Nhà em ở nhờ trên đất dì ruột từ năm 2010, có giấy tay cho ở không thời hạn, giờ dì mất, các con dì muốn lấy lại đất, trong khi em đã xây nhà, sân vườn, trồng cây lâu năm, em có quyền yêu cầu họ bồi thường cải tạo tài sản trên đất không, và nếu kiện ra tòa thì cần chuẩn bị hồ sơ gì?

Dựa trên thông tin Anh/Chị cung cấp, Công Ty Luật ACC xin phép phân tích và đưa ra hướng dẫn cụ thể như sau.

Quyền yêu cầu bồi thường cải tạo tài sản trên đất

Theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, việc cho ở nhờ bằng giấy tay không thời hạn có thể được xem là hợp đồng cho mượn tài sản (nhà ở hoặc quyền sử dụng đất tạm thời), trong đó bên cho mượn (dì ruột) không được đòi lại tài sản trước thời hạn nếu không có thỏa thuận khác. Khi dì mất, quyền thừa kế thuộc về các con theo Bộ luật Dân sự 2015, dẫn đến hợp đồng có thể chấm dứt.

Tuy nhiên, Anh/Chị có quyền yêu cầu bồi thường giá trị cải tạo tài sản trên đất (như nhà cửa, sân vườn, cây lâu năm) nếu chứng minh được các khoản đầu tư này là hợp pháp và không thuộc quyền sở hữu của bên cho mượn ban đầu. Cụ thể, Luật Đất đai 2024 quy định người sử dụng đất không có giấy tờ hợp pháp vẫn được bồi thường thiệt hại về tài sản gắn liền với đất nếu có bằng chứng về việc đầu tư cải tạo.

Mức bồi thường sẽ được tòa án xác định dựa trên giá thị trường tại thời điểm tranh chấp, có thể bao gồm chi phí xây dựng, giá trị cây trồng và các khoản đầu tư khác, miễn là không vi phạm quy định về lấn chiếm đất. Nếu các con dì không đồng ý bồi thường, Anh/Chị có thể đàm phán hòa giải trước khi khởi kiện để tránh chi phí tố tụng.

Hồ sơ cần chuẩn bị nếu khởi kiện ra tòa

Nếu không đạt được thỏa thuận, Anh/Chị có thể khởi kiện tranh chấp hợp đồng dân sự hoặc yêu cầu bồi thường thiệt hại tại Tòa án nhân dân cấp tỉnh/thành phố nơi có đất theo Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015. Việc chuẩn bị hồ sơ cần tập trung vào chứng cứ chứng minh quyền lợi và thiệt hại, với các tài liệu chính sau:

• Đơn khởi kiện (theo mẫu tại Phụ lục Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015), nêu rõ yêu cầu bồi thường cụ thể và cơ sở pháp lý.
• Bản sao giấy tay cho ở nhờ năm 2010, kèm chữ ký của dì ruột và nhân chứng (nếu có) để chứng minh hợp đồng.
• Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc giấy tờ chứng minh quyền sở hữu đất của dì (lấy từ các con dì hoặc cơ quan nhà nước) để xác định đối tượng tranh chấp.
• Chứng cứ về cải tạo tài sản: Hóa đơn, biên lai xây dựng nhà cửa, sân vườn từ năm 2010; ảnh chụp, biên bản định giá tài sản từ cơ quan thẩm định độc lập; giấy tờ chứng minh trồng cây lâu năm (như hóa đơn mua giống, biên bản kiểm kê).
• Giấy tờ cá nhân: CMND/CCCD, sổ hộ khẩu của Anh/Chị; giấy khai tử của dì và giấy tờ thừa kế của các con dì (nếu có).
• Các chứng cứ khác: Biên bản hòa giải tại UBND xã/phường (bắt buộc theo Luật Đất đai 2024 trước khi kiện), và biên lai nộp tạm ứng án phí (khoảng 200.000 đồng đến 500.000 đồng tùy giá trị tranh chấp).

Việc tuân thủ các quy định pháp luật giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp, tránh rủi ro mất tài sản và giảm thiểu tranh chấp kéo dài. Việc khởi kiện kịp thời trong thời hiệu 3 năm theo Bộ luật Dân sự 2015 sẽ tăng cơ hội thắng kiện. Nếu cần hỗ trợ soạn thảo, nộp hồ sơ hoặc theo dõi tiến trình, hãy liên hệ Công Ty Luật ACC.