Quy định dừng phát điện do sự kiện bất khả kháng

Trong bối cảnh thị trường năng lượng tái tạo ngày càng phát triển, việc quản lý rủi ro và giải quyết các tranh chấp phát sinh trong quá trình vận hành nhà máy điện luôn là vấn đề được các nhà đầu tư đặc biệt quan tâm. Đặc biệt, các quy định pháp lý mới ban hành đóng vai trò cốt lõi trong việc định hình quyền lợi và nghĩa vụ của các chủ thể tham gia hợp đồng mua bán điện. Để giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về vấn đề này, Công ty Luật ACC xin chia sẻ những quy định chi tiết về việc dừng phát điện do sự kiện bất khả kháng dựa trên các văn bản pháp luật mới nhất.

1. Tổng quan về Thông tư 20/2026/TT-BCT và phạm vi áp dụng

Vào ngày mới đây, Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư 20/2026/TT-BCT Sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 10/2025/TT-BCT ngày 01 tháng 02 năm 2025 quy định phương pháp xác định và nguyên tắc áp dụng biểu giá chi phí tránh được cho các nhà máy điện năng lượng tái tạo nhỏ; nội dung chính của hợp đồng mua bán điện.

Văn bản này ra đời nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo sự minh bạch và công bằng cho các bên tham gia hợp đồng mua bán điện (PPA), đặc biệt là các tình huống phát sinh sự cố khách quan dẫn đến việc nhà máy phải tạm ngừng phát điện.

Đối tượng áp dụng:

Theo quy định tại Thông tư 20/2026/TT-BCT sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 10/2025/TT-BCT quy định phương pháp xác định và nguyên tắc áp dụng biểu giá chi phí tránh được cho các nhà máy điện năng lượng tái tạo nhỏ; nội dung chính của hợp đồng mua bán điện, các quy định về dừng phát điện do sự kiện bất khả kháng áp dụng trực tiếp cho các chủ thể sau:

• Các đơn vị phát điện sở hữu nhà máy điện năng lượng tái tạo nhỏ (thủy điện nhỏ, điện mặt trời, điện gió và các loại hình năng lượng tái tạo khác theo quy định pháp luật).
• Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) hoặc các đơn vị mua điện có thẩm quyền.
• Các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan đến việc đàm phán, ký kết và thực hiện hợp đồng mua bán điện.

2. Thế nào là sự kiện bất khả kháng và điều kiện dừng phát điện?

Trong hoạt động thương mại điện năng, sự kiện bất khả kháng là rủi ro mang tính khách quan mà các bên không thể lường trước và không thể khắc phục được mặc dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết trong khả năng cho phép.

2.1. Các trường hợp sự kiện bất khả kháng phổ biến

• Thiên tai, thảm họa tự nhiên: Động đất, bão lũ lớn, lốc xoáy, sạt lở đất đá gây hư hại trực tiếp đến hệ thống thiết bị phát điện hoặc đường dây truyền tải.
• Sự cố chiến tranh, dịch bệnh hoặc lệnh cấm từ cơ quan nhà nước có thẩm quyền: Các quyết định hành chính khẩn cấp nhằm đảm bảo quốc phòng, an ninh quốc gia.

>>> Xem thêm tại đây: Cách xử lý thay đổi quy mô công suất nhà máy điện nhỏ

2.2. Điều kiện để được miễn trách nhiệm khi dừng phát điện

Để việc dừng phát điện được công nhận hợp pháp và được miễn các nghĩa vụ bồi thường thiệt hại theo hợp đồng mua bán điện, đơn vị phát điện phải đáp ứng các điều kiện sau:

• Sự kiện xảy ra hoàn toàn ngoài tầm kiểm soát của bên bị ảnh hưởng.
• Đã áp dụng mọi biện pháp hợp lý, cần thiết để ngăn ngừa, hạn chế và khắc phục hậu quả của sự kiện đó nhưng vẫn không thể duy trì việc phát điện.
• Phải thực hiện nghĩa vụ thông báo bằng văn bản cho bên mua điện trong thời hạn luật định kể từ khi xảy ra sự kiện bất khả kháng, đồng thời cung cấp các tài liệu chứng minh hợp lệ từ cơ quan có thẩm quyền.

3. Nguyên tắc xử lý, tính toán và ví dụ minh họa khi dừng phát điện

Khi xảy ra sự kiện bất khả kháng dẫn đến việc nhà máy phải tạm dừng phát điện, hợp đồng mua bán điện sẽ được điều chỉnh quyền và nghĩa vụ tạm thời của các bên theo nguyên tắc chia sẻ rủi ro công bằng.

3.1. Nguyên tắc tính toán ảnh hưởng và sản lượng điện giảm

Trong thời gian xảy ra sự kiện bất khả kháng, bên phát điện được miễn trách nhiệm do không thực hiện được một phần hoặc toàn bộ cam kết cung cấp điện. Sản lượng điện tính toán trong giai đoạn này thường được xác định dựa trên cơ sở dữ liệu vận hành thực tế trước đó hoặc biểu đồ công suất dự kiến đã được thỏa thuận.

3.2. Ví dụ minh họa cụ thể bằng số liệu

Giả sử nhà máy điện năng lượng mặt trời X có công suất lắp đặt là 10 MW. Theo thỏa thuận trong hợp đồng mua bán điện, sản lượng điện dự kiến phát lên lưới trong tháng 5 là 1.200.000 kWh.

• Sự kiện xảy ra: Vào ngày 10 tháng 5, một trận bão lớn kèm sạt lở nghiêm trọng đã làm hư hại hệ thống trạm biến áp trung gian của nhà máy, khiến nhà máy bắt buộc phải dừng toàn bộ hoạt động phát điện để khắc phục sự cố trong vòng 10 ngày (từ ngày 10/5 đến hết ngày 19/5).
• Thời gian gián đoạn: 10 ngày trên tổng số 31 ngày của tháng (chiếm khoảng 32.25% thời gian tháng).
• Tính toán sản lượng điện không thể phát do bất khả kháng:

• Sản lượng bình quân ngày trước sự cố: 1.200.000 kWh / 31 ngày = 38.709,67 kWh/ngày.
• Sản lượng thiệt hại ước tính trong 10 ngày dừng phát điện: 38.709,67 kWh/ngày × 10 ngày = 387.096,7 kWh.

Theo quy định, trong 387.096,7 kWh sản lượng bị hụt này, bên phát điện được miễn trừ các trách nhiệm pháp lý về việc không giao đủ sản lượng điện cam kết, và hai bên sẽ tiến hành thanh toán dựa trên lượng điện thực tế phát lên lưới (nếu có phần nhà máy vẫn duy trì được ở các ngày khác trong tháng) mà không bị áp dụng chế tài phạt vi phạm hợp đồng.

>>> Xem thêm tại đây: Luật sư tư vấn nội dung sửa đổi hợp đồng mua bán điện theo Thông tư 20/2026/TT-BCT

4. Trách nhiệm của các bên và quy trình thông báo

Việc tuân thủ nghiêm ngặt quy trình thông báo và phối hợp khắc phục là chìa khóa để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của chủ đầu tư nhà máy điện.

• Nghĩa vụ của đơn vị phát điện: Ngay khi sự kiện bất khả kháng xảy ra, đơn vị phải thông báo ngay cho bên mua điện (EVN hoặc đơn vị quản lý lưới điện), đồng thời gửi báo cáo chi tiết kèm theo các chứng cứ xác thực (như xác nhận của cơ quan khí tượng thủy văn, chính quyền địa phương) trong thời gian quy định tại hợp đồng.
• Nghĩa vụ của bên mua điện: Phối hợp kiểm tra, ghi nhận tình trạng thực tế, tạm hoãn các nghĩa vụ liên quan đến việc tiêu thụ điện năng trong thời gian xảy ra sự cố và hỗ trợ các thủ tục kỹ thuật cần thiết để nhà máy sớm khôi phục hoạt động trở lại.

Quy định về dừng phát điện do sự kiện bất khả kháng tại Thông tư 20/2026/TT-BCT sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 10/2025/TT-BCT quy định phương pháp xác định và nguyên tắc áp dụng biểu giá chi phí tránh được cho các nhà máy điện năng lượng tái tạo nhỏ; nội dung chính của hợp đồng mua bán điện là cơ sở pháp lý quan trọng giúp các nhà đầu tư năng lượng tái tạo chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý và tài chính trong quá trình vận hành. Việc nắm vững các điều kiện, nguyên tắc thông báo cũng như cách thức xác định thiệt hại sẽ đảm bảo quyền lợi tối ưu cho doanh nghiệp.

Nếu bạn có bất kỳ vướng mắc nào liên quan đến việc đàm phán hợp đồng mua bán điện, cách thức áp dụng biểu giá chi phí tránh được hay các thủ tục pháp lý năng lượng, hãy liên hệ ngay với Công ty Luật ACC để được đội ngũ luật sư và chuyên gia pháp lý của chúng tôi tư vấn chuyên sâu, hỗ trợ giải quyết kịp thời và hiệu quả nhất.