Quy định áp dụng pháp luật về tiếp cận thông tin

Việc xác định đúng cơ sở pháp lý và thứ tự ưu tiên áp dụng khi thực hiện quyền tiếp cận thông tin là yếu tố then chốt giúp công dân khai thác dữ liệu hiệu quả, đồng thời hỗ trợ các cơ quan nhà nước thực thi nhiệm vụ đúng thẩm quyền. Trong bối cảnh hệ thống pháp luật ngày càng hoàn thiện, Công ty Luật ACC luôn chủ động đồng hành cùng quý khách hàng nhằm làm rõ các nguyên tắc áp dụng luật, phòng ngừa tối đa rủi ro vi phạm hoặc bị từ chối cung cấp thông tin không đúng quy định.

1. Thứ tự ưu tiên và nguyên tắc áp dụng pháp luật về tiếp cận thông tin

Khung pháp lý chung điều chỉnh toàn bộ hoạt động công khai và cung cấp thông tin hiện nay được ghi nhận tại Luật Tiếp cận thông tin 2026 số 01/2026/QH16. Về nguyên tắc, Luật Tiếp cận thông tin 2026 số 01/2026/QH16 đóng vai trò là đạo luật gốc, áp dụng chung cho mọi giao dịch và yêu cầu tiếp cận dữ liệu của công dân trên phạm vi cả nước.

Tuy nhiên, tại Điều 4 của văn bản này, Nhà nước đã xác định rõ cơ chế giải quyết xung đột pháp luật. Theo đó, trường hợp các luật chuyên ngành khác có quy định riêng về việc tiếp cận thông tin thì sẽ ưu tiên thực hiện theo quy định của luật chuyên ngành đó, với điều kiện tối thượng là nội dung không được trái với các nguyên tắc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin quy định tại Điều 3. Sự kết hợp này bảo đảm tính đồng bộ nhưng vẫn giữ được nét đặc thù của từng lĩnh vực quản lý nhà nước.

2. Xử lý mối quan hệ giữa luật chung và các luật chuyên ngành

Trên thực tế, quyền tiếp cận thông tin đan xen với nhiều ngành luật khác nhau như Đất đai, Môi trường, Đầu tư, Bảo vệ bí mật nhà nước hay Đấu thầu. Do đó, việc áp dụng pháp luật cần tuân thủ các định hướng cụ thể:

• Trường hợp áp dụng luật chuyên ngành: Khi các luật chuyên ngành quy định chi tiết hơn về hình thức, trình tự, thủ tục hoặc thời hạn công khai thông tin thuộc lĩnh vực đó, cơ quan nhà nước và công dân sẽ áp dụng quy định chuyên ngành.
• Trường hợp áp dụng Luật Tiếp cận thông tin: Đối với những lĩnh vực mà luật chuyên ngành không có quy định riêng hoặc quy định chưa đầy đủ, toàn bộ quy trình tiếp cận, thời hạn giải quyết và chi phí sẽ quay trở lại áp dụng theo các quy định chung của luật này.
• Giới hạn tối thượng của luật chuyên ngành: Mọi quy định về hạn chế tiếp cận thông tin trong luật chuyên ngành đều phải tuân thủ đúng nguyên tắc chỉ được hạn chế vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, đạo đức xã hội hoặc sức khỏe cộng đồng.

>>> Xem thêm bài viết: Luật sư tư vấn quyền tiếp cận thông tin của công dân tại đây.

3. Quy tắc giải quyết xung đột khi thông tin bị điều chỉnh bởi nhiều văn bản

Một trong những vướng mắc pháp lý thường gặp nhất là cùng một tập hồ sơ nhưng vừa chứa dữ liệu phải công khai, vừa chứa thông tin bị hạn chế theo quy định của các văn bản pháp luật khác nhau:

• Tách biệt dữ liệu hợp lý: Nếu tài liệu có chứa cả phần thông tin công dân không được tiếp cận và phần được tiếp cận, cơ quan có thẩm quyền có trách nhiệm xem xét, phân tách hợp lý để cung cấp phần thông tin được phép tiếp cận, không được từ chối toàn bộ hồ sơ.
• Ưu tiên bảo vệ bí mật theo luật chuyên ngành: Đối với các thông tin thuộc danh mục bí mật nhà nước, bí mật công tác, bí mật kinh doanh hay dữ liệu cá nhân, việc xác định điều kiện cung cấp phải tuân thủ nghiêm ngặt theo pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước, sở hữu trí tuệ và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
• Thẩm quyền quyết định của người đứng đầu: Khi quy định pháp luật chuyên ngành chưa rõ ràng hoặc thực tiễn phát sinh các yếu tố ảnh hưởng đến lợi ích công cộng, người đứng đầu cơ quan, đơn vị sẽ căn cứ tình hình thực tế để xem xét, quyết định việc cung cấp thông tin.

>>> Xem thêm bài viết: Luật sư tư vấn xác định thông tin được tiếp cận tại đây.

4. Rủi ro pháp lý thường gặp do áp dụng sai văn bản pháp luật

Sự phức tạp trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật khiến cả cá nhân người yêu cầu lẫn cán bộ xử lý dễ gặp phải những sai sót nghiêm trọng:

• Yêu cầu sai cơ quan hoặc sai thủ tục: Công dân áp dụng sai quy trình chuyên ngành dẫn đến việc đơn yêu cầu bị từ chối giải quyết hoặc bị kéo dài thời hạn không cần thiết.
• Vi phạm quy định về bảo vệ thông tin: Cá nhân, tổ chức trích xuất, phát tán hoặc sử dụng thông tin được cung cấp sai mục đích, gây xâm phạm đến bí mật kinh doanh, dữ liệu cá nhân của người khác, dẫn đến nguy cơ bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
• Lạm dụng lý do luật chuyên ngành để từ chối: Cơ quan cung cấp thông tin tự ý viện dẫn các văn bản dưới luật hoặc quy định nội bộ không đúng thẩm quyền để hạn chế quyền tiếp cận chính đáng của công dân.

Để đảm bảo việc áp dụng đúng văn bản pháp luật, tối ưu hóa thời gian và tránh các tranh chấp phát sinh, quý khách hàng có thể lựa chọn giải pháp tư vấn chuyên sâu. Công ty Luật ACC là đơn vị pháp lý uy tín, giàu kinh nghiệm, luôn sẵn sàng hỗ trợ khách hàng rà soát loại thông tin, xác định chính xác văn bản pháp luật áp dụng, soạn thảo hồ sơ yêu cầu chuẩn chỉnh và đại diện làm việc với các cơ quan có thẩm quyền; quý khách hãy liên hệ ngay với Công ty Luật ACC để nhận được sự tư vấn nhanh chóng và chuyên nghiệp.