nhiệm quản lý nhà nước về dân số

Luật Dân số số 113/2025/QH15 quy định rõ sự phân công trách nhiệm giữa các cơ quan nhà nước:

• Chính phủ: Thống nhất quản lý nhà nước về dân số trên phạm vi toàn quốc.
• Bộ Y tế: Là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về dân số; chủ trì xây dựng chính sách, hướng dẫn chuyên môn và tổ chức thực hiện các chương trình mục tiêu y tế – dân số.
• Các Bộ, cơ quan ngang Bộ: Phối hợp với Bộ Y tế thực hiện quản lý nhà nước về dân số theo chức năng, nhiệm vụ được giao (như lồng ghép yếu tố dân số vào quy hoạch phát triển kinh tế, giáo dục, bảo hiểm xã hội).
• Ủy ban nhân dân các cấp: Thực hiện quản lý nhà nước về dân số tại địa phương; bố trí nguồn lực, ngân sách và tổ chức triển khai hiệu quả các chính sách dân số trên địa bàn.

Quy định về nội dung quản lý nhà nước về dân số theo Luật Dân số số 113/2025/QH15 khẳng định vai trò chủ đạo của Nhà nước trong việc điều tiết và nâng cao chất lượng dân số quốc gia. Nắm rõ các quy định này giúp các cơ quan, tổ chức và cơ sở y tế hoạt động đúng quy chuẩn pháp luật, tránh các rủi ro pháp lý phát sinh.

Công ty Luật ACC là đơn vị tư vấn pháp lý uy tín, chuyên nghiệp với nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực y tế, hành chính và pháp luật dân số. Chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ quý khách hàng tư vấn chuyên sâu quy định Luật Dân số số 113/2025/QH15, hướng dẫn tuân thủ các quy định quản lý nhà nước đối với cơ sở y tế, dịch vụ dân số và giải đáp mọi vướng mắc pháp lý liên quan.