Thẩm tra các khoản chi phí không hình thành tài sản

Trong tổng thể giá trị quyết toán vốn đầu tư dự án hoàn thành, bên cạnh phần giá trị tài sản cố định và tài sản lưu động được bàn giao cho đơn vị quản lý sử dụng, luôn tồn tại nhóm chi phí không hình thành tài sản. Đây là những khoản chi phí phát sinh hợp pháp trong quá trình chuẩn bị và thực hiện dự án nhưng không trực tiếp kết tinh vào giá trị vật chất của công trình hoàn thành. Việc thẩm tra chính xác và loại trừ/tách biệt các khoản chi này đòi hỏi kỹ năng đối soát tài chính – pháp lý chuyên sâu nhằm phản ánh đúng giá trị thực của tài sản đưa vào khai thác, đồng thời đảm bảo việc xử lý nguồn vốn dự án đúng quy định nhà nước. Công ty Luật ACC phân tích chi tiết quy trình, nguyên tắc và nghiệp vụ thẩm tra đối với nhóm chi phí đặc thù này.

1. Căn cứ pháp lý và bản chất tài chính của chi phí không hình thành tài sản theo Nghị định 193/2026/NĐ-CP

Công tác thẩm tra các khoản chi phí không hình thành tài sản được điều chỉnh trực tiếp bởi Nghị định 193/2026/NĐ-CP. Theo quy định của văn bản này, chi phí không hình thành tài sản là các khoản chi hợp lý, hợp pháp theo dự toán hoặc theo thực tế phát sinh trong quá trình đầu tư nhưng không tạo ra giá trị tài sản cố định hoặc tài sản lưu động bàn giao cho đơn vị thụ hưởng sau khi công trình kết thúc.

Nghiệp vụ thẩm tra nhóm chi phí này đòi hỏi cơ quan thẩm tra phải rà soát, bóc tách và phân loại rõ ràng giữa phần chi phí được cấp có thẩm quyền cho phép hủy bỏ, chi phí thiệt hại bất khả kháng với các khoản chi bị xuất toán do vi phạm quy định pháp luật. Việc xác định đúng giá trị chi phí không hình thành tài sản giúp chủ đầu tư làm sạch sổ sách kế toán, hoàn tất thủ tục bàn giao tài sản và tất toán tài khoản dự án tại Kho bạc Nhà nước.

2. Các khoản chi phí hủy bỏ, dừng thực hiện hợp pháp được xem xét thẩm tra

Theo quy định tại Khoản 2 Điều 15 Nghị định 193/2026/NĐ-CP Nhóm chi phí phát sinh từ các khối lượng công việc bị hủy bỏ hoặc dừng triển khai theo quyết định của cấp có thẩm quyền:

• Chi phí quy hoạch, khảo sát, thiết kế của hạng mục bị hủy bỏ: Các khoản chi phí đã thanh toán cho công tác tư vấn ban đầu của các phương án, hạng mục công trình sau đó bị thay đổi hoặc bãi bỏ theo quyết định điều chỉnh dự án hợp pháp.
• Chi phí chuẩn bị đầu tư của dự án bị dừng triển khai: Giá trị các công việc lập Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, Báo cáo nghiên cứu khả thi đối với các dự án được cấp có thẩm quyền quyết định dừng thực hiện.
• Chi phí đền bù, di dời công trình tạm thời: Các khoản kinh phí bồi thường, tháo dỡ các công trình tạm, nhà tạm phục vụ thi công sau khi kết thúc dự án không tạo thành tài sản bàn giao.
• Chi phí rà phá bom mìn, vật nổ và gia cố tạm thời: Giá trị thực hiện công tác rà phá bom mìn, xử lý chướng ngại vật mặt bằng hoặc các biện pháp gia cố an toàn hiện trường không nằm trong kết cấu công trình chính.

>>> Xem thêm bài viết: Luật sư tư vấn thời gian lập hồ sơ, thẩm tra và phê duyệt quyết toán vốn đầu tư dự án tại đây.

3. Thẩm tra các khoản chi phí thiệt hại và tổn thất được phép loại trừ

Các khoản chi phí tổn thất phát sinh trong quá trình thi công được cơ quan thẩm tra rà soát để loại khỏi giá trị tài sản:

• Chi phí thiệt hại do nguyên nhân bất khả kháng: Giá trị công trình, vật tư, thiết bị bị hư hỏng, cuốn trôi do thiên tai, bão lụt được cơ quan nhà nước xác nhận và chưa được bảo hiểm bồi thường.
• Chi phí xử lý sự cố công trình không do lỗi của nhà thầu: Các khoản chi phí thực tế phát sinh để kiểm định, sửa chữa, khắc phục sự cố kỹ thuật khách quan trong quá trình xây dựng được duyệt bổ sung.
• Chi phí phá dỡ, thu hồi kiến trúc cũ: Giá trị khối lượng phá dỡ các công trình cũ trên đất để giải phóng mặt bằng, sau khi đã trừ đi giá trị vật tư, thiết bị thu hồi thanh lý.
• Chi phí di dời hạ tầng kỹ thuật hiện hữu: Các khoản kinh phí hoàn trả hoặc di dời đường điện, đường nước, cáp thông tin thuộc sở hữu của bên thứ ba không bàn giao cho chủ đầu tư quản lý.

>>> Xem thêm bài viết: Tư vấn xử lý công nợ, vật tư, vật liệu và thiết bị tồn đọng khi quyết toán vốn đầu tư dự án tại đây.

4. Xử lý các khoản chi phí sai phạm bị loại trừ và không được quyết toán

Những khoản chi vi phạm chế độ quản lý tài chính sẽ bị cơ quan thẩm tra kiên quyết xuất toán khỏi giá trị dự án:

• Chi phí chi vượt định mức, đơn giá quy định: Phần giá trị thanh toán vượt so với định mức kinh tế – kỹ thuật, đơn giá nhà nước hoặc đơn giá hợp đồng đã ký kết mà không có phụ lục hợp pháp.
• Chi phí nghiệm thu khống, sai khối lượng: Các khoản kinh phí đã thanh toán cho khối lượng thi công không có thực tại hiện trường hoặc sai lệch so với bản vẽ hoàn công.
• Chi phí phạt vi phạm hợp đồng và bồi thường thiệt hại do lỗi chủ quan: Các khoản chi phí phát sinh do chậm tiến độ, vi phạm hợp đồng thuộc trách nhiệm của chủ đầu tư hoặc nhà thầu.
• Chi phí quản lý dự án chi sai mục đích: Các khoản chi tiêu không thuộc nội dung dự toán chi quản lý dự án được duyệt hoặc chi không đúng quy định chế độ tài chính hiện hành.

Nhằm hỗ trợ các chủ đầu tư, ban quản lý dự án phân loại chuẩn xác các khoản chi phí không hình thành tài sản, hoàn thiện hồ sơ giải trình và bảo đảm an toàn pháp lý tuyệt đối trước cơ quan thẩm tra, Công ty Luật ACC cung cấp dịch vụ tư vấn chuyên sâu trọn gói. Với đội ngũ luật sư và chuyên gia am hiểu tường tận pháp luật đầu tư công và tài chính dự án, chúng tôi cam kết bảo vệ tối đa quyền lợi hợp pháp, giúp dự án của quý khách được thẩm tra và phê duyệt quyết toán đúng tiến độ. Hãy liên hệ ngay với Công ty Luật ACC để được hỗ trợ chuyên sâu.