Khi thực hiện thủ tục dẫn độ người phạm tội, việc bảo đảm quốc gia tiếp nhận chỉ xử lý đối tượng theo đúng phạm vi cáo buộc ban đầu là nguyên tắc tối cao trong tư pháp quốc tế. Cơ chế này nhằm ngăn ngừa tình trạng lạm dụng dẫn độ để truy tố thêm các tội danh khác chưa được thẩm định. Công ty Luật ACC xin phân tích chi tiết quy định về dẫn độ không truy cứu tội mới theo pháp luật hiện hành.
1. Bản chất của quy định không truy cứu tội mới khi dẫn độ
Nguyên tắc giới hạn phạm vi truy cứu trách nhiệm hình sự là chốt chặn pháp lý bảo vệ quyền con người đối với đối tượng bị chuyển giao. Theo quy định tại Luật Dẫn độ số 100/2025/QH15, nước tiếp nhận người bị dẫn độ chỉ được phép truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc áp dụng hình phạt đối với người đó về tội phạm đã được chấp thuận dẫn độ.
Quy định này ràng buộc quốc gia yêu cầu không được tự ý xét xử, giam giữ hoặc mở rộng điều tra sang các hành vi phạm tội khác phát sinh trước thời điểm bàn giao mà không nằm trong hồ sơ dẫn độ gốc. Đây là cam kết pháp lý bắt buộc phải có trong các văn bản ngoại giao giữa Việt Nam và quốc gia đối tác trước khi lệnh bàn giao người có hiệu lực thi hành.
2. Các trường hợp loại trừ nguyên tắc không truy cứu tội mới
Mặc dù quy tắc bảo hộ được áp dụng nghiêm ngặt, cơ quan tố tụng quốc tế vẫn công nhận một số tình huống ngoại lệ cho phép nước tiếp nhận xử lý tội danh mới.
Các trường hợp loại trừ bao gồm:
- Có sự đồng thuận bổ sung từ Việt Nam: Quốc gia tiếp nhận gửi văn bản yêu cầu kèm chứng cứ hợp lệ chứng minh hành vi phạm tội mới, và được cơ quan tiến hành tố tụng có thẩm quyền của Việt Nam ra văn bản chấp thuận.
- Người bị dẫn độ tự nguyện từ bỏ quyền miễn trừ: Sau khi chấp hành xong án phạt tù hoặc được trả tự do đối với tội danh đã dẫn độ, người này không rời khỏi lãnh thổ nước tiếp nhận trong thời hạn luật định (thường là 45 ngày) dù có đủ điều kiện xuất cảnh.
- Tự ý quay trở lại quốc gia tiếp nhận: Người bị dẫn độ đã rời khỏi lãnh thổ nước tiếp nhận nhưng sau đó lại tự nguyện quay trở lại quốc gia này thì quyền miễn trừ truy cứu tội mới sẽ lập tức chấm dứt.
>>> Xem thêm bài viết: Dịch vụ luật sư bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị yêu cầu dẫn độ tại đây.
3. Quy trình xem xét chấp thuận tội danh mới từ phía Việt Nam
Việc chấp thuận cho nước ngoài truy cứu thêm một tội danh mới đối với người đã bị chuyển giao đòi hỏi một quy trình kiểm tra toàn diện không kém gì hồ sơ ban đầu.
Khi nhận được văn bản đề nghị bổ sung đối với người bị dẫn độ theo Luật Dẫn độ số 100/2025/QH15, cơ quan tư pháp Việt Nam sẽ tiến hành:
- Đánh giá hành vi mới được phát hiện có cấu thành tội phạm theo quy định của cả hai nước (nguyên tắc tội phạm kép) hay không.
- Rà soát kỹ lưỡng xem tội danh mới này có thuộc các trường hợp cấm dẫn độ bắt buộc (như tội phạm chính trị, quân sự, hết thời hiệu hoặc có nguy cơ bị áp dụng hình phạt tử hình mà không có cam kết miễn thi hành) hay không.
>>> Xem thêm bài viết: Dịch vụ tư vấn dẫn độ để thi hành án theo quy định pháp luật tại đây.
4. Cơ chế kiểm soát ngoại giao bảo vệ đối tượng bị dẫn độ
Để ngăn chặn việc quốc gia tiếp nhận âm thầm truy tố các tội danh khác ngoài tầm kiểm soát, Việt Nam thiết lập hệ thống giám sát chặt chẽ qua kênh ngoại giao.
Cơ quan đại diện ngoại giao của Việt Nam tại nước sở tại có trách nhiệm theo dõi tiến trình xét xử và thi hành án của người bị dẫn độ. Trường hợp phát hiện cơ quan tố tụng nước bạn vi phạm cam kết, tự ý bổ sung tội danh khi chưa có sự đồng ý của Việt Nam, Bộ Ngoại giao và Bộ Công an Việt Nam sẽ lập tức can thiệp khẩn cấp, yêu cầu tuân thủ đúng nội dung hiệp định tương trợ tư pháp và áp dụng các biện pháp bảo hộ công dân cần thiết.
Rủi ro bị nước ngoài mở rộng cáo buộc, lồng ghép thêm các tội danh mới nhằm tăng nặng hình phạt hoặc kéo dài thời gian giam giữ trên thực tế là rất lớn. Việc xây dựng một hàng rào pháp lý kiên cố để ràng buộc quốc gia yêu cầu tuân thủ đúng phạm vi dẫn độ đòi hỏi sự can thiệp từ các luật sư có trình độ chuyên môn cao về tư pháp quốc tế.
Để bảo vệ bản thân trước nguy cơ truy tố tội danh mới một cách toàn diện, việc tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên nghiệp là vô cùng cấp thiết. Công ty Luật ACC tự hào là đơn vị tư vấn pháp lý uy tín, chuyên nghiệp hàng đầu trong lĩnh vực tương trợ tư pháp hình sự và bào chữa xuyên quốc gia.
Để lại một bình luận