Ai có thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự?

Thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự đóng vai trò then chốt trong việc bảo đảm tính hợp pháp của quá trình tố tụng, giúp phân định rõ trách nhiệm giữa các cơ quan nhà nước và bảo vệ quyền lợi của công dân. Hiểu đúng quy định này góp phần hạn chế sai sót, oan sai và nâng cao hiệu quả điều tra. Cùng Công ty Luật ACC tìm hiểu chi tiết vấn đề này.

1. Ai có thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự?

Thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự được quy định chặt chẽ tại Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, sửa đổi 2025. Theo đó, Viện kiểm sát nhân dân các cấp là cơ quan duy nhất có quyền quyết định khởi tố vụ án hình sự. Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra chỉ có quyền đề nghị Viện kiểm sát xem xét, quyết định.

Việc phân định rõ thẩm quyền này nhằm đảm bảo tính khách quan, tránh lạm quyền trong giai đoạn đầu của tố tụng. Khi có dấu hiệu tội phạm, các cơ quan có thẩm quyền phải thu thập tài liệu, chứng cứ ban đầu rồi chuyển sang Viện kiểm sát để xem xét khởi tố. Quy định này giúp thống nhất quản lý nhà nước về hình sự và bảo vệ quyền con người ngay từ những bước đầu tiên.

2. Thẩm quyền khởi tố của Viện kiểm sát nhân dân

Viện kiểm sát nhân dân thực hiện thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, sửa đổi 2025. Viện kiểm sát cấp huyện có thẩm quyền khởi tố các vụ án thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án nhân dân cấp huyện. Viện kiểm sát cấp tỉnh có thẩm quyền khởi tố các vụ án thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp tỉnh và những vụ án phức tạp, liên quan đến nhiều địa phương.

Viện kiểm sát nhân dân tối cao có thẩm quyền khởi tố vụ án thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân tối cao hoặc các vụ án đặc biệt nghiêm trọng. Khi nhận được tin báo, tố giác về tội phạm, Viện kiểm sát phải kiểm tra, xác minh trong thời hạn luật định trước khi ra quyết định khởi tố hoặc không khởi tố.

Xem thêm: Thế nào là vụ án hình sự có yếu tố nước ngoài?

3. Vai trò của Cơ quan điều tra trong việc đề nghị khởi tố

Cơ quan điều tra có trách nhiệm phát hiện dấu hiệu tội phạm và đề nghị Viện kiểm sát thực hiện thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự. Sau khi tiếp nhận tin báo, tố giác, Cơ quan điều tra tiến hành kiểm tra, xác minh ban đầu trong thời hạn không quá hai mươi ngày. Nếu có đủ căn cứ, Cơ quan điều tra lập hồ sơ đề nghị khởi tố và chuyển sang Viện kiểm sát.

Hồ sơ bao gồm các tài liệu, chứng cứ thu thập được và văn bản đề nghị khởi tố. Viện kiểm sát có quyền yêu cầu bổ sung tài liệu hoặc trực tiếp kiểm tra trước khi quyết định. Trong trường hợp Viện kiểm sát không đồng ý khởi tố, Cơ quan điều tra có quyền kiến nghị lên Viện kiểm sát cấp trên.

Xem thêm: Quá trình chứng minh vụ án hình sự

4. Các trường hợp đặc biệt liên quan đến thẩm quyền khởi tố

Một số trường hợp đặc biệt, thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự được thực hiện theo quy định riêng của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, sửa đổi 2025. Đối với tội phạm xảy ra trên tàu bay, tàu biển mang quốc tịch Việt Nam, Viện kiểm sát nơi tàu hạ cánh hoặc cập cảng có thẩm quyền.

Với tội phạm liên quan đến người có thẩm quyền cao, như đại biểu Quốc hội hoặc thẩm phán, việc khởi tố phải tuân thủ quy trình báo cáo và phê duyệt đặc biệt. Khi vụ án có yếu tố nước ngoài, Viện kiểm sát phối hợp với cơ quan ngoại giao để thu thập chứng cứ. Những quy định này giúp xử lý linh hoạt các tình huống phức tạp mà vẫn đảm bảo đúng pháp luật.

5. Câu hỏi thường gặp

Thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự thuộc về cơ quan nào?

Theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, sửa đổi 2025, chỉ Viện kiểm sát nhân dân các cấp mới có quyền quyết định khởi tố vụ án hình sự. Các cơ quan khác chỉ có quyền đề nghị sau khi kiểm tra, xác minh ban đầu.

Cơ quan điều tra có được tự khởi tố vụ án không?

Cơ quan điều tra không có thẩm quyền tự khởi tố. Họ chỉ được quyền thu thập tài liệu, chứng cứ và đề nghị Viện kiểm sát xem xét, quyết định khởi tố theo đúng quy định pháp luật.

Thời hạn Viện kiểm sát phải quyết định khởi tố là bao lâu?

Viện kiểm sát phải ra quyết định khởi tố hoặc không khởi tố trong thời hạn hai mươi ngày kể từ ngày nhận được đề nghị của Cơ quan điều tra. Trong trường hợp phức tạp, thời hạn có thể được gia hạn thêm theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, sửa đổi 2025.

Thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự là nền tảng quan trọng giúp tố tụng hình sự diễn ra đúng pháp luật và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mọi công dân. Nếu bạn cần tư vấn chi tiết hoặc hỗ trợ pháp lý liên quan đến vấn đề này, hãy liên hệ Công ty Luật ACC để được đội ngũ chuyên gia hỗ trợ tận tình và nhanh chóng.