Cho em hỏi, ba mẹ em lập thừa kế chung vào năm 2015, để lại cho em và chị gái mỗi người một nửa, nhưng bây giờ mẹ muốn sửa đổi phần của mẹ để cho em hết thì lại không được do là tài sản chung, mà ba em hiện giờ già yếu, mất năng lực hành vi dân sự. Nhờ các anh/chị luật sư tư vấn giúp em cách giải quyết!

Dựa trên thông tin Anh/Chị cung cấp, Công Ty Luật ACC xin phép phân tích và đưa ra hướng dẫn cụ thể như sau.

Năng lực hành vi dân sự và việc lập, sửa di chúc

Theo quy định tại Điều 22 Bộ luật Dân sự 2015, năng lực hành vi dân sự của cá nhân là khả năng của cá nhân bằng hành vi của mình xác lập, thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự.

Người từ đủ 18 tuổi trở lên, không bị bệnh tâm thần hoặc bệnh khác làm mất khả năng nhận thức, làm chủ hành vi của mình được coi là có năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Việc lập, sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc phải do người có năng lực hành vi dân sự đầy đủ thực hiện, theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015.

Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân về việc chuyển giao tài sản sau khi chết, nên yêu cầu người lập phải minh mẫn, tự nguyện và có khả năng nhận thức rõ ràng. Nếu người lập di chúc bị hạn chế hoặc mất năng lực hành vi dân sự, di chúc đó có thể bị vô hiệu hóa theo Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015.

Trường hợp cha mất năng lực hành vi dân sự và sửa di chúc tài sản chung

Khi cha của Anh/Chị bị tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự (thông qua quyết định của Tòa án nhân dân theo Điều 24 Bộ luật Dân sự 2015), ông không thể tự mình sửa đổi di chúc, vì hành vi này đòi hỏi năng lực đầy đủ để thể hiện ý chí cá nhân.

Trong trường hợp này, di chúc đã lập trước đó (nếu hợp pháp) vẫn có hiệu lực, trừ khi bị hủy bỏ theo quy định pháp luật. Đối với tài sản chung (như tài sản chung vợ chồng theo Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, hoặc tài sản chung hợp danh), phần tài sản thuộc sở hữu riêng của cha sẽ được phân chia theo di chúc hoặc theo pháp luật thừa kế (Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015) nếu không có di chúc.

Việc sửa di chúc chỉ có thể xem xét gián tiếp qua người giám hộ hoặc người đại diện theo pháp luật, nhưng người giám hộ không được phép thay đổi di chúc vì đây là quyền cá nhân không thể ủy quyền (Điều 635 Bộ luật Dân sự 2015).

Nếu có tranh chấp về tài sản chung, các đồng sở hữu (như mẹ hoặc anh em) có quyền yêu cầu Tòa án xác nhận hoặc phân chia phần tài sản theo Điều 219 Bộ luật Dân sự 2015, nhưng không thể sửa di chúc thay cho người mất năng lực.

Các lựa chọn thay thế khi không thể sửa di chúc

• Yêu cầu Tòa án tuyên bố hủy bỏ di chúc cũ: Nếu di chúc ban đầu không hợp pháp hoặc có bằng chứng về sự thay đổi ý chí trước khi mất năng lực, có thể khởi kiện tại Tòa án nhân dân khu vực để hủy bỏ theo Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015. Hồ sơ cần bao gồm: đơn khởi kiện, giấy chứng nhận mất năng lực hành vi dân sự, bản sao di chúc, và chứng cứ liên quan.
• Thừa kế theo pháp luật: Nếu di chúc không thể sửa và bị vô hiệu, tài sản sẽ được chia theo hàng thừa kế thứ nhất (vợ, con, cha mẹ) theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, ưu tiên bảo vệ quyền lợi của người thừa kế hợp pháp đối với tài sản chung.
• Phân chia tài sản chung trước khi mở thừa kế: Các đồng sở hữu có thể thỏa thuận phân chia tài sản chung tại Văn phòng công chứng hoặc Tòa án, đảm bảo phần của cha được xử lý theo quy định thừa kế, tránh tranh chấp sau này.

Việc tuân thủ các quy định trên giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan, tránh vô hiệu hóa giao dịch và giảm thiểu tranh chấp thừa kế. Đồng thời, đảm bảo tài sản chung được phân chia công bằng, phù hợp với ý chí pháp lý cuối cùng của người mất năng lực. Nếu cần hỗ trợ soạn thảo, nộp hồ sơ hoặc theo dõi tiến trình, hãy liên hệ Công Ty Luật ACC.

Lưu ý: Nội dung trên được tổng hợp và biên soạn nhằm cung cấp thông tin tham khảo cho người đọc. Do quy định pháp luật, chính sách và dữ liệu có thể thay đổi theo thời gian, ACC không cam kết thông tin luôn chính xác hoặc cập nhật đầy đủ tại mọi thời điểm. Trường hợp cần áp dụng vào thực tế hoặc giải quyết vấn đề cụ thể, Quý khách vui lòng tham khảo ý kiến từ chuyên gia hoặc đơn vị tư vấn chuyên môn. Trường hợp phát hiện nội dung có sai sót, vui lòng phản hồi để ACC rà soát và cập nhật kịp thời.