Quản lý, sử dụng tài sản của tổ chức tôn giáo

Tài sản của tổ chức tôn giáo đóng vai trò là nền tảng vật chất quan trọng, bảo đảm cho các hoạt động thực hành nghi lễ, đào tạo chức sắc và triển khai các chương trình an sinh xã hội diễn ra ổn định, đúng quy định. Khác với tài sản thuộc sở hữu cá nhân hay doanh nghiệp thương mại, của cải và đất đai thuộc sở hữu giáo hội mang đặc thù cộng đồng cao, kết hợp giữa quyền sở hữu pháp lý và ý nghĩa tâm linh linh thiêng. Để phòng ngừa các tranh chấp tài chính, lạm dụng tài sản công hoặc tẩu tán di sản tôn giáo, pháp luật Việt Nam đã thiết lập cơ chế kiểm soát minh bạch đối với việc định đoạt, khai thác và hạch toán tài sản giáo hội. Bài viết dưới đây từ Công ty Luật ACC sẽ phân tích chuyên sâu các quy định pháp lý điều chỉnh hoạt động quản lý, sử dụng tài sản của tổ chức tôn giáo.

1. Bản chất pháp lý và nguyên tắc xác lập quyền sở hữu tài sản tôn giáo

Khung pháp lý chế định khối tài sản thuộc sở hữu của các tổ chức giáo hội hiện nay dựa trên nền tảng của Luật Tín ngưỡng, tôn giáo số 07/2026/QH16 kết hợp với Bộ luật Dân sự và Luật Đất đai. Nhà nước Việt Nam công nhận và bảo hộ quyền sở hữu tài sản hợp pháp của tổ chức tôn giáo, bao gồm đất đai được giao, cơ sở thờ tự, tiền cúng công đức, tài sản do quyên góp, tài trợ hoặc hình thành từ hoạt động hợp pháp khác.

Tài sản của tổ chức tôn giáo là tài sản thuộc sở hữu chung của tổ chức, được quản lý và sử dụng vì mục đích tôn giáo và các hoạt động cộng đồng phi lợi nhuận theo đúng hiến chương, điều lệ. Thẩm quyền định đoạt khối tài sản này thuộc về người đại diện hợp pháp hoặc ban quản trị cơ sở tôn giáo theo đúng thẩm quyền được giáo hội phân công và pháp luật công nhận.

2. Phân loại và chế độ quản lý các khối tài sản thuộc tổ chức tôn giáo

Hệ thống tài sản tôn giáo vô cùng phong phú và được điều chỉnh theo các cơ chế quản lý riêng biệt tùy thuộc vào tính chất tài sản theo Điều 52 Luật Tín ngưỡng tôn giáo 2026:

• Bất động sản tôn giáo và quyền sử dụng đất: Bao gồm đất cơ sở tôn giáo, nhà thờ, chùa, thánh thất, đại tòng lâm; việc giao đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và xây dựng công trình phải tuân thủ nghiêm ngặt Luật Đất đai và Luật Xây dựng.
• Tiền công đức, tài trợ và quỹ tài chính: Bao gồm tiền giọt dầu, tiền cúng bái, các khoản đóng góp tự nguyện của tín đồ; phải được ghi chép, quản lý thu chi minh bạch và mở tài khoản ngân hàng theo quy định.
• Di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia tại cơ sở tôn giáo: Các tượng thờ, đồ tế lễ, sắc phong hay tài liệu cổ có giá trị di sản phải được kiểm kê, bảo tồn và không được tự ý chuyển nhượng, cầm cố hay tẩu tán.
• Tài sản phục vụ sản xuất, kinh doanh tự túc: Các xưởng sản xuất nến, đồ chay, nhà in kinh sách hoặc cơ sở y tế do giáo hội trực tiếp vận hành phải hạch toán riêng và nộp thuế theo pháp luật hiện hành.

>>> Xem thêm bài viết: Tư vấn quy định về thay đổi tên tổ chức tôn giáo tại đây.

3. Quy trình chuyển nhượng, định đoạt và giải quyết tài sản khi tổ chức sáp nhập, chia tách

Việc dịch chuyển hoặc định đoạt tài sản quy mô lớn của tổ chức tôn giáo đòi hỏi tuân thủ quy trình hành chính và pháp lý nghiêm ngặt theo khoản 4 Điều 52 Luật Tín ngưỡng tôn giáo 2026:

• Tổ chức họp thông qua nội bộ giáo hội: Mọi quyết định mua bán, chuyển nhượng, tặng cho hoặc thế chấp tài sản có giá trị lớn phải được đại hội hoặc hội đồng quản trị tôn giáo thảo luận, biểu quyết theo hiến chương.
• Xin ý kiến hoặc đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm quyền: Việc chuyển nhượng, thay đổi mục đích sử dụng đất tôn giáo hay tháo dỡ công trình di tích phải được sự phê duyệt bằng văn bản của UBND cấp tỉnh hoặc cơ quan quản lý chuyên ngành.
• Phương án xử lý tài sản khi chia tách, sáp nhập tổ chức: Khi tổ chức tôn giáo thay đổi cấu trúc hành chính, tài sản phải được kiểm kê toàn bộ và phân chia hoặc hợp nhất theo đúng biên bản thỏa thuận đã được cơ quan quản lý nhà nước chấp thuận.
• Giải quyết tài sản khi tổ chức tôn giáo bị giải thể, đình chỉ: Trong trường hợp tổ chức tôn giáo dừng hoạt động, tài sản tôn giáo được xử lý theo quy định của hiến chương tổ chức và quy định pháp luật về dân sự, đất đai.

>>> Xem thêm bài viết: Tư vấn quy định tổ chức lớp bồi dưỡng về tôn giáo tại đây.

4. Các ranh giới cấm vi phạm và cơ chế kiểm soát minh bạch tài chính tôn giáo

Nhằm ngăn chặn hành vi tư lợi cá nhân, thất thoát di sản hoặc lạm dụng tín ngưỡng để thu lợi bất chính, pháp luật nghiêm cấm:

• Tư hữu hóa tài sản chung của tổ chức tôn giáo: Cấm cá nhân chức sắc, nhà tu hành hay người đại diện tự ý đứng tên sở hữu cá nhân đối với tài sản do công chúng đóng góp cho giáo hội.
• Sử dụng tài sản tôn giáo vào các mục đích trái pháp luật: Cấm dùng nhà thờ, chùa phi pháp làm nơi kinh doanh thương mại lệch chuẩn, rửa tiền, hoặc phục vụ các hoạt động chống phá an ninh quốc gia.
• Tự ý sang nhượng, phân lô bán đất tôn giáo: Nghiêm cấm mọi hành vi cắt gọt đất đai cơ sở thờ tự để chuyển nhượng, cho thuê hoặc xây dựng công trình thương mại khi chưa được cấp phép.
• Vi phạm quy định về kiểm kê và công khai tài chính: Cấm việc che giấu các khoản tài trợ quốc tế, không lập sổ sách kế toán đối với các nguồn tiền công đức quy mô lớn theo quy định về quản lý tài chính công khai.

Việc quản lý, hạch toán và thực hiện các giao dịch liên quan đến tài sản tôn giáo đòi hỏi sự ام hiểu sâu sắc về Luật Đất đai, Luật Dân sự và Luật Tín ngưỡng, tôn giáo. Công ty Luật ACC cung cấp dịch vụ tư vấn pháp lý chuyên nghiệp, hỗ trợ tổ chức tôn giáo xin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, lập quy chế quản lý tài chính công đức và tư vấn giải quyết các tranh chấp tài sản an toàn, đúng pháp luật.